Đô đốc Giáp Văn Cương – Vị Tư lệnh của biển đảo, người đặt nền móng bảo vệ Trường Sa và thềm lục địa

Đô đốc Giáp Văn Cương – Người dành trọn tâm huyết cho biển, đảo Tổ quốc

Đô đốc Giáp Văn Cương sinh năm 1921 tại xã Bảo Đài, huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang. Năm 1942, khi mới 21 tuổi, ông vào Bình Định làm công chức ngành hỏa xa. Đến năm 1945, ông bí mật tham gia Việt Minh và trực tiếp tham gia khởi nghĩa giành chính quyền. Từ một cán bộ, chiến sĩ trưởng thành qua chiến trường, ông từng bước đảm nhiệm nhiều cương vị chỉ huy quan trọng, từ Tiểu đoàn trưởng, Trung đoàn trưởng đến Sư đoàn trưởng các Sư đoàn 324, 3 và 2; Phó tư lệnh kiêm Tham mưu trưởng Mặt trận Quảng – Đà và Phó tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam.

Năm 1977, ông được điều động làm Tư lệnh Quân chủng Hải quân. Sau một thời gian công tác tại Bộ Quốc phòng, đầu năm 1984, ông trở lại giữ cương vị Tư lệnh Quân chủng Hải quân lần thứ hai. Năm 1988, ông được phong quân hàm Đô đốc Hải quân, trở thành vị đô đốc đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam. Dù xuất thân từ bộ binh và không được đào tạo chuyên sâu về Hải quân, ông nhanh chóng nắm bắt đặc điểm tác chiến trên biển, dành nhiều thời gian nghiên cứu thực tiễn và trực tiếp đi kiểm tra các đảo, căn cứ, đơn vị.

Trong ký ức của cán bộ, chiến sĩ Hải quân, hình ảnh Đô đốc Giáp Văn Cương luôn gắn với bộ quân phục bạc màu, chiếc mũ cối và những chuyến đi không ngơi nghỉ đến Trường Sa. Ông trực tiếp lội qua các bãi cạn, kiểm tra việc xây dựng công trình, nắm tình hình đời sống và huấn luyện bộ đội. Mỗi khi ra đảo, ông thường đặt ra những câu hỏi rất cụ thể về phương án đối phó nếu địch tiến công, cách giữ đảo và điều kiện sinh hoạt của cán bộ, chiến sĩ. Với ông, tác chiến luôn là ưu tiên hàng đầu, nhưng sức mạnh chiến đấu phải được xây dựng trên nền tảng con người, tổ chức, huấn luyện và hệ thống bảo đảm đồng bộ.

Với tầm nhìn chiến lược, Đô đốc Giáp Văn Cương chủ trương xây dựng Hải quân theo hướng toàn diện, chú trọng phát triển lực lượng tàu mặt nước, Hải quân đánh bộ, đặc công nước, pháo binh – tên lửa bờ biển và từng bước nghiên cứu xây dựng lực lượng không quân Hải quân, tàu ngầm. Ông đặc biệt quan tâm đào tạo đội ngũ cán bộ, xây dựng các căn cứ, vùng Hải quân và hệ thống thông tin, ra đa, trinh sát, bảo đảm hàng hải, công binh… nhằm tạo nên sức mạnh tổng hợp để xử lý hiệu quả các tình huống trên biển.

Năm 1988, trước tình hình phức tạp tại Trường Sa, Đô đốc Giáp Văn Cương đã thể hiện sự quyết đoán và nhạy bén trong chỉ huy. Ông yêu cầu huy động lực lượng, tàu thuyền và vật chất ra tăng cường bảo vệ các đảo, đồng thời khẩn trương xây dựng các công trình phòng thủ. Trong sự kiện Gạc Ma, quyết định điều động tàu HQ-505 cơ động lên khu vực Cô Lin góp phần giữ vững đảo. Những quyết định nhanh chóng, kiên quyết của ông đã góp phần củng cố thế trận bảo vệ Trường Sa trong thời điểm đặc biệt khó khăn.

Không chỉ tập trung vào Trường Sa, Đô đốc Giáp Văn Cương còn sớm nhìn thấy ý nghĩa chiến lược của thềm lục địa phía Nam. Trong một chuyến khảo sát, từ việc nghiên cứu các bãi san hô chìm dưới mặt nước, ông đặt vấn đề xây dựng các công trình để lực lượng ta có thể đứng chân lâu dài trên biển. Từ tầm nhìn đó, ý tưởng xây dựng Nhà giàn DK1 trên thềm lục địa phía Nam được hình thành và nhận được sự ủng hộ của lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Quân ủy Trung ương và Bộ Quốc phòng. Năm 1989, những công trình DK1 đầu tiên xuất hiện giữa trùng khơi, tạo thêm thế đứng chân quan trọng để bảo vệ chủ quyền biển, đảo và thềm lục địa của Tổ quốc.

Bên cạnh nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền biển đảo, Đô đốc Giáp Văn Cương còn trực tiếp chỉ huy lực lượng Hải quân tham gia chiến đấu giúp nhân dân Campuchia thoát khỏi họa diệt chủng. Năm 1979, ông chỉ huy lực lượng Hải quân trên hướng biển tiến công, giải phóng thị xã Koh Kong và tiếp tục hỗ trợ giải phóng nhiều khu vực ven biển, đảo và thành phố cảng Sihanoukville, hoàn thành nhiệm vụ quốc tế cao cả.

Năm 1990, Đô đốc Giáp Văn Cương qua đời khi nhiều công việc còn dang dở. Từ một người lính bộ binh trưởng thành qua chiến tranh, ông trở thành Đô đốc đầu tiên của Hải quân nhân dân Việt Nam, một vị Tư lệnh có tầm nhìn chiến lược và quyết đoán trong xây dựng lực lượng, bảo vệ biển đảo. Những đóng góp của ông được ghi nhận bằng nhiều phần thưởng cao quý, trong đó có Huân chương Độc lập hạng Nhất, hai Huân chương Quân công hạng Nhất và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân được truy tặng năm 2010.

Cuộc đời và sự nghiệp của Đô đốc Giáp Văn Cương để lại một dấu ấn đặc biệt trong lịch sử Hải quân nhân dân Việt Nam. Đó là hình ảnh một vị Tư lệnh gần gũi với người lính, sâu sát thực tiễn, quyết đoán trong thời điểm khó khăn và có tầm nhìn xa về chiến lược biển. Những công trình, lực lượng và thế trận mà ông góp phần đặt nền móng đã trở thành một phần quan trọng trong hành trình bảo vệ chủ quyền biển, đảo thiêng liêng của Tổ quốc.