Đô đốc Lộc – Vị danh tướng nhà Tây Sơn với những chiến công Nam chinh, Bắc chiến
Đô đốc Lộc, tên thật là Nguyễn Văn Lộc, là một trong những danh tướng tiêu biểu của phong trào Tây Sơn, được xếp vào hàng “Tây Sơn thất hổ tướng”. Từ một người xuất thân nghèo khó ở vùng đất Bình Định, ông đã trở thành võ tướng dưới trướng anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, tham gia nhiều chiến dịch lớn và đặc biệt góp công trong cuộc đại phá quân Thanh năm Kỷ Dậu 1789.
Từ người chăn trâu đến danh tướng Tây Sơn
Nguyễn Văn Lộc chưa rõ năm sinh, năm mất, quê ở làng Kỳ Sơn, huyện Tuy Viễn, nay thuộc địa bàn tỉnh Gia Lai. Thuở nhỏ, gia đình nghèo khó, ông phải đi chăn trâu cho một phú nông rồi làm nghề canh gác thuê.
Theo tư liệu được lưu truyền, nhận thấy Nguyễn Văn Lộc có thân hình vạm vỡ và tố chất đặc biệt, một võ sư đi ngang qua làng đã bí mật truyền dạy võ nghệ cho ông. Nhờ đó, Nguyễn Văn Lộc ngày càng trở nên tinh thông võ thuật và có sức khỏe hơn người.
Năm 1771, khi ba anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ và Nguyễn Lữ dựng cờ khởi nghĩa Tây Sơn, Nguyễn Văn Lộc tìm đến tham gia. Tài năng và lòng trung thành giúp ông nhanh chóng được tin dùng, từng bước trở thành một tướng lĩnh quan trọng của nghĩa quân Tây Sơn.
Lập chiến công trong những ngày đầu Tây Sơn
Năm 1775, quân Tây Sơn do Nguyễn Huệ chỉ huy tiến đánh lực lượng của chúa Nguyễn tại Phú Yên. Đội quân của Tống Phúc Hiệp có hơn hai vạn người, nhưng trước sức tiến công mạnh mẽ của Tây Sơn đã bị đánh tan.
Trong trận chiến này, Nguyễn Văn Lộc có những đóng góp quan trọng, góp phần vào thắng lợi của quân Tây Sơn. Chiến công ấy giúp tên tuổi của ông ngày càng được biết đến trong hàng ngũ tướng lĩnh.
Đến năm 1786, Nguyễn Văn Lộc tiếp tục theo Nguyễn Huệ vượt đèo Hải Vân tiến đánh quân Trịnh ở Phú Xuân. Quân Tây Sơn nhanh chóng phá tan lực lượng của Phạm Ngô Cầu và Hoàng Đình Thể, mở đường cho Nguyễn Huệ tiến ra Bắc.
Sau chiến thắng, Nguyễn Văn Lộc được phong Phòng ngự sử ở Thanh Hóa khi Nguyễn Huệ lần đầu đưa quân ra Bắc.
Đại Đô đốc Lộc trong trận đại phá quân Thanh
Dấu ấn nổi bật nhất trong sự nghiệp của Nguyễn Văn Lộc gắn với mùa xuân Kỷ Dậu năm 1789, khi vua Quang Trung – Nguyễn Huệ tiến quân ra Bắc đánh quân Thanh.
Khi ấy, Nguyễn Văn Lộc được phong Đại Đô đốc, chỉ huy cánh tả quân, trong đó có lực lượng thủy quân.
Từ Biện Sơn, đạo quân của ông vượt biển tiến vào sông Lục Đầu, sau đó tiến lên các khu vực Phượng Nhãn, Lạng Giang và Yên Thế, với nhiệm vụ quan trọng là chặn đường rút lui của quân Thanh về phía Bắc.
Tuy nhiên, do gặp bão biển, đạo quân của Đô đốc Lộc tập kết tại Hải Dương chậm hơn dự kiến. Vì vậy, ông không kịp bố trí lực lượng đúng thời điểm quân Thanh tháo chạy về nước.
Dù vậy, đạo quân của ông vẫn kịp tổ chức một trận đánh lớn tại Phượng Nhãn, gây tổn thất đáng kể cho quân Thanh. Vai trò của ông là một phần trong thế trận bao vây, truy kích rộng lớn được Quang Trung tổ chức để đánh bại quân xâm lược.
Vị tướng tiếp tục chinh chiến dưới triều Cảnh Thịnh
Sau khi vua Quang Trung đột ngột qua đời năm 1792, Nguyễn Quang Toản lên ngôi, lấy niên hiệu Cảnh Thịnh.
Trong những năm đầu triều Cảnh Thịnh, Đại Đô đốc Nguyễn Văn Lộc tiếp tục chiến đấu chống quân Nguyễn. Ông phối hợp với Trần Quang Diệu tiến đánh quân của Nguyễn Ánh ở Kỳ Sơn và tham gia cuộc vây hãm thành Quy Nhơn.
Cuộc chiến kết thúc với việc các tướng giữ thành là Võ Tánh và Ngô Tùng Châu tự vẫn. Sau chiến thắng, Nguyễn Văn Lộc được thăng chức Thần võ Hữu quân Đô thống chế.
Không dừng lại ở đó, ông tiếp tục tham gia hơn 20 trận giao chiến. Trong số những đối thủ mà ông từng đối đầu có các tướng lĩnh cao cấp của Nguyễn Ánh như Lê Văn Duyệt và Nguyễn Văn Thành.
Những năm cuối đời và lựa chọn ở ẩn
Khi chính quyền Tây Sơn dưới triều Cảnh Thịnh ngày càng suy yếu và mâu thuẫn nội bộ gia tăng, Nguyễn Văn Lộc cũng gặp biến động trong sự nghiệp.
Do không cùng phe với Bùi Đắc Tuyên, ông bị thu hết binh quyền và giáng xuống làm Thị lang Bộ Lễ.
Theo Tây Sơn lương tướng truyện, sau đó Nguyễn Văn Lộc không còn nhắc đến chuyện binh đao và xin về ở ẩn tại núi Hoàng Mai, thuộc huyện Tuy Viễn. Ông sống cuộc đời khá phóng khoáng, thường mang rượu và cưỡi ngựa đi đây đó.
Về thời điểm qua đời của ông hiện vẫn có những cách ghi khác nhau. Một số tài liệu cho rằng Nguyễn Văn Lộc mất khi chính quyền Cảnh Thịnh vẫn còn tồn tại và được nhà vua ban thụy hiệu “Trung Liệt”. Một nguồn khác cho rằng ông chỉ giải tán lực lượng và lên núi Kỳ Sơn ẩn náu sau khi vua Cảnh Thịnh bị bắt.
Một trong những “Tây Sơn thất hổ tướng”
Nguyễn Văn Lộc được hậu thế xếp vào “Tây Sơn thất hổ tướng”, nhóm những võ tướng nổi bật của phong trào Tây Sơn.
Điểm đáng chú ý trong sự nghiệp của ông là khả năng hoạt động trên nhiều chiến trường: từ Phú Yên, Phú Xuân đến Thanh Hóa, Bắc Hà rồi Lạng Giang, Yên Thế; từ những cuộc giao tranh với quân Nguyễn, quân Trịnh đến cuộc chiến chống quân Thanh năm 1789.
Từ một người xuất thân nghèo khó ở Kỳ Sơn, Nguyễn Văn Lộc đã trở thành một võ tướng được các thủ lĩnh Tây Sơn tin cậy. Cuộc đời ông cũng phản ánh phần nào sự thăng trầm của chính phong trào Tây Sơn: trưởng thành trong khởi nghĩa, lập công trong những chiến dịch lớn, rồi lui về ở ẩn khi triều đại bước vào giai đoạn suy yếu.
Đô đốc Lộc – Nguyễn Văn Lộc – được lịch sử nhắc nhớ như một danh tướng nhà Tây Sơn, người đã góp sức trong những chiến thắng lớn của phong trào, đặc biệt là cuộc đại phá quân Thanh mùa xuân Kỷ Dậu 1789. Tên tuổi ông cùng các tướng lĩnh Tây Sơn đã trở thành một phần của ký ức về thời đại Quang Trung – Nguyễn Huệ, thời kỳ ghi dấu những chiến công quân sự nổi bật trong lịch sử Việt Nam.
