Đô đốc Trần Thị Lan – Nữ anh thư dũng mãnh của Đội Nữ binh Tây Sơn

Cùng với Bùi Thị Xuân, bà Trần Thị Lan là một trong những nữ kiệt lẫy lừng nhất của phong trào Tây Sơn. Từ nhỏ bà đã say mê võ thuật, tinh thông thế võ kiếm thuật và có tài phi ngựa bắn cung điêu luyện. Khi gia nhập nghĩa quân, bà cùng chồng huấn luyện một đội nữ kỵ binh tinh nhuệ chuyên làm nhiệm vụ xung kích và trinh sát tiền tiêu.

Trong trận Ngọc Hồi – Đống Đa mùa xuân 1789, bà trực tiếp cưỡi ngựa dẫn đầu đội nữ kỵ binh tả xung hữu đột, dùng tên tẩm dầu thiêu rụi các công sự phòng thủ của quân Mãn Thanh, lập công lớn trong ngày giải phóng kinh thành Thăng Long. Bà luôn sát cánh cùng chồng qua bao phen sinh tử nơi chiến trường khói lửa.

Năm 1802, khi vương triều Tây Sơn sụp đổ, chồng bà hy sinh ngoài mặt trận, bà Trần Thị Lan kiên cường chỉ huy số quân còn lại mở đường máu thoát khỏi vòng vây của quân Nguyễn Ánh. Nhận thấy đại nghiệp không thể vãn hồi, để giữ trọn khí tiết của bậc nữ tướng triều Tây Sơn và tấm lòng trinh liệt với chồng, bà đã tuốt gươm tự vẫn trên đất Bắc, để lại khúc ca bi tráng lưu danh muôn đời.