ĐỖ HÀNH - VỊ TƯỚNG NHÀ TRẦN BẮT SỐNG Ô MÃ NHI TRÊN SÔNG BẠCH ĐẰNG

ĐỖ HÀNH - VỊ TƯỚNG NHÀ TRẦN BẮT SỐNG Ô MÃ NHI TRÊN SÔNG BẠCH ĐẰNG

Năm sinh - mất: Chưa rõ năm sinh - Chưa rõ năm mất

Quê quán: Chưa rõ

Danh hiệu: Danh tướng nhà Trần, Nội Minh tự, Quan Nội hầu

Trong trận quyết chiến Bạch Đằng năm 1288, giữa lúc thủy quân Nguyên rơi vào thế trận phục kích của quân Đại Việt, Đỗ Hành đã trực tiếp bắt sống Ô Mã Nhi và Tích Lệ Cơ Ngọc, lập nên một chiến công đặc biệt trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông lần thứ ba.

Đ

ỗ Hành là một võ tướng phục vụ dưới triều Trần, nhưng sử liệu hiện còn lại không cho biết rõ năm sinh, năm mất cũng như quê quán của ông. Những thông tin chắc chắn nhất về cuộc đời Đỗ Hành gắn với sự nghiệp quân sự dưới triều Trần và những chiến công của ông trong các cuộc kháng chiến chống quân Nguyên. Ông giữ chức Nội Minh tự, một chức quan trong triều, đồng thời được xếp vào hàng những võ tướng có khả năng chiến đấu nổi bật dưới quyền chỉ huy của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn.

Đỗ Hành không phải là nhân vật xuất thân từ dòng dõi tôn thất nổi tiếng của nhà Trần. Tên tuổi của ông được lưu lại chủ yếu qua những chiến công trên chiến trường. Trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên lần thứ hai năm 1285, ông đã tham gia chiến đấu cùng quân đội nhà Trần. Một số tư liệu nhắc đến Đỗ Hành trong đội ngũ những tướng lĩnh đã tham gia các trận đánh lớn, trong đó có Chương Dương và Hàm Tử. Chính kinh nghiệm chiến đấu được tích lũy qua những năm tháng chống ngoại xâm đã góp phần tạo nên một vị tướng dày dạn trận mạc trước khi ông bước vào trận quyết chiến cuối cùng với quân Nguyên vào năm 1288.

Cuối năm 1287, quân Nguyên một lần nữa đưa đại quân tiến vào Đại Việt. Đây là cuộc xâm lược lần thứ ba của quân Nguyên dưới thời Hốt Tất Liệt. Đạo quân xâm lược do Thoát Hoan chỉ huy tiến vào từ phía Bắc, trong khi một đạo thủy quân lớn do Ô Mã Nhi chỉ huy tiến theo đường biển. Quân Nguyên chiếm được Thăng Long nhưng không thể tiêu diệt lực lượng chủ lực của nhà Trần. Càng tiến sâu, quân Nguyên càng gặp khó khăn vì bị quân dân Đại Việt liên tục tập kích, thiếu lương thực và không thể duy trì một cuộc chiến lâu dài. Khi tình hình trở nên bất lợi, Thoát Hoan quyết định rút quân về nước theo cả đường bộ và đường thủy.

Trong kế hoạch rút lui ấy, đạo thủy quân do Ô Mã Nhi chỉ huy có hàng trăm chiến thuyền và một lực lượng rất lớn. Quân Nguyên dự định theo đường sông Bạch Đằng để ra biển. Nhưng đây cũng chính là nơi Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn đã lựa chọn làm trận địa quyết chiến. Từ trước, quân Trần đã bí mật chuẩn bị những bãi cọc gỗ lớn dưới lòng sông, đồng thời bố trí thủy quân và bộ binh mai phục ở những vị trí hiểm yếu. Địa hình, thủy triều và đường rút lui của quân Nguyên được tính toán kỹ lưỡng để biến Bạch Đằng thành một chiếc bẫy khổng lồ.

Ngày 9 tháng 4 năm 1288, đoàn thuyền của Ô Mã Nhi tiến vào sông Bạch Đằng lúc nước đang lên. Quân Đại Việt chủ động xuất hiện giao chiến rồi giả vờ rút lui, từng bước nhử đối phương tiến sâu vào trận địa. Quân Nguyên tưởng rằng quân Trần đang thất thế nên đuổi theo. Nhưng khi thủy triều bắt đầu rút, những cọc gỗ nhọn dưới lòng sông dần nhô lên. Nhiều chiến thuyền Nguyên va vào cọc, mắc kẹt hoặc bị phá hủy. Đúng thời điểm đó, quân Trần từ nhiều hướng đồng loạt tiến công, biến đoàn thuyền đang rối loạn của đối phương thành mục tiêu bị bao vây.

Giữa trận thủy chiến dữ dội, Đỗ Hành cùng các tướng lĩnh nhà Trần xông vào đội hình quân Nguyên. Những chiến thuyền lớn của đối phương vốn có ưu thế về kích thước và hỏa lực giờ đây trở nên bất lợi khi bị mắc trong trận địa cọc. Quân Nguyên vừa phải chống lại thủy quân Đại Việt, vừa tìm cách thoát khỏi những chiếc cọc nhọn dưới lòng sông. Trong tình thế ấy, đội hình của Ô Mã Nhi nhanh chóng tan vỡ. Nhiều chiến thuyền bị đánh chìm, hàng trăm chiếc bị quân Trần bắt giữ.

Đây chính là thời khắc làm nên tên tuổi Đỗ Hành. Khi quân Nguyên đại bại, ông trực tiếp bắt sống Ô Mã Nhi, viên tướng chỉ huy đạo thủy quân xâm lược, cùng Tích Lệ Cơ Ngọc. Sau khi bắt được hai tướng Nguyên, Đỗ Hành đưa họ về dâng cho Thượng hoàng Trần Thánh Tông. Việc bắt sống những tướng lĩnh quan trọng của đối phương trong trận quyết chiến đã trở thành chiến công nổi bật nhất trong cuộc đời ông.

Ô Mã Nhi vốn là một tướng lĩnh có kinh nghiệm của nhà Nguyên, từng tham gia các cuộc xâm lược Đại Việt trước đó. Vì vậy, việc bắt sống ông ta không chỉ có ý nghĩa về mặt quân sự mà còn là biểu tượng cho thắng lợi của quân dân Đại Việt trước một trong những đạo quân xâm lược mạnh nhất đương thời. Từ một trận thủy chiến, Bạch Đằng trở thành trận quyết chiến kết thúc cuộc xâm lược lần thứ ba của quân Nguyên và làm thất bại hoàn toàn ý đồ chinh phục Đại Việt.

Sau chiến thắng, triều đình nhà Trần xét công các tướng lĩnh. Đỗ Hành được phong tước Nội Minh tử, sau đó thăng lên Quan Nội hầu. Việc một võ tướng không thuộc hàng tôn thất nhưng được ghi nhận bằng những tước vị quan trọng cho thấy công lao của ông trong cuộc kháng chiến được triều đình đánh giá cao. Tên tuổi Đỗ Hành từ đó gắn chặt với chiến thắng Bạch Đằng và trở thành một trong những danh tướng tiêu biểu của nhà Trần.

Điều đáng chú ý là sử liệu về Đỗ Hành không để lại nhiều thông tin về đời tư, gia thế hay những năm tháng cuối đời của ông. Không rõ ông sinh năm nào, mất năm nào và quê quán chính xác ở đâu. Chính vì vậy, phần lớn ký ức lịch sử về Đỗ Hành được lưu giữ thông qua những chiến công quân sự. Trong đó, hình ảnh nổi bật nhất vẫn là vị Nội Minh tự giữa trận Bạch Đằng, khi ông trực tiếp bắt sống Ô Mã Nhi và Tích Lệ Cơ Ngọc rồi đưa về dâng cho Thượng hoàng Trần Thánh Tông.

Chiến thắng Bạch Đằng năm 1288 không chỉ là một trận đánh lớn mà còn là đỉnh cao của nghệ thuật quân sự nhà Trần. Quân Đại Việt đã kết hợp giữa thế trận cọc ngầm, thủy triều, nghi binh, phục kích và tiến công tổng hợp để đánh tan đạo thủy quân Nguyên. Trong thế trận ấy, những tướng lĩnh trực tiếp xung trận như Đỗ Hành đóng vai trò quan trọng trong việc biến ưu thế chiến lược thành thắng lợi trên chiến trường.

Từ một nhân vật mà sử liệu không lưu lại nhiều thông tin về xuất thân và cuộc đời, Đỗ Hành đã được lịch sử ghi nhớ bằng một chiến công đặc biệt: bắt sống viên tướng chỉ huy quân Nguyên ngay trong trận quyết chiến trên sông Bạch Đằng. Cùng với Trần Quốc Tuấn, Trần Khánh Dư, Nguyễn Khoái, Phạm Ngũ Lão, Yết Kiêu, Dã Tượng và nhiều tướng lĩnh khác, ông góp phần làm nên chiến thắng năm 1288 - một trong những chiến thắng lớn nhất của Đại Việt trong lịch sử chống ngoại xâm.