ĐỖ NHƯ DẠY – NGƯỜI  CỘNG SẢN KIÊN TRUNG

Từ người thầy giáo trẻ đến người chiến sĩ cách mạng

Anh hùng liệt sĩ Công an nhân dân Đỗ Như Dạy sinh năm 1917 ở xã Hòa Xuân, huyện Tuy Hòa (nay là phường Đông Hòa) trong một gia đình nông dân yêu nước. Ngay từ nhỏ, đồng chí đã là một người ham học và học rất giỏi, đã từng đậu bằng Trung học Đệ Nhất cấp (bằng đíp – lôm) - một thành tích đáng quý trong bối cảnh giáo dục thời bấy giờ.

Là một thanh niên trí thức đầy nhiệt huyết, anh từng làm giáo viên trường Bàn Nham và nhanh chóng trở thành tấm gương sáng của tuổi trẻ. Nhưng con đường của anh không dừng lại ở bục giảng.

Giác ngộ lý tưởng cách mạng, anh tham gia hoạt động bí mật, được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương (nay là Đảng Cộng sản Việt Nam) và giữ trọng trách Bí thư Chi bộ thôn Thạch Bàn.

Người đội trưởng mưu trí của lực lượng Công an xung phong
Với trí tuệ, bản lĩnh và sự dũng cảm, anh nhanh chóng được ghi nhận. Năm 1947, anh được Ty Công an Phú Yên tuyển vào lực lượng Công an nhân dân và giao nhiệm vụ Đội trưởng Biệt động đội sau được đổi tên thành Đội Công an xung phong (CAXP).

Từ 15 chiến sĩ ban đầu, đơn vị đã phát triển lên 30 người - đều là những chiến sĩ mưu trí, gan dạ, giỏi võ nghệ, sẵn sàng chiến đấu và hy sinh. Dưới sự chỉ huy của anh, những trận đánh “xuất quỷ nhập thần” của Đội CAXP khiến quân địch luôn sống trong hoang mang, khiếp sợ và Đội đã liên tiếp lập nhiều chiến công xuất sắc.

Những chiến công giữa thời lửa đạn

Đầu tháng 3/1948, thông qua cơ sở cung cấp, đồng chí Đỗ Như Dạy đã chỉ huy lực lượng CAXP nắm được tình hình hoạt động của bọn hội tề ở Hòa Xuân thường xuyên tụ họp ở nhà tên phó tổng hội tề. Đồng chí đã chỉ đạo cho một người làm cơ sở bí mật của đơn vị mình ném lựu đạn vào nhà tên phó tổng hội tề khi bọn chúng đang họp, tiêu diệt tên chánh tổng và làm nhiều tên khác bị thương. Bọn Pháp phải đưa chúng vào Nha Trang cấp cứu.

Cũng trong tháng này, đồng chí chỉ huy Đội CAXP đã tổ chức nhiều trận đánh tiêu diệt bọn tề ngụy như: ném lựu đạn vào trụ sở phát căn cước của địch, phối hợp với du kích xã Hòa Xuân phá âm mưu lập chợ Núi Hiềm bằng cách ném lựu đạn vào chợ khi dân chúng chưa đến, làm cho dân không dám họp chợ.

Tháng 5/1948, dưới sự chỉ đạo tài tình, mưu lược của đồng chí Đỗ Như Dạy đơn vị đã bắt, tiêu diệt nhiều tên tề điệp nguy hiểm. Điều này đã gây tiếng vang lớn, làm cho bọn địch hoang mang lo sợ đồng thời tạo khí thế sôi nổi cho phong trào cách mạng của nhân dân địa phương.

Tháng 10/1949, dựa vào nguồn tin của nhân dân cung cấp, đồng chí đã bố trí lực lượng trinh sát theo dõi, nắm được các hoạt động do thám của bọn tề ngụy tại địa phương; nắm được thông tin bọn chúng thường ra vào đồn địch ở núi Hiềm, xã Hòa Xuân. Sau đó, đồng chí đã chỉ đạo lực lượng trinh sát bí mật đột nhập khám xét nhà đối tượng có nhiều biểu hiện nghi vấn trú ở thôn Nam Bình, xã Hòa Xuân. Qua đó thu được nhiều tài liệu phản động liên quan đến tổ chức Việt Nam Quốc dân đảng, trong đó có danh sách 127 tên nhận làm việc cho Pháp. Tiếp đến, Đội CAXP phối hợp với lực lượng công an xã Hòa Xuân bắt được 127 đối tượng chỉ điểm, thám báo cho giặc Pháp; bóc gỡ toàn bộ tổ chức phản động này.

Anh Đỗ Giải Phóng, con trai út của Anh hùng liệt sĩ Công an nhân dân Đỗ Như Dạy, cho biết: “Việc bóc gỡ toàn bộ mạng lưới Việt gian ở núi Hiềm thuộc xã Hòa Xuân thắng lợi cũng là lúc tôi cất tiếng khóc chào đời. Có thể nói chiến công ở núi Hiềm là một kỷ niệm sâu sắc nhất của ba tôi trong những năm tháng chiến đấu gian khổ, ác liệt. Để ghi nhớ mãi về chiến công này, ông đã đặt tên cho tôi khi vừa mới chào đời là Đỗ Giải Phóng, thể hiện niềm tin tưởng, lạc quan vào tương lai tươi sáng của cách mạng”

Khí phách của người chiến sĩ cộng sản

Nhưng chiến tranh không chỉ là những chiến công rực rỡ, trong một lần đi công tác vào ngày 20/9/1954, đồng chí Đỗ Như Dạy bị địch bắt. Trước đòn tra tấn dã man của quân thù, đồng chí vẫn giữ vững khí tiết cũng như bản lĩnh của người chiến sĩ cộng sản.

Ông Trần Ngọc Mỹ, một trong những người đồng đội của Anh hùng liệt sĩ Đỗ Như Dạy, xúc động nói: “Nhớ về đồng chí Đỗ Như Dạy, ấn tượng sâu sắc nhất của tôi đó là một đội trưởng Đội CAXP đầy bản lĩnh, thông minh, gan dạ và tràn đầy tinh thần lạc quan cách mạng. Với phẩm chất kiên cường, dũng cảm của người chiến sĩ cộng sản, trong giây phút nguy hiểm đến tính mạng nhưng anh vẫn một lòng son sắt với Đảng, với cách mạng. Mặc dù bị bọn địch tra tấn rất dã man, nhưng anh vẫn lạc quan tin tưởng, hát vang những bài ca cách mạng ca ngợi Đảng, Bác Hồ. Mãi mãi trong cuộc đời này, chúng tôi không bao giờ quên anh”.

Sau một thời gian dùng mọi cực hình tra tấn vẫn không khuất phục được người đội trưởng Đội CAXP. Ngày 20/10/1954, bọn địch đã chôn sống đồng chí tại Soi Bợm thuộc thôn Nam Bình, xã Hòa Xuân (nay là phường Đông Hòa). Đồng chí hy sinh khi tuổi đời còn trẻ, để lại bao ước mơ, hoài bão cùng niềm tiếc thương vô hạn cho đồng đội và nhân dân quê nhà.

Ngọn lửa bất diệt thời hoa lửa

Trong văn thư đề ngày 7/4/2008, nhân dịp gặp mặt các cán bộ chủ chốt Ty Công an Phú Yên trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp tại Nha Trang, đồng chí Lê Văn Đại, nguyên Trưởng ty Công an Phú Yên, nguyên Phó ban An ninh Liên khu V trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, đã nhận xét: “Đồng chí Đỗ Như Dạy xứng đáng được đề nghị truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân”.

Tự hào về người cha thân yêu của mình, anh Đỗ Giải Phóng xúc động bày tỏ: “Qua những lời kể của mẹ, của những người cô, tôi càng kính phục cha mình, một con người quá đỗi gan dạ, yêu thương mọi người, sẵn sàng hy sinh vì Tổ quốc. Tôi có một suy nghĩ là mình phải sống như thế nào để xứng đáng với sự hy sinh của ông và các thế hệ cha anh đi trước”.

Với những thành tích và công lao đóng góp to lớn của mình trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, đồng chí Đỗ Như Dạy đã được Đảng, Nhà nước truy tặng các phần thưởng: Huân chương Kháng chiến hạng nhất; Huân chương Độc lập hạng ba… Ngày 02/12/2015, liệt sĩ Đỗ Như Dạy đã được Đảng và Nhà nước truy tặng danh hiệu cao quý: Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân.

Ngày nay tại quê hương của anh là xã Hoà Xuân (nay là Bàn Nham Bắc, Đông Hòa) có một ngôi trường tiểu học vinh dự mang tên anh là Trường Tiểu học Đỗ Như Dạy như một lời tri ân và biết ơn những cống hiến, hy sinh của đồng chí với quê nhà.

Hình ảnh, chiến công và sự hy sinh của đồng chí Đỗ Như Dạy luôn sống mãi trong trái tim thế hệ trẻ nói riêng và với nhân dân Đông Hòa nói chung, như một ngọn lửa bất diệt giữa thời hoa lửa.

Anh Đỗ Như Dạy không chỉ là người anh hùng của lịch sử, mà còn là biểu tượng về sức mạnh tuổi trẻ, lòng dũng cảm và niềm tin vào lý tưởng sống cao đẹp. Mỗi lần đọc về cuộc đời anh, tôi lại thấy mình cần phải: Sống làm sao cho xứng đáng với những hy sinh của thế hệ cha ông ta ngày trước.

Biết ơn anh – người cộng sản kiên trung, không chỉ là sự tri ân đơn thuần, mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm với những người trẻ như tôi: Tuổi trẻ hôm nay cần sống trọn vẹn, dám ước mơ, dám hy sinh và dấn thân cho những điều đúng đắn, cho lý tưởng cao đẹp mà ông cha ta đã dựng xây và bảo vệ. Như lời bài hát “Khát vọng tuổi trẻ” của nhạc sĩ Vũ Hoàng mà tôi luôn tâm đắc: “Đừng hỏi Tổ Quốc đã làm gì cho ta. Mà cần hỏi ta đã làm gì cho Tổ Quốc hôm nay.”