Đỗ Quang: Vị Tuần phủ Gia Định và câu nói "còn đất, còn dân, còn đánh được"
Đỗ Quang, Tuần phủ Gia Định, người đưa ra tinh thần tiếp tục kháng chiến ngay cả khi Đại đồn thất thủ ở Nam Kỳ giữa thế kỷ XIX.
Bài viết của nhà sử học Lê Văn Lan nhắc đến câu nói bất hủ của Tuần phủ Gia Định Đỗ Quang: "Tuy đại đồn có mất nhưng còn đất, còn dân, còn đánh được."
Câu nói ấy diễn tả tinh thần của một thế hệ quan lại, nghĩa quân Nam Kỳ: cho dù một căn cứ lớn như đại đồn thất thủ, đất và dân vẫn còn, cuộc kháng chiến vẫn phải tiếp tục. Tinh thần ấy về sau thể hiện trong các cuộc khởi nghĩa của Trương Định, Nguyễn Hữu Huân, Võ Duy Dương, Nguyễn Trung Trực và nhiều người khác.
Nó cũng gần với thực tế lịch sử: sau khi Đại đồn Kỳ Hòa thất thủ năm 1862, Trương Định lui về Gò Công, dựng căn cứ mới và chỉ huy nghĩa quân đánh Pháp khắp Nam Kỳ. Ông Đỗ Quang trở thành một cái tên gắn với niềm tin "còn dân là còn đánh".
Tư liệu hiện có về ông chủ yếu là câu nói ấy và chức vụ, chưa đủ để dựng tiểu sử chi tiết. Câu nói vẫn được nhắc lại trong nhiều trang sách về những người giữ đất Nam Kỳ.
