ĐỒ THỊ CUỘC ĐỜI VÀ CHỮ LIÊM TRỌN VẸN

"Toán học dạy ta tìm giá trị lớn nhất của hàm số, nhưng đâu là giới hạn cho lòng tham của con người? Mượn lăng kính của những con số khô khan để giải mã những triết lý nhân sinh sâu sắc, câu chuyện về cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng hiện lên như một 'hằng số vĩnh cửu' giữa thời đại kim tiền. Một bài học thức tỉnh về danh dự, sự trong sạch và cống hiến đến tận cùng."

Bụi phấn trắng lả tả rơi rụng, đọng lại trên mép bục gỗ tựa như những tàn tro của thời gian. Trên mặt bảng đen, tôi vừa viết xong phương trình của một bài toán tính giới hạn $\lim_{x \to \infty}$. Đó là một chiều cuối thu tĩnh lặng, ánh nắng xiên ngang qua khung cửa sổ lớp 12 chuyên Toán, hắt lên những gương mặt học trò đang cặm cụi ghi chép.

Khải — cậu học trò thông minh nhưng mang cái nhìn khá thực dụng của một đứa trẻ lớn lên giữa thời đại kim tiền — bất chợt giơ tay:

— Thưa thầy, toán học dạy chúng ta tìm giá trị lớn nhất của một hàm số. Nhưng ngoài xã hội, người ta dường như không có giới hạn nào cho hàm số của lòng tham. Người ta vơ vét hàng trăm tỷ, hàng ngàn tỷ, bất chấp mọi hằng số của đạo lý. Vậy học hàm số để làm gì khi bài toán cuộc đời vốn dĩ đã sai số từ đầu?

Nghe câu hỏi mang đầy sự hoài nghi đắng chát của cậu học trò mười bảy tuổi, tay cầm phấn của tôi khựng lại. Là một giáo viên Toán nhưng cũng từng đắm mình trong những trang văn, tôi luôn tin rằng những con số không vô hồn, và toán học chính là triết học của tự nhiên. Tôi từ từ đặt viên phấn xuống, quay mặt xuống lớp. Cả không gian bốn mươi con người im phăng phắc chờ đợi một lời giải đáp.

— Khải nói đúng, — tôi trầm giọng, bước chậm xuống lối đi giữa hai dãy bàn — ngoài kia có những kẻ đang biến cuộc đời mình thành một bài toán tối ưu hóa tài sản bằng mọi giá, biến lòng tham thành một biến số tiến về vô cực. Nhưng các em ạ, trong không gian đa chiều của cuộc đời, có một định lý mà không một thế lực nào, không một số tiền khổng lồ nào có thể bẻ cong được. Định lý ấy được chứng minh không phải bằng giấy nháp, mà bằng cả một cuộc đời tận hiến của một người vừa mới đi xa.

Tôi bước lại bục giảng, cầm viên phấn lên, gạch bỏ đi chữ x--> vô cực và viết lên đó một chữ "Danh dự".

— Các em đã quen với việc giải phương trình bằng cách tìm ẩn số. Nhưng Bác Nguyễn Phú Trọng — một "sĩ phu Bắc Hà" giữa thời hiện đại — đã để lại cho đất nước này những tiên đề không cần chứng minh. Tiên đề thứ nhất, cũng là hằng số vĩ đại nhất của đời người, Bác từng rưng rưng căn dặn: "Tiền bạc lắm làm gì, chết có mang theo được đâu. Danh dự mới là điều thiêng liêng, cao quý nhất!"

Tôi nhìn thẳng vào mắt Khải. Những kẻ tham nhũng mà em nhắc tới, họ đã nhầm lẫn tai hại giữa "giá trị" và "giá cả". Họ tưởng rằng việc tích phân những khối tài sản bất minh từ năm này qua tháng nọ sẽ làm cho đồ thị cuộc đời họ vút cao. Nhưng họ quên mất rằng, khi thời gian tiến về điểm kết thúc, mọi biến số vật chất đều bị triệt tiêu về mức không. Hàng triệu đô la giấu trong những chiếc vali cất nơi góc khuất không thể mua chuộc được quy luật tử sinh, càng không thể mua được sự tôn trọng của nhân dân. Bác Trọng đã giữ cho mình một đồ thị phẳng lặng, thanh khiết từ đầu đến cuối. Đứng ở vị trí quyền lực tuyệt đối — nơi người ta dễ dàng thao túng mọi hàm số lợi ích — Bác vẫn mặc chiếc áo sơ mi sờn cũ cắt ngắn ống tay, vẫn ở ngôi nhà công vụ đơn sơ, không thu vén cho con cháu một đặc quyền nào. Đó chính là vẻ đẹp tuyệt mĩ của một hằng số vĩnh cửu giữa muôn trùng biến thiên của quyền lực.

Ngoài sân trường, một cơn gió lạnh đầu mùa ùa qua làm những tán bàng xào xạc. Tôi vẽ lên bảng một vòng tròn khép kín.

— Trong toán học, để hệ thống cân bằng, chúng ta phải loại bỏ những nghiệm ngoại lai làm sai lệch phương trình. Trong quản lý đất nước cũng vậy. Khi những "nghiệm ngoại lai" của sự tha hóa, suy thoái bắt đầu ăn mòn niềm tin của nhân dân, người đốt lò vĩ đại ấy đã thắp lên một ngọn lửa không thể dập tắt bằng một mệnh lệnh đanh thép: "Cái lò đã nóng lên rồi thì củi tươi vào đây cũng phải cháy!"

Tôi thấy ánh mắt của những đứa trẻ chuyên Toán vốn khô khan bỗng trở nên sáng rực. Bác Trọng không dùng những thuật ngữ chính trị cao siêu. Bác mượn hình ảnh cái lò và thanh củi chốn thôn quê để phát đi một thông điệp sắc lẹm về sự công bằng. Trong cái lò của lòng dân và kỷ cương phép nước, không có vùng cấm, không có ngoại lệ. Dù là "củi khô" hay "củi tươi", dù là kẻ đang ngự trị trên những chiếc ghế quyền lực cao ngất ngưởng, một khi đã bán rẻ lương tâm, làm sai lệch cán cân công lý thì đều phải bị thanh lọc. Sự nghiêm minh ấy không xuất phát từ lòng thù hận, mà xuất phát từ lòng yêu thương đất nước đến quặn thắt, từ mong muốn trả lại sự trong sạch cho "hệ phương trình" của dân tộc. Bác từng đau xót nói rằng, kỷ luật một vài người là để cứu muôn người. Đó là phép trừ đau đớn nhưng bắt buộc phải làm, để bảo vệ phép cộng của lòng dân.

Tôi bước về phía cửa sổ, nhìn những dải nắng cuối ngày đang dần tắt nhường chỗ cho hoàng hôn.

— Có một phép tính mà tất cả chúng ta đều phải đối mặt khi nhắm mắt xuôi tay: Phép tích phân của một đời người. Bác Trọng đã dùng chính cuộc đời mình để giải bài toán ấy, mượn lời cuốn tiểu thuyết Thép đã tôi thế đấy để làm lời giải cuối cùng: "Đời người chỉ sống có một lần. Phải sống sao cho khỏi xót xa, ân hận vì những năm tháng đã sống hoài, sống phí... Nếu là người, hãy là người cộng sản."

Trái tim của người sĩ phu ấy đã đập những nhịp đập cuối cùng không phải trên giường bệnh an nhàn, mà giữa bộn bề những văn kiện, những trang tài liệu cần chữ ký giải quyết việc nước ngay trong phòng hồi sức cấp cứu. Bác đã cháy đến giọt sáp cuối cùng, vắt kiệt sinh lực để làm tròn đạo hiếu với dân. Hàng vạn giọt nước mắt của nhân dân rơi xuống trong ngày tiễn biệt Bác giữa mùa thu Hà Nội, đó chính là kết quả viên mãn nhất, vĩ đại nhất của một bài toán cuộc đời được giải bằng cả trái tim.

Khải cúi gầm mặt, đôi bàn tay đan chặt vào nhau. Không gian lớp học đọng lại trong một cõi lặng im thiêng liêng. Những con số trên bảng bỗng trở nên vô nghĩa nếu thiếu đi một hệ quy chiếu về đạo đức.

Tôi cầm miếng mút, từ từ xóa đi bài toán giới hạn vô cực phức tạp trên bảng đen. Bụi phấn lại lả tả rơi. Giữa khoảng không gian trống trải vừa được lau sạch, tôi viết lại duy nhất một dòng chữ thật đậm, thật nắn nót, rồi quay xuống mỉm cười với bầy học trò đang rưng rưng xúc động:

"Sống trọn vẹn một chữ LIÊM, đó là cách duy nhất để đồ thị cuộc đời chạm đến bến bờ của sự vĩnh cửu."