Đỗ Thị Đệ

Bà chẳng những là người giỏi giang, tháo vát trong công việc làm ăn kinh doanh, gia sản ngày một lớn mà còn có lòng nhân tử, hay làm việc thiện.

Ngoài việc thường bỏ tiến ra đấp đường, bắc cầu cho dân chúng đi lại làm ăn dễ dàng, bà còn góp tiền xây dựng, trùng tu chùa miều, cứu trợ cho người nghèo, trợ giúp người sa cơ lỡ vận... Đôi với tá điền, trong những năm mùa màng thất bát, bà sẵn lòng giảm bớt lúa tô, có khí hoàn thu, gặp trường hợp đặc biệt bà không thu lúa ruộng, mà còn giúp đỡ họ lúa gạo ăn để làm mùa tới. Với những người thiều nợ mà không có khả năng trả nối, bà xoá nợ và cho đột giây nợ trước mặt cho họ yên lòng.

Do vậy nhân dân cả vùng Câu Lành (tên gọi Cao Lành thời ấy) vô cùng mền

Vào năm Tự Đức thứ 12 (1859), thực dân Pháp đánh chiếm thành Gia Định, sau đó chiếm luôn ba tỉnh miền Đông Nam Kỳ. Lúc đầu là quân triều đình, về sau là nghĩa quân Thiên hộ Dương đều được bà giúp đỡ, ủng hộ rất nhiều lương thực, đó sắt, đồ đồng thau... rên đúc khí giới. Công đức của bà đôi với nhân dân, triều đình và nghĩa quân được vua Tự Đức ân từ một tấm biển sơn son thếp vàng, ghi bồn chứ: "HÁO NGHĨA KHẢ PHONG".

Chồng bà là ông Lê Văn Tần, người cùng làng Mỹ Trà, là một nhân sĩ yêu nước gắn bó với nghĩa quân của Quân Văn, Quân Vô ở Mỹ Trà, Trần Trọng Khiêm ở Hoà An, Nguyễn Văn Linh ở Mỹ Ngài.

Hiện nay, mộ bà toạ lạc ở Xép Là (ấp Hoà Lợi, xã Hoà An, thành phố Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp), xây theo dạng "an nhân chỉ mộ" (có hai vòng thành nội ngoại), chôn cất theo lỗi "táng xa". Mộ bà Đỗ Thị Đệ là một công trình kiền trúc cổ, đã bị thời gian, mưa nắng tàn phá nặng né. Năm 2000, mộ bà mới được con cháu trùng tu, song không còn giữ được dâng vẻ ngày xưa.