Đỗ Thị Điểm – Tham gia dân công hỏa tuyến và nuôi giấu cán bộ

ĐỖ THỊ ĐIỂM

Năm sinh: 1921

Quê quán: xã Hưng Trạch, huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình cũ

Đỗ Thị Điểm lớn lên và xây dựng gia đình tại Hưng Trạch, một vùng quê Quảng Bình từng bị đánh phá nặng trong kháng chiến chống Mỹ. Bà tham gia dân công hỏa tuyến, vận chuyển lương thực và vật tư, đào hầm và giúp nuôi giấu cán bộ, bộ đội. Phần việc ấy đòi hỏi người dân vừa bảo đảm đời sống của gia đình, vừa tìm cách đưa hàng và giữ an toàn cho những người cần trú ẩn. Với bà, chiến tranh diễn ra cả trên những tuyến đường tiếp tế lẫn ở ngay trong làng quê mình sinh sống.

Năm 1968, con trai Nguyễn Xuân Khuê, sinh năm 1950, tình nguyện nhập ngũ. Từ chiến trường, anh có thời gian gửi thư về, giúp gia đình biết anh vẫn đang làm nhiệm vụ. Ngày 18 tháng 8 năm 1969, anh hy sinh trong một trận đánh. Khi nhận tin, bà Điểm vừa sinh người con út được hơn ba tháng. Nỗi đau mất người con đã trưởng thành đến trong lúc bà còn phải chăm một em bé mới sinh và giữ nếp sinh hoạt cho cả nhà. Những lá thư từng gửi về trở thành thứ gia đình có thể đọc lại, trong khi người viết không còn có thể trở về.

Sau ngày thống nhất, bà cùng chồng lao động và chăm lo cho các con. Gia đình tiếp tục gắn với công việc ở xã Hưng Trạch. Tháng 10 năm 1985, một trận lũ lớn tràn qua địa phương. Con gái bà là Nguyễn Thị Xuân đang làm nhiệm vụ trông coi cửa hàng dịch vụ của xã trong lúc chống lũ thì bị nước cuốn và hy sinh. Lần mất con thứ hai xảy ra trong hòa bình, ở một tai họa thiên nhiên ngay trên quê nhà. Hai người con được ghi nhận là liệt sĩ, nhưng nguyên nhân và hoàn cảnh qua đời rất khác nhau: một người mất trong chiến tranh năm 1969, một người mất khi tham gia chống lũ năm 1985.

Năm 2014, Đỗ Thị Điểm được phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng. Bà tiếp tục sống tại vùng Hưng Trạch, được con cháu, làng xóm và các đơn vị tới thăm. Những năm cuối đời, các cuộc trò chuyện với bà thường nhắc tới cả thời làm dân công và hai lần gia đình nhận tin mất con. Câu chuyện cuộc đời bà cần giữ đúng trật tự ấy để thấy chiến tranh không phải ranh giới cuối cùng của những mất mát người mẹ đã trải qua.

Nguyễn Xuân Khuê ra trận khi mười tám tuổi và hy sinh một năm sau; Nguyễn Thị Xuân mất trong trận lũ tháng 10 năm 1985. Giữa hai mốc đó là hơn mười lăm năm bà Điểm tiếp tục lao động, nuôi con và dựng lại cuộc sống sau chiến tranh. Chính quãng thời gian ở giữa giúp hình ảnh bà hiện lên như một con người với những việc đã làm và những người đã yêu thương, thay vì chỉ một danh hiệu hoặc hai năm ghi trên bằng Tổ quốc ghi công.