Đỗ Văn Sến – người chiến sĩ từ ngọn hải đăng Hòn Khoai

Có những con người đi vào lịch sử không phải bởi họ từng đứng trên những lễ đài lớn, cũng không phải vì tên tuổi được nhắc đến nhiều trong những năm tháng họ còn sống. Họ đi vào lịch sử bằng sự lựa chọn của mình trong một thời khắc mà quê hương cần những người dám đứng lên, chấp nhận hiểm nguy để giành lấy quyền sống tự do cho đồng bào.

Đỗ Văn Sến là một trong những người con như thế của vùng đất Cà Mau.

Nhắc đến đồng chí Đỗ Văn Sến, không thể tách cuộc đời hoạt động cách mạng của ông khỏi cuộc Khởi nghĩa Hòn Khoai ngày 13 tháng 12 năm 1940 – một dấu son đặc biệt trong lịch sử đấu tranh cách mạng của Đảng bộ và nhân dân vùng cực Nam Tổ quốc. Tên ông được lưu lại cùng chín đồng chí khác trong lịch sử cuộc khởi nghĩa và tại Đền thờ 10 Anh hùng liệt sĩ Khởi nghĩa Hòn Khoai ở Cà Mau.

Google Sites

+1

Từ người phục vụ ngọn đèn biển đến người chiến sĩ cách mạng

Hòn Khoai nằm giữa biển trời phía Tây Nam Mũi Cà Mau. Ngày nay, hòn đảo được biết đến với vẻ đẹp của rừng xanh, biển rộng và ngọn hải đăng vươn cao giữa trời nước. Nhưng trong những năm 1940, nơi đây còn là một vị trí chiến lược mà thực dân Pháp sử dụng để kiểm soát hoạt động hàng hải và cai quản vùng đảo.

Trong hoàn cảnh ấy, một bộ phận nhân viên người Việt làm việc tại hải đăng và các cơ sở trên đảo có điều kiện tiếp xúc với tình hình thực tế, chứng kiến sự áp bức của bộ máy cai trị thực dân đối với người dân địa phương.

Theo hồ sơ di tích do cơ quan quản lý di tích tỉnh Cà Mau công bố, Đỗ Văn Sến là nhân viên bảo vệ hải đăng trên đảo Hòn Khoai. Ông thuộc lớp người lao động quê vùng Rạch Gốc – Tân Ân, được đồng chí Phan Ngọc Hiển và những người hoạt động cách mạng vận động, xây dựng lực lượng trong quá trình chuẩn bị khởi nghĩa.

Google Sites

Điều đáng suy ngẫm là con đường đến với cách mạng của những người như Đỗ Văn Sến không nhất thiết bắt đầu từ những việc lớn lao. Nó có thể bắt đầu từ cuộc sống lao động hằng ngày, từ sự chứng kiến cảnh người dân bị áp bức, từ tình cảm gắn bó với quê hương và từ nhận thức rằng cuộc đời của đồng bào không thể mãi bị đặt dưới ách thống trị của ngoại bang.

Lịch sử đã ghi nhận một bước ngoặt quan trọng: tại cuộc họp chuẩn bị khởi nghĩa vào đêm 12 tháng 12 năm 1940, đồng chí Phan Ngọc Hiển tuyên bố kết nạp Đỗ Văn Sến và Nguyễn Văn Đắc vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Đây là chi tiết có ý nghĩa đặc biệt, bởi nó cho thấy Đỗ Văn Sến không chỉ tham gia vào một hoạt động nổi dậy, mà còn chính thức trở thành người chiến sĩ trong tổ chức cách mạng.

Google Sites

Từ thời khắc ấy, công việc thường ngày của một nhân viên hải đăng đã gắn với một nhiệm vụ lớn hơn: góp sức vào cuộc đấu tranh giành độc lập cho quê hương.

Đêm Hòn Khoai và bước ngoặt của lịch sử

Đêm 13 tháng 12 năm 1940, cuộc khởi nghĩa Hòn Khoai nổ ra dưới sự lãnh đạo trực tiếp của đồng chí Phan Ngọc Hiển.

Theo hồ sơ di tích, các chiến sĩ đã bố trí lực lượng, phối hợp hành động tại khu vực nhà ở của viên chủ đảo và phòng điện đài. Trong đó, Đỗ Văn Sến cùng các đồng chí được phân công tham gia lực lượng hành động. Cuộc khởi nghĩa giành thắng lợi nhanh chóng, lực lượng cách mạng làm chủ hoàn toàn Hòn Khoai và thu được vũ khí.

Google Sites

+1

Hãy hình dung ý nghĩa của sự kiện ấy trong bối cảnh lịch sử lúc bấy giờ: một nhóm chiến sĩ cách mạng hoạt động trên hòn đảo xa đất liền, trong điều kiện liên lạc khó khăn và lực lượng còn hạn chế, đã tổ chức hành động có mục tiêu rõ ràng, giành quyền kiểm soát đảo rồi tìm cách đưa lực lượng trở về đất liền.

Đó không đơn thuần là một cuộc đối đầu trên một hòn đảo nhỏ. Nó phản ánh sự chuẩn bị về tổ chức, công tác vận động quần chúng, tinh thần phối hợp và quyết tâm hành động của những người cách mạng ở vùng đất cực Nam.

Với Đỗ Văn Sến, chiến thắng ấy là dấu mốc ghi lại sự dấn thân của một người lao động đã lựa chọn đứng về phía cuộc đấu tranh của nhân dân.

Khi thử thách tiếp tục sau chiến thắng

Thắng lợi trên đảo không đồng nghĩa với việc những người tham gia khởi nghĩa được an toàn.

Sau cuộc khởi nghĩa, thực dân Pháp tăng cường truy bắt cán bộ, chiến sĩ và đàn áp phong trào cách mạng. Theo hồ sơ di tích, lực lượng khởi nghĩa phải di chuyển qua nhiều địa điểm, chịu cảnh thiếu lương thực, nước uống và tìm cách tránh sự truy lùng. Ngày 22 tháng 12 năm 1940, một số chiến sĩ bị vây bắt tại bãi Khai Long; trong số đó có Đỗ Văn Sến.

Google Sites

Từ người tham gia cuộc khởi nghĩa giành thắng lợi, ông trở thành tù nhân của chính quyền thực dân. Con đường phía trước không còn là những nhiệm vụ chiến đấu trên đảo, mà là những tháng ngày bị giam cầm trong tay đối phương.

Hồ sơ di tích ghi nhận rằng sau hơn sáu tháng giam giữ và tra tấn, Đỗ Văn Sến cùng các đồng chí vẫn bị đưa ra hành quyết. Ngày 12 tháng 7 năm 1941, thực dân Pháp xử tử tám chiến sĩ trực tiếp tham gia khởi nghĩa Hòn Khoai, trong đó có Đỗ Văn Sến, cùng hai đồng chí khác tại sân vận động thị trấn Cà Mau. Mười người được chôn chung một hố.

Google Sites

Chúng ta không nên tự dựng lại những lời đối đáp trong nhà giam hay những phút cuối đời của ông khi chưa có tư liệu xác thực. Chỉ riêng chuỗi sự kiện được ghi trong hồ sơ lịch sử cũng đủ cho thấy cái giá mà những người tham gia cuộc khởi nghĩa đã phải trả.

Tên người còn lại với quê hương

Chiến tranh có thể lấy đi mạng sống của một con người, nhưng không thể xóa bỏ ý nghĩa lịch sử của sự lựa chọn mà người ấy đã thực hiện.

Sau ngày đất nước thống nhất, Đảng bộ và nhân dân Cà Mau đã xây dựng nơi tưởng niệm mười liệt sĩ Khởi nghĩa Hòn Khoai. Di tích được xếp hạng cấp tỉnh năm 2011 và được đổi tên thành Đền thờ 10 Anh hùng liệt sĩ Khởi nghĩa Hòn Khoai năm 2019. Ngày 13 tháng 12 hằng năm trở thành ngày truyền thống cách mạng của Đảng bộ, quân và dân Cà Mau.

Google Sites

+1

Trong không gian tưởng niệm ấy, tên Đỗ Văn Sến đứng bên cạnh tên những đồng chí đã cùng ông đi qua một chặng đường lịch sử đầy gian khó.

Không phải ai hy sinh cũng có cơ hội nhìn thấy thành quả mà mình góp phần tạo dựng. Đỗ Văn Sến và những đồng chí của ông đã không sống đến ngày đất nước thống nhất. Nhưng sự hy sinh của họ đã trở thành một phần ký ức không thể tách rời của lịch sử cách mạng Cà Mau.

Nhìn lại câu chuyện của Đỗ Văn Sến, điều còn đọng lại không chỉ là sự tiếc thương một người chiến sĩ đã ngã xuống khi tuổi đời và tương lai còn ở phía trước. Đó còn là câu hỏi dành cho những thế hệ hôm nay: chúng ta sẽ làm gì để xứng đáng với những người đã đặt lợi ích của quê hương, đất nước lên trên cuộc sống riêng mình?

Câu trả lời không nằm ở những lời ca ngợi lớn lao, mà ở cách mỗi người gìn giữ sự thật lịch sử, sống có trách nhiệm với cộng đồng, bảo vệ những giá trị tốt đẹp và trao truyền ký ức về những người đi trước.

Ngọn hải đăng Hòn Khoai vẫn hướng ánh sáng ra biển. Và trong trang sử của vùng đất cực Nam, tên Đỗ Văn Sến vẫn được nhắc đến như một người chiến sĩ đã góp phần viết nên câu chuyện thời hoa lửa của quê hương.