Đỗ Văn Y

Ông Đỗ Văn Y, sinh năm 18g2, tại làng Hòa An, quận Cao Lãnh, tỉnh Sa Đéc (nay là xã Hòa An, thành phô Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp), trong một gia đình dòng dôi quí tộc thời phong kiền.

Ông tốt nghiệp Trường Sư phạm Gia Định nhưng không đi dạy học. Hướng ứng phong trào Duy Tân, ông xuất dương hoạt động cứu nước cùng với Mạnh Tự Trương Duy Toán. Thông thạo tiêng Đức, ông từng là Bí thư của Kỳ Ngoại hầu Cường Để trong cuộc Âu du. Ít lâu, ông bị trục xuất khỏi nước Pháp, đưa về Sài Gòn, rồi bị quản thúc một thời gian. Kè đên, ông xuông Cần Thơ làm quản lý cho nhà in An Hà.

Sau nhiều năm hoạt động yêu nước bị thất bại, về cuôi đời, ông chuyên nghiên cứu văn học yêu nước miền Nam.

Năm 1946, ông đắc cứ đại biểu Quốc hội nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Sau khi Pháp tái chiêm Nam Bộ, ông bị Pháp bắt giam, đên năm 1948 mới được trả tự do. Sau đó, ông lên sống ở Sài Gòn và mắt ở đây năm 1968, hưởng thọ 76 tuổi'.

Hai bài thơ Con gà nòi và Ngồi tù, nói lên chí khí, lòng yêu nước và sự lạc quan cách mạng của ông.

CON GÀ NÒI +

Nửa đêm thức dậy tôi đen mò, Cất tiêng kêu người gáy ó o.

Đổ máu trường trung lòng chẳng gôm,

Xào mình chiên hậu tiêng không ô.

Dòng nòi quyêt giữ danh trọn vẹn,

Cựa sắc chi nài phận quả cô.

Một trận ăn thua trời đât biêt, Để mà đên đáp chí công phu.

NGÓI TÙ

Biêt sao rằng nhục, biết sao vinh.

Gảm chôn lao tù thiệt sướng kinh.

No đói mai chiều người phụng dưỡng.

Nghỉ ngơi khuya sôm kẻ từng canh.

Ôm đau sản có thầy thang thuốc.

Úc hiệp lại cho phép bẩm trình.

Sung sưông có ai sung sưông nữa, Miệng phảm chi kể tiêng cười khinh.