Đóa Hoa Ban Giữa Đại Ngàn
Xã Phúc Sen, huyện Quảng Hòa, tỉnh Cao Bằng từ bao đời nay nằm nép mình hiền hòa giữa một thung lũng đá vôi ngoạn mục, nơi những ngọn núi trập trùng giăng thành từng lớp trường thành che chắn cho xóm làng. Nơi đây không chỉ nổi tiếng với những nương ngô xanh mướt trải dài, những nếp nhà sàn vương khói lam chiều tĩnh lặng, mà còn vang danh khắp vùng viễn biên bởi nghề rèn truyền thống. Tiếng búa quai chan chát đập vào đe sắt, nhịp điệu phì phò của bễ lò rèn đỏ lửa rực sáng từ tờ mờ sáng đến tận đêm khuya đã trở thành nhịp đập trái tim của bản làng. Sinh ra và lớn lên giữa cái nôi văn hóa đậm đà bản sắc ấy, Nông Thị Phượng mang trong mình trọn vẹn vẻ đẹp, sự tảo tần và khí chất kiên cường của một người con gái dân tộc Tày.
Sinh năm 1958, khi bước vào tuổi hai mươi căng tràn nhựa sống, Phượng đẹp rực rỡ và thanh khiết như một đóa hoa ban vươn mình đón nắng sớm giữa đại ngàn sương giăng. Nước da chị trắng ngần tương phản với bộ váy áo chàm nhuộm màu thời gian, đôi mắt đen láy thăm thẳm như nước hồ Thang Hen mùa thu, và nụ cười luôn thường trực rạng rỡ, tỏa nắng xua tan đi cái giá lạnh buốt xương của vùng sơn cước. Thanh xuân của Phượng là những ngày miệt mài bên khung cửi lách cách giăng tơ, là những buổi lên nương trỉa bắp lưng địu gùi tre, là những đêm hội lồng tồng say đắm trong điệu hát Then ngọt ngào hòa cùng tiếng đàn Tính tẩu réo rắt lượn lờ qua những vách núi. Chị cũng mang trong lòng một tình yêu chớm nở, những mộng ước giản dị về một mái ấm gia đình bên bếp lửa hồng đào, nơi tiếng cười trẻ thơ sẽ làm ấm áp thêm căn nhà sàn gỗ nghiến. Cuộc đời chị, và của biết bao thanh niên Phúc Sen ngày ấy, ngỡ đâu sẽ trôi qua êm đềm như dòng suối trong vắt đầu bản.
Nhưng lịch sử lại chọn những con người bình dị ấy để viết nên một thời bi tráng và oai hùng nhất. Tháng Hai năm 1979, hơi thở mùa xuân chưa kịp ươm nụ trên những cành đào phai thì một cơn bão lửa kinh hoàng từ bên kia biên giới bất ngờ ập xuống. Tiếng đại bác gầm rú xé toạc màn sương mù đặc quánh, trút bão đạn lên những xóm làng yên ả. Đất đá nổ tung. Những mái nhà sàn bốc cháy phừng phừng đỏ rực cả một góc trời. Khói súng hắc ín, khét lẹt đặc quánh nuốt chửng bầu không khí trong lành của đại ngàn. Tiếng gào thét hoảng loạn của người già, tiếng khóc ré lên xé lòng của trẻ thơ chìm nghỉm giữa những tràng liên thanh chát chúa. Chiến tranh biên giới nổ ra một cách tàn khốc, đẩy mảnh đất Cao Bằng hiền hòa vào một lò bát quái của máu và lửa.
Giữa khung cảnh hỗn loạn, tang thương tột độ ấy, khi dòng người tản cư rồng rắn gồng gánh nhau chạy về tuyến sau tìm nơi lánh nạn, Nông Thị Phượng đã đưa ra một quyết định làm thay đổi hoàn toàn vệt sáng của cuộc đời mình. Chị gác lại khung cửi đang dệt dở, cởi bỏ bộ váy áo Tày sặc sỡ thường ngày, khoác lên mình bộ đồ dân quân tự vệ màu xanh lá đã phai màu sương gió. Chị buộc gọn mái tóc đen dài bằng chiếc khăn piêu, xốc lại chiếc gùi mây quen thuộc và dứt khoát cầm lấy khẩu súng trường cũ kỹ.
"Ông bà, bố mẹ cứ đưa các em vào sâu trong hang đá lánh nạn. Con ở lại. Giặc càn xéo quê hương mình, con không thể bỏ đi được!" Phượng ôm chầm lấy người mẹ già đang giàn giụa nước mắt, giọng nói nghẹn ngào nhưng ánh mắt lại ánh lên một sự kiên định tột cùng, sắc lẹm như những lưỡi dao rèn Phúc Sen vừa được tôi qua ngọn lửa đỏ.
Chị không chạy trốn. Cô gái Tày nhỏ bé nhưng mang trong mình dòng máu quật cường của đại ngàn đã chọn đứng lại, chọn đương đầu với bão đạn. Trận tuyến ác liệt nhất lúc này nằm trên những mỏm đồi đá vôi dựng đứng, rạn nứt vì pháo kích, nơi bộ đội chủ lực của ta đang kiên cường bám trụ, chặn đứng những đợt tiến công điên cuồng, đông như kiến cỏ của kẻ thù. Nhưng địa hình hiểm trở, đường sá bị cày nát khiến công tác tiếp tế đạn dược, lương thực và tải thương trở nên vô cùng khó khăn, gần như bị cắt đứt hoàn toàn. Nếu hỏa lực cạn kiệt, chốt chặn sẽ thất thủ, quân giặc sẽ tràn xuống tàn sát toàn bộ bản làng, san phẳng mảnh đất Phúc Sen nghìn năm tuổi.
Không một chút do dự, Phượng xung phong nhận nhiệm vụ dẫn đường và tải đạn lên chốt. Chị là người con của núi rừng Quảng Hòa, từng vách đá tai mèo, từng hốc cây, từng con suối cạn đều in hằn trong tâm trí chị như những đường chỉ tay quen thuộc. Chiếc gùi tre trên lưng chị giờ đây không còn chứa những bắp ngô trĩu hạt hay những xấp vải thổ cẩm rực rỡ, mà chất đầy những thùng đạn nhọn, những quả lựu đạn mỏ vịt nặng trịch. Sức nặng của kim loại tỳ hằn lên đôi vai mảnh mai, gầy guộc, tưởng chừng có thể ép nát thân hình bé nhỏ ấy bất cứ lúc nào.
Chị dẫn đầu một nhóm dân quân tự vệ, men theo những con đường mòn bí mật vắt vẻo lưng chừng núi. Đó không còn là con đường, mà là những khe nứt chênh vênh giữa hai vách đá thẳng đứng. Đá tai mèo sắc nhọn như những chiếc răng cưa khổng lồ cứa nát đôi bàn chân trần, tứa máu đỏ tươi hòa lẫn vào lớp bùn đất nhão nhoét vì sương lạnh. Những quả đạn pháo thỉnh thoảng lại réo rít bay sượt qua đầu, nổ tung vào vách núi văng miểng rào rào. Khói bụi mù mịt phả vào mặt cay xè. Hơi thở gấp gáp, buồng phổi như muốn vỡ tung vì thiếu oxy nơi không khí loãng, nhưng Phượng không hề dừng bước. Chị cắn chặt đôi môi tái nhợt rớm máu, dồn toàn bộ sức lực cho đôi chân bám chặt lấy từng gờ đá, kéo những người đồng đội bám theo mình tiến về phía trước. Tiếng súng nổ rền vang trên đỉnh đồi như một lời giục giã khẩn thiết, kêu gọi sự sống còn.
Khi lên đến đỉnh đồi, một cảnh tượng bi tráng, khốc liệt hiện ra trước mắt bóp nghẹt trái tim cô gái trẻ. Trận địa ngổn ngang đất đá, công sự sạt lở. Bộ đội ta đang dũng cảm đánh trả những đợt sóng người của địch xông lên từ dưới thung lũng. Hỏa lực đang yếu dần. Thấy bóng dáng của đoàn dân quân, những người lính dạn dày sương gió bỗng trào dâng một niềm xúc động mãnh liệt.
Phượng tháo phăng chiếc gùi đạn nặng trĩu, lao ngay ra khỏi chỗ nấp an toàn, đội mưa đạn chạy đến từng ụ súng tiếp đạn cho các chiến sĩ. Bóng dáng bé nhỏ của cô gái Tày mặc áo chàm thoắt ẩn thoắt hiện giữa làn khói đạn mù mịt. Vừa tiếp đạn, chị vừa nhanh tay xé những dải băng gạc, thoăn thoắt băng bó vết thương cho các thương binh. Chị xé toạc cả vạt áo trong của mình để làm garô cầm máu cho một chiến sĩ trẻ tuổi đang lịm đi vì vết thương sâu hoắm ở đùi. Bàn tay từng mềm mại thêu thùa giờ đây dính đầy bùn đất và máu đỏ, nhưng thao tác lại dứt khoát, mạnh mẽ lạ thường.
"Đồng chí dân quân, lùi xuống hầm ngay! Trên này hỏa lực địch giội rát lắm, đạn không có mắt đâu, hy sinh bây giờ!" Một người chỉ huy khản giọng hét lớn khi thấy một chùm đạn xuyệt qua, phạt đứt tung một lọn tóc mai của chị.
Nhưng Phượng gạt vội những giọt mồ hôi và đất cát lấm lem trên khuôn mặt, ánh mắt kiên định hắt lên những tia lửa rực sáng, đáp lời rành rọt giữa tiếng gầm rú của chiến trường:
"Đất này là nhà của em, ông bà, tổ tiên em nằm ở đây. Các anh ở miền xuôi lên tận đây đổ máu bảo vệ quê hương em, sao em lại có thể lùi bước đi tìm chỗ trốn được! Em sống chết cùng các anh trên chốt này!"
Câu nói mộc mạc, chất phác nhưng chứa đựng cả một bầu nhiệt huyết cách mạng sục sôi, một tình yêu quê hương đến mức thiêng liêng của cô gái Tày đã làm chấn động trái tim của tất cả những người lính có mặt trên trận địa. Sức mạnh phi thường tỏa ra từ một thân hình liễu yếu đào tơ đã xốc lại tinh thần, truyền cho họ một ngọn lửa ý chí chiến đấu mãnh liệt, bất diệt. Những hòm đạn mà chị mang lên đã kịp thời hóa thành những luồng hỏa lực uy dũng, quật ngã, đẩy lùi hàng loạt những kẻ thù điên cuồng đang cố trườn lên vách đá.
Trận chiến bước vào giai đoạn giáp lá cà giằng co vô cùng đẫm máu. Địch ồ ạt xông lên đông gấp bội. Khi đạn đã vơi, Phượng không ngần ngại nhặt lấy khẩu súng AK của một đồng chí vừa ngã xuống. Chị thuần thục nạp đạn, tỳ báng súng chắc chắn lên vách đá tai mèo lạnh ngắt, bình tĩnh ngắm bắn hạ gục những tên giặc hung hãn. Đôi tay chị vững vàng không một chút run sợ. Ngay cả khi một mảnh đạn pháo găm phập vào bả vai khiến máu tuôn ướt đẫm một mảng áo xanh, Phượng vẫn nghiến răng, một tay ôm bả vai, tay kia vẫn cố sức ném những quả lựu đạn về phía đội hình quân thù đang tràn tới.
Suốt một ngày một đêm bám trụ trên cao điểm khét lẹt mùi thuốc súng, đóa hoa ban đại ngàn ấy đã chiến đấu như một nữ chiến thần thực thụ. Chị cõng thương binh lùi về tuyến sau an toàn trong đêm tối mịt mùng, rồi lại gùi đạn ngược lên đỉnh dốc khi bình minh vừa ló rạng. Máu của Phượng hòa lẫn với máu của những người lính chủ lực, thấm đẫm vào từng tấc đất vôi trắng toát của Quảng Hòa, Cao Bằng. Sự kiên cường, quả cảm của chị và quân dân ta cuối cùng đã bẻ gãy hoàn toàn những đợt tiến công điên cuồng của kẻ thù, giữ vững cao điểm, bảo vệ được tính mạng cho hàng ngàn đồng bào đang nương náu phía sau.
Khi bình minh của ngày hôm sau chiếu những tia sáng đầu tiên xuống thung lũng, vạch trần một bãi chiến trường hoang tàn, khốc liệt, người ta tìm thấy Nông Thị Phượng đang ngồi tựa lưng vào vách đá, lịm đi vì kiệt sức và mất máu. Xung quanh chị là vỏ đạn vương vãi, nhưng ánh mắt chị khi hé mở đón ánh mặt trời vẫn giữ nguyên vẻ trong trẻo, kiên cường và thanh khiết vô ngần. Chị đã sống sót, đã đi qua chảo lửa của tử thần bằng một sức mạnh kỳ diệu được hun đúc từ lòng yêu nước nồng nàn.
Thanh xuân của Nông Thị Phượng ngỡ như sẽ bị vùi dập, thiêu rụi bởi bom đạn tàn bạo, nhưng không, nó đã bung nở một cách rực rỡ và bi tráng nhất giữa khói lửa biên cương. Tuổi hai mươi của chị đại diện cho cả một thế hệ thanh niên Việt Nam trong thời hoa và khói lửa, những người chưa bao giờ chùn bước trước kẻ thù bạo ngược, sẵn sàng lấy tấm thân mỏng manh của mình làm bức tường thành che chở cho non sông. Chị kiêu hãnh và thanh khiết như chính những đóa hoa ban trắng ngần của núi rừng Tây Bắc và Việt Bắc, bám rễ vươn lên từ sỏi đá khô cằn, dẫu có trải qua bão táp mưa sa, dẫu có bị hun đốt bởi khói bom đạn lửa, vẫn ngạo nghễ bung nở khoe sắc, mang lại hy vọng và sức sống bất diệt cho đại ngàn. Câu chuyện về cô gái Tày ở làng rèn Phúc Sen sẽ mãi mãi khắc sâu vào sử thi của vùng biên viễn, như một khúc hát Then hùng tráng nhất ngân vang giữa bầu trời tự do.
