ĐÓA HOA BẤT TỬ NƠI "TỌA ĐỘ CHẾT": TIỂU ĐỘI TRƯỞNG CỰU THANH NIÊN XUNG PHONG VÕ THỊ TẦN

1. Tuổi trẻ nơi chân núi Hồng Lĩnh và lý tưởng phong trào ba sẵn sàng (1944 – 1965)

Võ Thị Tần sinh ra và lớn lên trong một gia đình nông dân nghèo dưới chân núi Hồng Lĩnh, thuộc xã Thiên Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh. Ngay từ nhỏ, Tần đã nổi tiếng trong vùng bởi tính cách đảm đang, hay làm, dịu dàng nhưng lại vô cùng quyết đoán và giàu lòng vị tha.

Năm 1963, khi mới 19 tuổi, chị đã hăng hái tham gia các hoạt động Đoàn tại địa phương và vinh dự được bầu làm Phó Bí thư Xã đoàn Thiên Lộc. Chiều lòng cha mẹ, chị đính hôn với người thanh niên cùng làng tên là Nguyễn Đức Hồng. Thế nhưng, khi cuộc chiến tranh phá hoại của không quân Mỹ bùng nổ ác liệt ra miền Bắc, người yêu của chị nghe theo tiếng gọi của sông núi lên đường nhập ngũ vào chiến trường miền Nam. Chị Tần trao lại cho người yêu chiếc khăn tay tự thêu và hứa sẽ đợi ngày chiến thắng.

Năm 1965, hưởng ứng phong trào "Ba sẵn sàng" của Trung ương Đoàn, Võ Thị Tần viết đơn xung phong gia nhập lực lượng Thanh niên xung phong chống Mỹ cứu nước, được phân công về Đội 55 TNXP Hà Tĩnh. Chị nhắn lại với gia đình: "Khi nào đất nước sạch bóng thù, con mới nghĩ đến chuyện riêng mình."

2. "Tọa độ chết" Ngã ba Đồng Lộc và nữ Tiểu đội trưởng thép (1967 – 1968)

Đầu năm 1968, cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân bùng nổ, nhu cầu tiếp tế vũ khí, lương thực, thuốc men cho chiến trường miền Nam trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Tất cả các tuyến đường tiến vào Nam đều phải đi qua điểm nút giao thông Ngã ba Đồng Lộc (thuộc địa phận xã Đồng Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh).

Phát hiện ra vị trí hiểm yếu này, Không quân Mỹ đã biến Đồng Lộc thành "thung lũng chết". Trung bình mỗi ngày, Mỹ trút xuống đây hàng chục đợt bom với từ 300 đến 500 quả bom các loại: bom phá, bom từ trường, bom nổ chậm, bom nắp hầm... Mảnh đất Đồng Lộc bị đạn bom cày đi xới lại hàng ngàn lần, không còn một cọng cỏ xanh, đất đá biến thành bụi mịn mù mạt.

Tháng 3 năm 1968, Võ Thị Tần được bổ nhiệm làm Tiểu đội trưởng Tiểu đội 4, Đại đội 552. Tiểu đội của chị gồm 10 cô gái tuổi từ 17 đến 24 (Võ Thị Tần, Cúc, Nhỏ, Xuân, Hà, Hường, Hợi, Rạng, Xuân, Cốt). Nhiệm vụ của Tiểu đội 4 là chốt giữ ngay tại trọng điểm ngã ba: quan sát bom rơi, đo đạc vị trí bom nổ chậm, cắm tiêu ngụy trang và trực tiếp san lấp hố bom ngay sau khi máy bay địch vừa rút đi để thông xe cho các đoàn convoy quân sự.

Dưới sự chỉ huy của Võ Thị Tần, Tiểu đội 4 nổi tiếng toàn tuyến đường về kỷ luật và lòng quả cảm. Dù ngày hay đêm, hễ có tiếng còi báo động của chị Tần vang lên, các cô gái lại vội vã vác cuốc, xẻng, đòn gánh lao ra mặt đường rực lửa. Có những ngày, chị Tần cùng đồng đội phải chịu đựng 18 đợt không kích, làm việc 14-16 tiếng liên tục dưới cái nắng hè đổ lửa của dải đất miền Trung.

3. Bức thư cuối cùng gửi mẹ và trận bom thảm sát ngày 24 tháng 7 năm 1968

Chỉ 5 ngày trước khi hy sinh, ngày 19 tháng 7 năm 1968, tranh thủ phút nghỉ ngơi hiếm hoi trong căn hầm đồi Trọ Voi, Võ Thị Tần đã viết một bức thư gửi về cho mẹ ruột. Bức thư bằng mực xanh loang nhẹ vết đất bụi chiến trường ấy sau này đã trở thành một kỷ vật vô giá:

"Mẹ ơi! Ở đây vui lắm mẹ ạ, ban đêm chúng nó bắn phá dữ dội nhưng ban ngày chúng em vẫn hát ca... Bom đạn của giặc Mỹ có thể làm rùng rợn cả núi rừng nhưng không thể làm lay chuyển được trái tim của chúng em. Mẹ yên tâm, con của mẹ đã lớn rồi, biết chăm sóc bản thân và đồng đội. Khi nào hết giặc con sẽ về thăm mẹ..."

Chiều ngày 24 tháng 7 năm 1968 (ngày 29 tháng 6 âm lịch): Lúc 16 giờ 00 phút, Tiểu đội 4 nhận lệnh ra làm nhiệm vụ san lấp hố bom tại đoạn đường A6 gần hang Cột Trọ Voi để chuẩn bị cho đoàn xe quân sự sắp vượt trọng điểm vào đêm.

Đúng 16 giờ 30 phút, một tốp máy bay phản lực Mỹ bất ngờ lao từ hướng biển vào, trút một loạt bom phá loại nặng trực tiếp xuống khu vực Tiểu đội 4 đang làm việc. Một quả bom bom phá cực lớn rơi ngay sát mép hầm tránh bom nơi 10 cô gái đang trú ẩn.

Cả một vùng đồi Trọ Voi rung chuyển bàng hoàng. Hàng ngàn khối đất đá đổ ập xuống, lấp kín hoàn toàn căn hầm ngầm.

Ngay khi máy bay địch vừa dứt tiếng gầm, các đơn vị pháo cao xạ, công binh và nhân dân xung quanh vội vã ôm cuốc xẻng lao lao ra bới đất tìm kiếm 10 cô gái. Mọi người đào xới trong nước mắt nghẹn ngào. Lần lượt từng thi thể của chị Tần và các đồng đội được tìm thấy trong lòng đất đậm mùi thuốc súng. Tất cả 10 cô gái trẻ đều hy sinh trong tư thế nằm xếp hàng bên nhau, tay vẫn nắm chặt chiếc cuốc, chiếc xẻng làm đường.

Chiến sĩ trinh sát tìm thấy thi thể chị Võ Thị Tần ở tư thế nằm sấp, hai tay ôm lấy ngực bảo vệ cuốn sổ tay chép bài hát và chiếc lược nhôm. Chị hy sinh khi mới tròn 24 tuổi, để lại lời hứa đoàn tụ dở dang với mẹ và người yêu nơi chiến trường.

Ý NGHĨA DI SẢN BẤT TỬ

Sự hy sinh anh dũng của Tiểu đội trưởng Võ Thị Tần và 9 nữ Thanh niên xung phong Ngã ba Đồng Lộc ngày 24/7/1968 đã trở thành một trong những trang sử bi hùng nhất trong lịch sử chống Mỹ cứu nước của dân tộc Việt Nam.

Năm 1972, Võ Thị Tần cùng 9 đồng đội trong Tiểu đội 4 vinh dự được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân.

Ngày nay, Khu di tích Lịch sử Quốc gia đặc biệt Ngã ba Đồng Lộc (huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh) đứng sừng sững giữa ngàn xanh Hồng Lĩnh. Mộ của 10 nữ anh hùng TNXP được xếp thành hàng ngang ngay gò đồi năm xưa, hướng về phía ngã ba đường.

Hình ảnh nữ cựu TNXP Võ Thị Tần đứng trên gờ hố bom chỉ huy đồng đội thông đường đã trở thành tượng đài bất tử về tuổi trẻ Việt Nam: sẵn sàng dâng hiến trọn vẹn tuổi thanh xuân tinh khôi nhất cho hòa bình, độc lập và sự thống nhất của Mẹ Tổ quốc.