Đoá hồng hạnh phúc (1)

Sau đám cưới, tôi đưa Trâm Anh lên Sài Gòn sống ở đường Pellerin, đường Lý Văn Phức bây giờ. Má tôi giờ đã yên tâm về tôi, thỉnh thoảng bà lên Sài Gòn ghé qua nhà anh hai tôi, giáo sư Nguyễn Văn Phát (Hội đồng Phát), một trong những người theo nhà báo Hà Huy Hà - Kiên Giang nhắc đến là đã sáng lập Hội Nghệ sĩ Ái hữu Tương tế, làm Hội trưởng năm 1948 cùng với các thành viên nghệ sĩ Năm Châu, Phùng Há, Thành Tôn. (Soạn giả Nguyễn Phương năm nay 98 tuổi cũng đã xác nhận điều này qua một bài viết đăng trên trang web Nam Kỳ Lục Tỉnh. Ông cho biết ông Phát được mời làm Hội trưởng, đứng đơn xin nhà cầm quyền Pháp cấp giấy thành lập Hội Nghệ sĩ Ái hữu Tương tế...). Có lúc, má tôi đến ở chơi với vợ chồng tôi. Xuân Thọ, cô em gái út giờ cũng đi làm, lâu lâu cũng ghé qua nhà trò chuyện với Trâm Anh. Có một lần, tôi đưa mấy chị em đi chơi ở Thảo Cầm Viên. Cả nhà chúng tôi đi bộ, không đón xe xích lô hay xe điện. Nhân đây, tôi muốn nhắc đến chuyện xe điện ở Sài Gòn năm đó mới xuất hiện, nhưng giờ đây chắc không mấy ai còn biết về nó! Hồi đó, xe điện (tramways) của Compagnie Français des tramways ở đường Paul Blanchy ra đời khoảng năm 1947, 1948. Xe điện là phương tiện khá phổ biến ở Sài Gòn. Tôi nhớ hành trình qua các tuyến đường như sau: Xe điện đi từ Dépôt de Gò Vấp lên Quán Tre, người ta dùng đâu máy xe lửa kéo toa. Từ Depôt de Gò Vấp ra Sa Gòn, vào Chợ Lớn, xe chạy bằng vòng cung sắt chạm dây điện trên không. Các ga: Gò Vấp, Xóm Gà (tay trái). Ga Bà Chiểu (Gia Định) ở đầu chợ Gia Định, qua cầu sắt (gọi là cầu xe lửa) tới ga Dakao (rue Martin des Pallières), rè sang đường Legrand de la Liraye ra Paul Blanchy (Hai Bà Trung), gặp ga Larclauze tay phải, chạy thẳng ra là ga Boy Landry (ga này nằm trước hãng Boy Landry, cạnh Hôtel Caravelle, bên hông Nhà hát Tây, chạy dài đến ga Cunia, tay trái ngó ra bùng binh chợ Sài Gòn, vô Boulevard Galliéni (tức Trần Hưng Đạo), qua khỏi đường Dixmude (Đề Thám) có ga Louvain ở tay trái, ga d' Arras (góc Galliéni và Arras). Đường Arras đã hai lần đổi tên thành Huỳnh Quang Tiên và Cống Quỳnh. Ga An Bình (đường Đồng Khánh, gần nhà hàng Bát Đạt), gặp đại lộ Nguyễn Tri Phương, rẽ sang phải là đường Gaudot (Không Tử), ga Bonhoure là ga cuối.

Những năm cuối thập niên 40 này trở lại Sài Gòn sinh sống, trong khi tìm nơi dạy học, tôi muốn thử sức mình sang lãnh vực khác xem sao. Có người gợi ý tôi nên xin đấu thầu cung cấp củi cho một số cơ sở nhà nước Pháp có khi sẽ dễ kiếm tiền nuôi gia đình hơn. Tôi thử thực hiện. Công việc này ban đầu chưa quen nhưng chẳng bao lâu, tôi đã có thể là người cung cấp củi cho bệnh viện, khám lớn Sài Gòn, sở Hỏa xa...