Đoá hồng hạnh phúc (3)
Năm 1955, Ban học Âm nhạc của trường Quốc gia Cao đẳng Mỹ thuật Gia Định được tách ra thành trường Quốc gia Âm nhạc, có trụ sở tạm ban đầu đặt tại trường Kỹ thuật, số 48 đường Phan Đình Phùng, Sài Gòn, với cổng vào ở đầu đường Phạm Đăng Hưng, Đa Kao. Ngày 12.4.1956, trường chính thức được thành lập, giám đốc là ông Nguyễn Phụng. Nhà trường mời một số nhạc sĩ về tham gia Ban giảng huấn nhạc cổ truyền Việt Nam; trong số này có tôi dạy đàn tranh, với chức danh Trưởng ban cổ nhạc miền Nam, nhạc sĩ Nguyên Hữu Ba là Trưởng ban cô nhạc miền Trung và nhạc sĩ Nguyễn Văn Năng, Trưởng ban cổ nhạc miền Bắc.
O miên Nam, lần đầu tiên tuy có trường nhạc đàng hoàng nhưng cũng là thời kỳ mới, còn nhiều khó khăn. Tất nhiên, ngoài Ban giảng huấn nhạc cổ truyền Việt Nam, còn có Ban giảng huấn ngành nhạc Tây phương và Ban giảng huấn ngành kịch nghệ, bao gồm khoa Hát bội, khoa Thoại kịch. Ngay từ khi tiến hành, dự án sáng lập trường âm nhạc Việt Nam phải có tính chuyên nghiệp, Giám đốc Michel Nguyễn Phụng có lúc đã tâm tình rằng chuyện anh đi học hỏi Pháp hay bất cứ một nước Tây phương nào, khi xong về nước là dụng tâm, ra sức thể hiện ý chí của mình, chứng minh cho người Pháp thấy điều thất sách, phi lý của chế độ thực dân xưa kia trên phương diện văn hóa. (Hồi ký của anh Phụng về sau cũng diễn giải thêm ý nguyện này của anh.)
Thời kỳ này vẫn có những quan niệm khác nhau về âm nhạc truyền thống dân tộc Việt Nam và âm nhạc Tây phương. Âm nhạc dân tộc xét về phương diện nào đó chính là thể hiện hồn của dân tộc. Tôi nghĩ trong cách giảng dạy, chỉ nói riêng khía cạnh ký âm cũng đáng để suy ngẫm. Vì sao trong bản đờn nhạc dân tộc, cứ phải chép theo hò xự xang xê cống mà không ký âm theo Tây phương do ré fa sol la? Chúng ta luôn tự hào là một dân tộc với 4000 năm văn hiến thì lẽ nào không có một nền âm nhạc dân tộc trong bể dày và tiến trình chiều dài lịch sử dân tộc? Lẽ nào, người Việt Nam không “nặn” ra tên gọi cho những nốt đờn, chữ đờn Việt Nam, để phải vay mượn ký âm phương Tây? Theo tôi, xướng âm nốt đờn theo hò xự xang xê cống, nghe thấm thía hơn do ré fa sol la... Tôi đã bao lần lên tiếng bảo vệ âm nhạc truyền thống dân tộc Việt Nam trong nhà trường, trên báo chí hay diễn thuyết ở trung tâm văn hóa của Đức, Pháp, Hội Việt Mỹ tại Sài Gòn. Đôi khi, tôi đặt câu hỏi: Vì sao nhà trường có tên là trường Quốc gia Âm nhạc nhưng nhạc dân tộc lại bị xếp ở hàng thứ cấp? Nghĩ rồi lại buồn, rồi tôi lại tự an ủi chính mình qua mấy cung đòn!
Suốt quãng thời gian dài, từ năm 1956, chính thức bước sang lĩnh vực dạy nhạc ở nhà trường cho đến lúc sau này rời khỏi trường Quốc gia Âm nhạc, khoảng năm 1964, tôi vẫn tâm huyết với âm nhạc dân tộc cổ truyền. Năm 1960, tôi sáng lập và là trưởng ban ban nhạc Tinh Hoa, chuyên trình diễn nhạc tài tử miền Nam trên Đài phát thanh Sài Gòn. Mấy kỳ biểu diễn âm nhạc của nhóm được hoan nghênh vì đã đáp ứng được tấm lòng mộ điệu của thính giả bốn phương. Nhưng chẳng bao lâu, chúng tôi tự giải thể vì lý do không muốn soạn lời ca suy tôn Ngô Tổng thống, theo yêu cầu của Đài phát thanh Sài Gòn!
