Đóa Sen Giữa Thời Hoa Lửa

Người ta không nhớ rõ mẹ sinh năm nào, chỉ biết khi những đợt sóng cách mạng đầu tiên tràn về vùng đất chín rồng, mẹ đã là một người đàn bà quê chân chất, tay lấm bùn phù sa, lưng cong theo từng mùa cấy gặt. Nhà mẹ đông con – trong ký ức của những người già còn sống ở Phiến Cầu, đó là một gia đình đông đúc, ấm áp bên bờ kênh, nơi tiếng trẻ con nô đùa hòa trong tiếng mái chèo khua nước mỗi chiều.

Rồi chiến tranh ập đến vùng châu thổ hiền hòa ấy. Trước là giặc Pháp, sau là giặc Mỹ, cả hai đều biến những cánh đồng lúa, những rặng dừa xanh của Trà Vinh thành chiến trường đẫm máu. Trong những năm tháng ấy, cũng như biết bao bà mẹ miền Tây Nam Bộ khác, mẹ Hồ Thị Hạnh đã không giữ con cho riêng mình. Mẹ tiễn hết người này đến người khác trong mười người con của mình lên đường, người thì thoát ly làm giao liên, người vào du kích ấp, người theo bộ đội chủ lực xẻ dọc các mặt trận miền Tây.

Người ta kể, mỗi lần tiễn con đi, mẹ không khóc trước mặt con. Mẹ đứng ở đầu ngõ, dưới bóng dừa, gói cho con nắm cơm, dặn dò vài câu giản dị: "Con đi mạnh giỏi, nhớ giữ mình, ngày về má đợi." Rồi khi bóng con khuất sau rặng bần ven kênh, mẹ mới quay vào, lặng lẽ ngồi bên bậc cửa, mắt nhìn xa xăm về phía chân trời cháy đỏ ánh hỏa châu.

Trong số những người con ấy, có người con gái tên Trần Thị Thêu – mang họ cha, thừa hưởng từ mẹ dáng người mảnh mai nhưng đôi mắt kiên nghị. Thêu lớn lên giữa những năm bom đạn, chứng kiến cảnh xóm làng bị càn quét, chứng kiến từng người anh, người chị lần lượt rời nhà không hẹn ngày trở lại. Cô không chọn con đường an nhàn. Cô đi theo cách mạng như một lẽ tự nhiên, như dòng Cổ Chiên chảy ra biển – không thể nào khác được.

Người con gái ấy đã tham gia hoạt động cách mạng ngay trên chính mảnh đất chôn nhau cắt rốn của mình, len lỏi giữa những đồn bốt giặc, giữa lằn ranh sống chết mong manh như sợi chỉ. Có những đêm, Thêu về ngang nhà, không dám vào, chỉ đứng nép sau bụi tre nhìn ánh đèn dầu leo lét qua khe liếp, nhìn bóng mẹ ngồi vá áo cho đàn em nhỏ còn lại, rồi lặng lẽ quay đi, sợ liên lụy đến gia đình.

Chiến tranh không chừa một ai. Hết người con này đến người con khác của mẹ Hạnh ngã xuống trên khắp các chiến trường miền Nam – có người hy sinh giữa trận càn, có người vĩnh viễn nằm lại trong một đêm phục kích, có người ra đi không kịp để lại một dòng địa chỉ cho người ở nhà. Và rồi, đến lượt người con gái Trần Thị Thêu, tin dữ cũng bay về ấp Hưng Hòa nhỏ bé.

Người ta không thể hình dung hết được nỗi đau của một người mẹ khi lần lượt nhận tin dữ về từng đứa con mình mang nặng đẻ đau, nuôi lớn bằng dòng sữa và những đêm không ngủ. Mười lần nhận tin, là mười lần trái tim mẹ như bị xé ra. Nhưng người ta cũng kể rằng, mỗi lần như vậy, mẹ Hạnh không gục ngã. Mẹ lau nước mắt, rồi lại đứng dậy, lại tần tảo nuôi những đứa con còn lại, lại âm thầm nuôi giấu cán bộ, lại tiếp tế cho những người con của xóm làng vẫn còn cầm súng ngoài kia.

Bởi mẹ hiểu, nỗi đau của riêng mình không thể lớn hơn nỗi đau mất nước. Bởi mẹ tin, máu của những đứa con mẹ đổ xuống dòng Cổ Chiên, xuống những cánh đồng Trà Vinh, sẽ không uổng phí. Ngày độc lập, ngày thống nhất non sông rồi sẽ đến – và khi ấy, những đứa con của mẹ, dù không còn trở về bằng xương bằng thịt, vẫn sẽ trở về trong màu cờ đỏ thắm tung bay trên quê hương.

Cao trào của câu chuyện không phải là một trận đánh cụ thể nào, mà chính là hình ảnh một người mẹ già, sau ngần ấy năm tháng chiến tranh, đã tiễn đưa mười người con vào cõi bất tử. Mười tấm bằng Tổ quốc ghi công, mười cái tên khắc trên bia đá – đó là cái giá mà một gia đình ở một ấp nhỏ của Trà Vinh đã trả cho nền độc lập của dân tộc. Không có tượng đài nào đủ lớn để tạc hết được sự hy sinh ấy, không có lời văn nào đủ sức diễn tả hết được nỗi đau và cả niềm tự hào thầm lặng trong trái tim người mẹ.

Ngày 17 tháng 12 năm 1994, khi Chủ tịch nước ký quyết định phong tặng danh hiệu "Bà mẹ Việt Nam Anh hùng" đợt đầu tiên cho gần hai mươi ngàn bà mẹ trên khắp cả nước, tên của mẹ Hồ Thị Hạnh và con gái – liệt sĩ Trần Thị Thêu – được xướng lên trang trọng, như một sự tri ân muộn màng nhưng không bao giờ muộn của đất nước dành cho những người đã âm thầm hiến dâng tất cả cho Tổ quốc.

Ngày hôm ấy, có lẽ mẹ đã không còn đủ sức để đứng lên nhận tấm bằng danh dự ấy bằng chính đôi tay mình – hoặc nếu còn, đôi mắt mẹ hẳn đã nhòa lệ, không phải vì đau thương, mà vì một nỗi xúc động khôn tả: những đứa con của mẹ, dù đã hóa thân vào đất mẹ quê hương, vẫn được cả dân tộc ghi nhớ, vẫn sống mãi trong lòng người ở lại.

Hôm nay, đi qua ấp Hưng Hòa, xã Phiến Cầu năm xưa – nay đã đổi thay theo địa giới hành chính mới, thuộc tỉnh Vĩnh Long – dòng Cổ Chiên vẫn chảy hiền hòa như thuở nào. Những rặng dừa vẫn nghiêng bóng xuống mặt sông. Nhưng đất này đã thấm biết bao máu xương của những người con anh dũng, đã in dấu bước chân của một người mẹ vĩ đại – người đã dâng hiến cả một gia đình cho nền độc lập, tự do của Tổ quốc.

Câu chuyện về mẹ Hồ Thị Hạnh không chỉ là câu chuyện của riêng một gia đình, một vùng đất. Đó là biểu tượng cho hàng vạn bà mẹ Việt Nam trong "thời hoa lửa" – những người phụ nữ chân yếu tay mềm nhưng mang trong mình ý chí sắt đá, đức hy sinh vô bờ và niềm tin sắt son vào ngày mai độc lập. Máu của những người con mẹ đã hòa vào đất mẹ, để hôm nay, thế hệ trẻ chúng ta được sống trong hòa bình, được nhìn thấy lá cờ đỏ sao vàng tung bay trên bầu trời quê hương.

Xin được cúi đầu tri ân Mẹ – và tri ân tất cả những Bà mẹ Việt Nam Anh hùng đã âm thầm gánh chịu nỗi đau lớn lao nhất để đổi lấy nền độc lập, tự do cho dân tộc hôm nay.