Đoàn dân công tiền tuyến

Sau những ngày đón xuân năm Giáp Ngọ ở miền quê trung du Phú Thọ chưa được bao lâu thì đồng bào nơi đây lại nô nức chuẩn bị đi dân công hỏa tuyến. Thời gian 3 tháng. Mọi người chỉ biết là đi dân công gánh gạo còn đi chiến dịch nào thì không được biết, vì phải tuyệt đối bí mật. Cứ đi, khác đến, khác biết và chuyến đi này chính là qua miền Tây Bắc phục vụ chiến dịch Điện Biên Phủ.

Vận chuyển vào chiến dịch chủ yếu gồng gánh và xe đạp thồ. Đây là một công việc vất vả, gian khổ nhưng lại là một kỷ niệm rất đẹp của thời kỳ chống thực dân Pháp xâm lược!

Hồi ấy ở xã Chí Tiên, huyện Thanh Ba là nơi tập kết của đoàn dân công trong toàn huyện. Để tránh máy bay địch nên đoàn dân công tập trung trong những đồi cọ ở xóm Bãi Cạn. Họ là những nông dân áo nâu, quần nhuộm bùn, rách, vá nhiều hơn lành lặn. Song, mọi người khí thế hồ hởi lắm! Hành trang đem theo một hai bộ để thay đổi. Không chăn màn, không chiếu. Chỉ có một, hai tấm nilon cũ kỹ. Đến nơi nghỉ, rải lá xuống đặt tấm nilon lên trên để nằm. Khi mưa dành che cho gạo. Còn người, ướt mãi rồi cũng khô. Vả lại gánh vã lúc nào mồ hôi cũng ướt đầm đìa. Có người mang theo áo tơi - một loại được bện bằng lá nón, lá cọ để che mưa. Nóng bức đã có quạt mo, quạt cọ đem theo. Thức ăn là muối vừng, muối lạc, sang hơn thì có muối sườn băm. Đến bữa kiếm rau tầu bay, lá bép, các loại măng tre, nứa, giang... Nếu có thì nấu canh với tí mắm tôm đồng. Còn không thì nấu với muối. Hồi ấy chưa có bột ngọt như bây giờ.

Mọi người đem theo đôi quang thúng để gánh gạo. Tất cả mọi thứ đều dựa vào dân. Dân thì nghèo, nhưng tinh thần yêu nước lại nồng nàn đến cao độ.

Tôi nhớ hồi ấy, anh Tích là Trưởng ban Tuyên giáo Huyện ủy Thanh Ba giao cho Đoàn thanh niên xã Chí Tiên nhiệm vụ gặp mặt để động viên, nhắc nhở anh chị em dân công: “Đi đến nơi, về đến chốn hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ”. Anh giao cho chúng tôi 20m vải diềm bâu, một loại vải trắng quý hiếm thời bấy giờ để cắt bướm đuôi cá, không thêu chữ, chỉ viết vào vải lời dặn dò thôi, gắn trên cánh tay áo trái, lấy kim chỉ đính vào. Không có ghim cài. Đính xong, bắt tay thân mật nhắc tiếp: “Chúc các anh, các chị lên đường mạnh khỏe, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ”.

Màn đêm buông xuống là lúc các anh, các chị gánh trên vai những hạt gạo gửi ra chiến trường. Khi nhận gạo chẳng có ai phải ký nhận. Mọi người tự giác, người khỏe gánh nhiều, người yếu gánh ít. Tinh thần tương thân, tương ái, tương trợ cũng như tinh thần yêu nước thật bừng bừng khí thế!

Đoàn dân công đi trong đêm hối hả. Những câu hò lơ cứ tự nghĩ ra, tự hò hát, làm cho không khí đầm ấm tràn ngập, vui vẻ.

Cả thời gian vào chiến dịch, các miền quê trung du nô nức gánh gồng hướng lên Tây Bắc. Đoàn này đi rồi, đoàn khác lại tiếp theo. Thế rồi lệnh của Chính phủ “trưng dụng” xe đạp để thồ gạo vào Điện Biên Phủ lại nhộn nhịp. Chủ yếu là những gia đình làm ăn buôn bán mới có xe đạp. Ai có nhân lực thì đi dân công cả người và xe. Ai không có nhân lực thì đưa xe để phân công người khác.

Đoàn xe thồ nhận gạo từ kho Tây Cốc - Đoan Hùng, thồ nhiều hay ít do sức của từng người và sức tải của xe. Cân xong, tự bảo quản. Mỗi người được cấp một ít cá khô ăn đường; gạo ăn hằng ngày cứ lấy trong gạo thồ không phải “quyết toán”. Tất cả mọi người đều tự giác, một lòng một dạ phục vụ chiến dịch đến toàn thắng.

Đến bến phà Âu Lâu trong đêm. Rừng người và xe chờ đợi qua phà quang cảnh nhộn nhịp, khí thế. Những ánh đèn pin, đèn bão, đèn xe le lói. Tiếng nói, cười râm ran cả một vùng sông Thao mênh mông.

Bên kia sông là bãi cát trải dài hai hàng phên nứa lót cho xe kéo pháo, chuyển đạn được ra mặt trận. Những chuyến xe ngụy trang nối đuôi nhau ùn ùn kéo vào Tây Bắc. Đường vào Nghĩa Lộ bạt ngàn tre nứa ngả vào nhau tạo thành con đường ngụy trang kín đáo.

Càng vào sâu nơi giáp trận địa, cuộc chiến đấu càng gay go ác liệt. Nhiều thương binh cần điều trị gấp để giành sự sống cho các anh. Thiếu người chăm sóc, nhiều chị được điều từ dân công bổ sung cho trạm làm nhiệm vụ giặt giũ, thay băng, tắm giặt, nấu ăn cho thương binh.

Do điều kiện thiếu thuốc gây mê, nhiều ca phẫu thuật vẫn phải mổ. Các chị, các cô thay nhau hát để động viên, để vơi đi nỗi đau. Tình thương yêu thương binh như thương người thân ruột thịt của mình. Tình cảm nảy sinh trong cuộc chiến đấu hy sinh gian khổ làm cho tình quân dân thắm thiết hơn. Tình yêu chân chính, trong sáng đã làm cho nhiều đôi trở thành gia đình tổ ấm. Nhiều chị rất đỗi tự hào mình đã có người chồng hy sinh một phần xương máu để bảo vệ Tổ quốc Độc lập - Tự do.

Ở hậu phương, cuộc vận động chị em tình nguyện lấy thương binh làm chồng được nhiều chị em hưởng ứng. Xã Chí Tiên gửi về 5 thương binh. Sau khi giới thiệu tên tuổi, nhiều chị em xung phong. Không phải là chị em “ế” đâu. Do nhận thức đúng đắn về người mình chọn; các anh là những thương binh biết cống hiến tuổi thanh xuân để bảo vệ Tổ quốc, một nghĩa cử cao đẹp từ người lính Cụ Hồ. Càng nghĩ càng thấy tự hào!

Đám cưới tập thể được thôn xóm tổ chức: Bát nước chè xanh, miếng trầu đậm đà, vui hò nhộn nhịp. Không mâm cao cỗ đầy...!

Cách đây 5 năm, nhân dịp kỷ niệm 50 năm ngày chiến thắng Điện Biên Phủ. Tôi tìm về xã Chí Tiên gặp lại gia đình anh thương binh Đào Văn Đăng. Anh đã mất. Chị Đăng tuổi đã cao, tóc đã bạc. Song, các con cháu đều thành đạt. Ngày trước, khi về làm rể xã Chí Tiên, anh thương binh cụt tay Đào Văn Đăng tối nào cũng đến dạy “Bình dân học vụ” cho bà con thôn xóm đã giúp nhiều người thoát nạn mù chữ ở xóm Đò. Anh đã học tập làm theo tư tưởng, tấm gương đạo đức của Chủ tịch Hồ Chí Minh là “Thương binh tàn, nhưng không phế Đinh Đăng Minh