Đoàn Thị Nẩy – Quảng Trị. Được truy tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng năm 2025.
MẸ NGUYỄN THỊ KHOÁNG – NGƯỜI MẸ BA LẦN TIỄN CON VÀO CÕI VĨNH HẰNG
Giữa những triền cát trắng của Bình Dương, Thăng Bình, Quảng Nam, có một người mẹ đã dành gần trọn cuộc đời mình cho quê hương, đất nước. Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Khoáng từng sống trong một căn nhà tình nghĩa giản dị ở làng Bàu Bính Hạ. Tuổi đã cao, mái tóc bạc trắng, nhưng Mẹ vẫn tự tay chăm sóc vườn rau, trồng khoai, trỉa đậu, đi chợ và nấu những bữa cơm giản dị. Sau dáng người mẹ già bình dị ấy là một câu chuyện mà mỗi lần nhắc lại đều khiến người nghe nghẹn lòng: Mẹ đã mất ba người con trong chiến tranh.
Quê hương Bình Dương trong những năm chiến tranh là một vùng đất đặc biệt ác liệt. Nơi đây từng được biết đến với những căn cứ cách mạng nằm giữa vùng cát, nơi người dân vừa lao động sản xuất, vừa trực tiếp tham gia phục vụ kháng chiến. Chính trên mảnh đất ấy, Mẹ Nguyễn Thị Khoáng đã âm thầm làm công việc của một người mẹ, một người dân yêu nước và một người hậu phương của cách mạng.
Mẹ không học hết lớp 3, nhưng sự gan dạ và thông minh đã giúp Mẹ nhiều lần vượt qua những lớp kiểm soát của địch để vận chuyển lương thực, thuốc men vào căn cứ, tiếp tế cho bộ đội và du kích. Những chuyến đi ấy chứa đựng rất nhiều hiểm nguy. Một người phụ nữ tưởng như chỉ quen với việc đồng áng lại phải tìm cách qua mắt những cuộc kiểm soát để đưa từng gói thuốc, từng bao lương thực đến nơi những người chiến đấu đang cần.
Nhưng có lẽ, sự hy sinh lớn nhất trong cuộc đời Mẹ không phải là những hiểm nguy mà Mẹ từng đối mặt, mà là những người con Mẹ lần lượt gửi cho chiến trường.
Người con gái đầu lòng của Mẹ là Huỳnh Thị Liên. Khi tuổi đời còn rất trẻ, chị đã tham gia cách mạng. Tuổi thanh xuân của người con gái ấy không gắn với những ngày tháng bình yên bên gia đình, mà gắn với cuộc chiến đấu đang diễn ra ngay trên quê hương mình.
Rồi người con trai Huỳnh Phiên nhập ngũ năm 1967. Người con trai khác là Huỳnh Châu cũng tham gia đội du kích xã Bình Dương.
Ba người con, ba con đường chiến đấu, nhưng đều cùng hướng về một mục tiêu: bảo vệ quê hương, giành lại độc lập và tự do.
Và rồi những tin dữ lần lượt tìm về căn nhà của Mẹ.
Người con gái hy sinh trước.
Sau đó là hai người con trai.
Chưa đầy ba năm, Mẹ Nguyễn Thị Khoáng phải ba lần nhận tin con hy sinh. Hai người con trai và một người con gái lần lượt ra đi, để lại căn nhà với những khoảng trống không thể lấp đầy. Theo lời Mẹ được ghi lại, trước những mất mát liên tiếp ấy, Mẹ gần như gục ngã. Nỗi đau của một người mẹ mất con không thể diễn tả bằng những con số, nhưng chỉ cần hình dung ba lần tiễn con và ba lần chờ đợi trong tuyệt vọng cũng đủ hiểu sự hy sinh ấy lớn đến nhường nào.
Điều đáng nói là trong những năm tháng ấy, Mẹ vẫn tiếp tục sống và tiếp tục làm những công việc mà mình đã lựa chọn.
Mẹ vẫn lo cho căn cứ.
Vẫn tiếp tế cho bộ đội.
Vẫn làm những công việc bình dị của một người dân vùng cát.
Có lẽ Mẹ hiểu rằng những người con của mình đã ra đi thì không thể trở lại. Nhưng cuộc chiến vẫn còn tiếp diễn, những người lính khác vẫn cần lương thực, thuốc men và sự chở che của nhân dân. Vì thế, Mẹ lại tiếp tục làm phần việc của mình.
Đó chính là vẻ đẹp thầm lặng của những người mẹ trong chiến tranh. Họ không có chiến công được ghi trên những trang sử lớn. Họ chỉ có những gánh hàng, những bao gạo, những chuyến đi trong đêm và những lần thấp thỏm chờ con trở về.
Nhưng chính những điều bình dị ấy đã góp phần giữ cho cuộc kháng chiến có một hậu phương bền bỉ.
Sau ngày đất nước thống nhất, chiến tranh đã lùi xa, nhưng với Mẹ Khoáng, ký ức về ba người con vẫn không bao giờ mất đi.
Những người con ấy đã nằm lại đâu đó trên những chiến trường mà Mẹ từng tiễn họ đến. Có người đã trở thành một phần của đất quê hương, có người vẫn còn nằm lại nơi chiến trường. Và mỗi lần nhắc về họ, những ký ức tưởng như đã ngủ yên lại trở về.
Năm 2016, khi Báo Quân đội nhân dân cùng đoàn công tác về thăm, Mẹ đã ở tuổi 94. Căn nhà tình nghĩa do Cục Hậu cần, Tổng cục Chính trị xây tặng trở thành nơi Mẹ sống những năm tháng cuối đời. Những người đến thăm kể rằng Mẹ rất vui, nhưng niềm vui ấy thường đi cùng những giọt nước mắt khi câu chuyện chuyển sang ba người con đã hy sinh.
Có lẽ đối với một người mẹ, dù đã bao nhiêu năm trôi qua, con vẫn luôn là con.
Ba người con của Mẹ có thể đã trở thành những cái tên trong danh sách liệt sĩ, nhưng trong trái tim người mẹ, họ vẫn là những đứa trẻ ngày nào. Vẫn là những người con từng sống trong căn nhà nhỏ, từng ăn bữa cơm gia đình, từng gọi tiếng mẹ.
Chiến tranh đã lấy đi của Mẹ ba người con.
Nhưng chiến tranh không thể lấy đi tình yêu mà Mẹ dành cho họ.
Ngày nay, Bình Dương đã đổi thay. Những vùng cát năm xưa đã có những con đường mới, những ngôi nhà mới và một cuộc sống thanh bình. Nhưng trên mảnh đất ấy, ký ức về những năm tháng chiến tranh vẫn còn hiện hữu trong những gia đình có người đã hy sinh.
Mẹ Nguyễn Thị Khoáng là một trong những người mẹ như thế.
Cuộc đời Mẹ cho chúng ta thấy rằng sự hy sinh cho Tổ quốc không chỉ nằm ở chiến trường. Nó còn nằm trong những mái nhà nơi hậu phương, nơi những người mẹ âm thầm tiễn con đi mà không biết đó có phải là lần cuối cùng mình nhìn thấy con hay không.
Ba người con của Mẹ đã không trở về.
Nhưng sự hy sinh của họ đã hòa vào sự hy sinh của biết bao người con Quảng Nam, góp phần làm nên ngày đất nước thống nhất.
Còn Mẹ Khoáng, Mẹ đã ở lại với quê hương bằng một cuộc đời lặng lẽ.
Mẹ đã trao cho Tổ quốc ba người con.
Trao những năm tháng tuổi trẻ của chính mình.
Trao cả những tháng ngày bình yên mà Mẹ lẽ ra có quyền được hưởng.
Để hôm nay, khi chúng ta được sống giữa những ngày tháng hòa bình, nhìn những cánh đồng, những mái nhà và những con đường bình yên của Bình Dương, chúng ta hiểu rằng phía sau sự bình yên ấy là biết bao người mẹ đã từng đứng trước cửa nhà, nhìn theo bóng con khuất dần sau con đường làng.
Mẹ Nguyễn Thị Khoáng đã ba lần tiễn con đi.
Ba lần chờ đợi.
Ba lần nhận tin dữ.
Và cả cuộc đời còn lại, Mẹ mang theo hình bóng của ba người con đã hy sinh cho đất nước.
Đó là một nỗi đau không bao giờ có thể bù đắp, nhưng cũng là một sự hy sinh mà Tổ quốc và các thế hệ hôm nay mãi mãi ghi nhớ.
