[Đoàn trường THPT Buôn Hồ] ĐÌNH LẠC GIAO-BIỂU TƯỢNG ĐOÀN KẾT, KHỞI NGUỒN VĂN HÓA NGƯỜI VIỆT GIỮA ĐẠI NGÀN TÂY NGUYÊN

Giữa lòng Buôn Ma Thuột hôm nay, Đình Lạc Giao vẫn trầm mặc mà oai nghi, như một chứng nhân bền bỉ kể lại hành trình mở đất, dựng làng và bảo vệ quê hương của bao thế hệ người Việt trên vùng đất Tây Nguyên hùng vĩ. Đây là ngôi đình đầu tiên của người Kinh trên mảnh đất Đắk Lắk, được dựng lên vào năm 1928 tại số 67 Phan Bội Châu, phường Thống Nhất, thành phố Buôn Ma Thuột – nơi giao hòa văn hóa, nơi gắn kết nghĩa tình Kinh – Thượng trong buổi đầu lập nghiệp.

Tên gọi “Lạc Giao” mang ý nghĩa thiêng liêng: lời thề giao hảo, đoàn kết, chung lưng đấu cật của đồng bào các dân tộc chống lại sự áp bức của chính quyền thực dân, cùng nhau dựng xây cuộc sống mới trên vùng đất bazan đỏ lửa.

Đình được xây dựng theo kiểu chữ Môn, diện tích 100m² trong khuôn viên rộng 700m², gồm Đình chính, nhà Tiền hiền, nhà Hội quán, nhà Bếp, nhà ở từ đình và khu vệ sinh. Mọi chi phí đều do dân làng Lạc Giao tự góp công góp của. Triều đình nhà Nguyễn đã sắc phong cho đình thờ Thần hoàng Đào Duy Từ – bậc khai quốc công thần của dân tộc.

NGỌN LỬA CÁCH MẠNG TỪ MÁI ĐÌNH CỔ

Khi Cách mạng Tháng Tám năm 1945 bùng nổ, Đình Lạc Giao trở thành nơi ra mắt chính quyền cách mạng, nơi những thanh niên làng Lạc Giao bước vào hàng ngũ Vệ quốc đoàn, quyết tâm bảo vệ nền độc lập non trẻ. Những người con ưu tú như ông Hồ Bang – Chủ tịch làng, ông Lê Văn Tín – Phó Chủ tịch Ủy ban Cách mạng lâm thời thị xã, cùng nhiều đồng bào, đồng chí đã ngã xuống vì tương lai dân tộc.

Ngày 18/3/1975, trong khí thế giải phóng Buôn Ma Thuột, đình tiếp tục là nơi tổ chức lễ ra mắt Ủy ban Quân quản thị xã, đánh dấu bước ngoặt lịch sử quan trọng của địa phương và cả nước.

Trước những giá trị to lớn ấy, năm 1990, Bộ Văn hóa – Thông tin đã ban hành Quyết định số 168/QĐ-BVHTT, xếp hạng Đình Lạc Giao là Di tích Lịch sử cấp Quốc gia.

HƠI THỞ VĂN HÓA NGHÌN NĂM DƯỚI MÁI ĐÌNH CỔ

Hằng năm, người dân Lạc Giao vẫn thành kính duy trì các lễ lớn theo Xuân Thu nhị kỳ:

• Lễ Tế Xuân – 17/1 âm lịch

Những lễ nghi truyền thống ấy không chỉ gửi gắm ước vọng mưa thuận gió hòa, quốc thái dân an, mà còn là nhịp cầu nối quá khứ với hiện tại, hun đúc tinh thần đoàn kết giữa cộng đồng dân cư đa sắc tộc nơi cao nguyên.

Trong ánh nến và mùi trầm hương trầm mặc, cụ Đỗ Văn Vệ, Chánh tế của đình gần 20 năm, kính cẩn thắp nén nhang rồi kể về những bậc tiền nhân được thờ tự: các Vua Hùng, Khai quốc Công thần Đào Duy Từ, và cụ Phan Hộ – người có công khởi dựng làng Lạc Giao.

Cụ kể:
“Ông Phan Hộ lập làng, dân làng từ đó đến đây cầu an khương, mong hạnh phúc, làm ăn thuận hòa. Bốn lễ lớn trong năm vẫn được gìn giữ. Tôi gắn bó với đình từ thuở nhỏ và nối nghiệp anh ruột làm Chánh tế đến nay cũng gần hai chục năm.”

DẤU CHÂN MỞ CÕI VÀ DI SẢN CÒN MÃI

Theo sử liệu, những năm 1920, cụ Phan Hộ cùng thân quyến từ làng Đại Cát (Ninh Hòa, Khánh Hòa) đã vượt núi băng rừng lên vùng Ban Mê Thuột để buôn bán, lập nghiệp. Từ mái đình tranh tre nứa lá buổi đầu, đến năm 1932, dân làng xây dựng lại đình kiên cố bằng gạch, ngói đỏ, được vua Bảo Đại sắc phong. Từ đó, Đình Lạc Giao trở thành trung tâm sinh hoạt văn hóa – tín ngưỡng của cộng đồng người Việt tại Tây Nguyên.

Gần một thế kỷ trôi qua, trước bao biến thiên của đất trời và lịch sử, Đình Lạc Giao vẫn hiên ngang tồn tại – như linh hồn của vùng đất, là minh chứng sống động cho hành trình khai khẩn, lập làng, bảo vệ quê hương của cha ông.

Không chỉ là một công trình kiến trúc nghệ thuật, Đình Lạc Giao còn là biểu tượng của ý chí đoàn kết, của tinh thần mở đất, của ngọn lửa yêu nước được truyền qua bao thế hệ.

Giữa phố xá hiện đại, mái đình cổ vẫn lặng lẽ giữ cho Buôn Ma Thuột một phần ký ức thiêng liêng – để ai đã đi qua nơi đây đều cảm nhận sâu sắc rằng:
Lịch sử không chỉ nằm trong trang sách, mà còn khắc lên từng viên gạch, từng cột đình, từng làn khói hương từ Đình Lạc Giao – di tích của lòng dân và hồn Việt.