[Đoàn trường THPT Hai Bà Trưng] Cuộc nổi dậy của Ôi H’Mai và Ma Dla: Hai thập kỷ kiên cường giữ đất, giữ làng của đồng bào Êđê

Tiếp nối ngọn lửa quật khởi của các bộ tộc Nam Tây Nguyên, cuộc đấu tranh vũ trang do nữ thủ lĩnh Ôi H’Mai và tù trưởng Ma Dla lãnh đạo (1901 - 1922) đã viết nên một chương sử đầy bi tráng. Suốt hơn 20 năm ròng rã, bằng lối đánh du kích mưu trí và tinh thần đoàn kết sắt đá, đồng bào Êđê đã biến vùng đất tự do thành một pháo đài bất khả xâm phạm, bẻ gãy nhiều cuộc hành quân bình định và làm phá sản âm mưu chia để trị của thực dân Pháp.

Đầu thế kỷ XX, sau khi thiết lập bộ máy cai trị tại các tỉnh cao nguyên, thực dân Pháp bắt đầu đẩy mạnh chính sách vơ vét và đàn áp khốc liệt. Tại các buôn làng người Êđê, chúng dùng vũ lực chiếm đoạt đất rẫy, ép buộc người dân đi phu, đi xâu xây dựng đường giao thông, đồn bốt, đồng thời áp đặt những khoản thuế vô lý lên đầu nương rẫy.

Không cam chịu cảnh ngục tù và cuộc sống lầm than, nữ thủ lĩnh Ôi H’Mai và tù trưởng Ma Dla – những người con ưu tú có uy tín lớn trong cộng đồng – đã đứng lên kêu gọi đồng bào nổi dậy. Dưới ngọn cờ chính nghĩa, cuộc đấu tranh nhanh chóng lan rộng, thu hút hàng vạn người Êđê từ khắp các buôn làng vùng lên chung sức, quyết tâm bảo vệ vùng đất thiêng liêng và quyền sống tự do của bộ tộc.

Bước vào cuộc chiến không cân sức với một kẻ thù sở hữu vũ khí tối tân, hai vị thủ lĩnh Ôi H’Mai và Ma Dla đã khôn khéo lựa chọn chiến lược chiến tranh nhân dân, lấy lối đánh du kích làm cốt lõi. Nghĩa quân dựa vào địa hình hiểm trở của đại ngàn, biến từng gốc cây, khe suối thành những cạm bẫy chết người.

Hàng vạn bẫy đá, hầm chông tre nứa và những mũi tên tẩm độc độc nhất vô nhị của miền đất đỏ đã được bố phòng dày đặc quanh các ngả đường dẫn vào căn cứ. Nghĩa quân áp dụng chiến thuật "xuất quỷ nhập thần", liên tục tổ chức các trận phục kích đánh tỉa, tiêu hao sinh lực địch rồi nhanh chóng rút lui vào rừng sâu. Suốt hai thập kỷ, thực dân Pháp đã mở nhiều chiến dịch càn quét quy mô lớn với hỏa lực mạnh mẽ hòng nghiền nát phong trào, nhưng tất cả đều bị bẻ gãy trước thế trận lòng dân vững chắc và sự mưu trí của nghĩa quân.

Càng về sau, cuộc đấu tranh càng trở nên cam go khi thực dân Pháp thực hiện chính sách bao vây kinh tế, triệt hạ nương rẫy và mua chuộc, chia rẽ các dòng tộc hòng cô lập nghĩa quân. Dù phải chiến đấu trong điều kiện thiếu thốn trăm bề, từ lương thực cho đến vũ khí, phong trào dưới sự dẫn dắt của Ôi H’Mai và Ma Dla vẫn kiên cường giữ vững thế trận cho đến năm 1922.

Do sự chênh lệch quá lớn về lực lượng và vũ khí, cuộc nổi dậy cuối cùng bị thực dân Pháp đàn áp trong máu lửa. Dù không đi đến thắng lợi cuối cùng, cuộc đấu tranh kéo dài 21 năm này đã giáng một đòn mạnh mẽ vào âm mưu bình định Tây Nguyên của thực dân Pháp, khẳng định ý chí quật cường và tinh thần không bao giờ khuất phục của đồng bào Êđê.

Hơn một thế kỷ đã trôi qua, tên tuổi của nữ thủ lĩnh Ôi H’Mai và tù trưởng Ma Dla vẫn được người dân Tây Nguyên nhắc nhớ bên bếp lửa nhà sàn qua những bài Khan, bài kể lịch sử. Cuộc đấu tranh anh dũng của các vị tiền nhân đã trở thành biểu tượng rực rỡ của lòng yêu nước, là một viên gạch hồng xây nên truyền thống đoàn kết kiên cường của khối đại đoàn kết các dân tộc Việt Nam.