[Đoàn trường THPT Hai Bà Trưng] Giáo sư, Bác sĩ Nguyễn Thị Ngọc Toản: Người thắp lửa blouse trắng giữa chiến hào và mối tình sử thi đi qua hai cuộc chiến

Lịch sử kháng chiến của dân tộc không chỉ có bước chân của những đoàn quân ra trận, mà còn có bóng dáng của những người phụ nữ thầm lặng gánh vác nỗi đau thương bên bàn mổ dã chiến. Đại tá, Giáo sư, Bác sĩ Nguyễn Thị Ngọc Toản chính là một biểu tượng rực rỡ cho vẻ đẹp kiên trung ấy. Từ một tiểu thư khuê các của đất cố đô, bà đã từ bỏ tất cả để dấn thân vào khói lửa chiến trường, dùng đôi bàn tay y khoa cứu sống hàng vạn chiến sĩ và dệt nên một mối tình sử thi thủy chung son sắt cùng Trung tướng Cao Văn Khánh.

Sinh ra trong một gia đình dòng dõi quý tộc ở Huế, Nguyễn Thị Ngọc Toản sở hữu vẻ đẹp đài các và một tương lai nhung lụa. Thế nhưng, khi cuộc kháng chiến chống Pháp bùng nổ, nghe theo tiếng gọi của Tổ quốc, bà đã dứt khoát rời xa cuộc sống êm ấm để tham gia vào lực lượng quân y.

Tại chiến trường Điện Biên Phủ năm 1954 khốc liệt, giữa những căn hầm dã chiến sặc mùi thuốc súng và bùn đất, người nữ bác sĩ trẻ tuổi ấy đã thức trắng đêm bên bàn mổ. Bằng đôi bàn tay khéo léo và ý chí kiên cường, bà cùng các đồng nghiệp đã giành giật sự sống cho hàng ngàn thương bệnh binh từ tay tử thần.

Chính tại chiến trường rực lửa này, một đám cưới lịch sử đã diễn ra ngay sau ngày chiến thắng 7/5/1954. Bà đã nên duyên cùng Đại tá Cao Văn Khánh (sau này là Trung tướng, Phó Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam) ngay tại hầm de Castries vừa mới giải phóng. Đám cưới thô sơ với hoa rừng và những nụ cười chiến thắng đã trở thành một biểu tượng lãng mạn bất tử của thế hệ hoa lửa năm xưa.

Bước sang cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Bác sĩ Nguyễn Thị Ngọc Toản tiếp tục cống hiến trọn vẹn tài năng cho ngành Quân y. Bà đảm nhiệm nhiều cương vị quan trọng, trong đó có vị trí Chủ nhiệm khoa Sản của Bệnh viện Trung ương Quân đội 108.

Không chỉ làm tốt công tác chuyên môn tại hậu phương, bà còn nhiều lần tình nguyện đi vào các vùng trọng điểm đánh phá của giặc Mỹ để trực tiếp cứu chữa cho các nữ quân nhân, thanh niên xung phong và nhân dân. Đối với những người lính bị thương, bà không chỉ là một bác sĩ giỏi mà còn là một người mẹ, người chị dịu dàng, xoa dịu những đau đớn thể xác và tiếp thêm cho họ niềm tin chiến thắng.

Bên cạnh công tác điều trị, Giáo sư Nguyễn Thị Ngọc Toản còn là một nhà khoa học nghiêm túc. Bà dành nhiều thập kỷ đi sâu nghiên cứu những ảnh hưởng tàn khốc của chất độc da cam/dioxin đối với sức khỏe sinh sản của sản phụ và dị tật bẩm sinh ở trẻ em Việt Nam. Những công trình nghiên cứu đầy tính nhân văn của bà đã trở thành vũ khí pháp lý quan trọng, gióng lên hồi chuông cảnh tỉnh thế giới về tội ác chiến tranh và đòi lại công lý cho các nạn nhân chất độc da cam.

Sau một đời tận tụy phụng sự Tổ quốc và nhân dân, Đại tá, Giáo sư, Bác sĩ Nguyễn Thị Ngọc Toản đã nhẹ nhàng tạ thế vào năm 2024, hưởng thọ 94 tuổi. Bà ra đi để lại một khoảng trống lớn cho nền y học nước nhà, nhưng cuộc đời oanh liệt của bà đã kịp hóa thành bất tử.