[Đoàn trường THPT Hai Bà Trưng] Phong trào "Hát cho đồng bào tôi nghe": Vũ khí âm nhạc và tiếng thét xuống đường của tuổi trẻ đô thị miền Nam
Phong trào "Hát cho đồng bào tôi nghe": Vũ khí âm nhạc và tiếng thét xuống đường của tuổi trẻ đô thị miền Nam
Trong những năm tháng khốc liệt của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, bên cạnh tiếng súng nơi chiến trường, tại các đô thị lớn miền Nam như Sài Gòn, Huế, Đà Nẵng đã vang lên những "vũ khí đặc biệt" xé toạc màn đêm đô thành. Đó là tiếng hát, tiếng đàn của phong trào "Hát cho đồng bào tôi nghe" – một mặt trận văn hóa độc đáo do học sinh, sinh viên tự tay gầy dựng, biến âm nhạc thành ngọn lửa hiệu triệu lòng dân đứng lên đòi hòa bình, độc lập.
Phong trào "Hát cho đồng bào tôi nghe" nhen nhóm và bùng nổ mạnh mẽ vào những năm cuối thập niên 1960, đỉnh cao là giai đoạn 1969 - 1971. Đây là thời điểm đế quốc Mỹ đẩy mạnh chiến lược "Việt Nam hóa chiến tranh", chính quyền Sài Gòn ráo riết đôn quân, bắt lính, kìm kẹp đời sống nhân dân và đàn áp phong trào học sinh, sinh viên dã man.
Trước sự ngột ngạt của chế độ thực dân mới, Tổng hội Sinh viên Sài Gòn (dưới sự lãnh đạo của các trí thức trẻ như Huỳnh Tấn Mẫm, Lê Hiếu Đằng) cùng đại diện sinh viên các viện đại học khác đã quyết định thành lập các toán, nhóm văn nghệ xung kích. Ban đầu, các bạn trẻ chỉ tụ tập đàn hát các bài hướng đạo, ca dao. Nhưng rất nhanh sau đó, những ca khúc tự sáng tác thấm đẫm hơi thở thời đại, khát k vọng tự do đã ra đời. Cụm từ "Hát cho đồng bào tôi nghe" chính thức trở thành tên gọi và tôn chỉ hành động của phong trào.
Không chỉ là một phong trào văn nghệ thuần túy, "Hát cho đồng bào tôi nghe" mang ý nghĩa chính trị và xã hội vô cùng sâu sắc:
Vũ khí sắc bén chống "xâm lăng văn hóa": Phong trào là câu trả lời đanh thép của tuổi trẻ trước làn sóng văn hóa lai căng, kích động bạo lực và lối sống an phận, ủy mị được chính quyền đương thời dung túng.
Trạm trung chuyển tư tưởng cách mạng: Tiếng hát đã khơi dậy lòng tự hào dân tộc, ý thức dân chủ, giúp hàng vạn học sinh, sinh viên và thị dân nhận rõ bản chất của cuộc chiến tranh xâm lược, từ đó dấn thân vào con đường đấu tranh chính trị.
Thế trận lòng dân giữa lòng đô thị: Các đêm nhạc không chỉ diễn ra ở giảng đường, mà len lỏi vào các khu lao động nghèo, bến xe, nhà thờ, chùa chiền, tạo nên sự gắn kết máu thịt giữa trí thức trẻ và đồng bào lao động.
Các tác phẩm tiêu biểu có thể kể đến như : Tự nguyện - Được ví như "tuyên ngôn sống" của thế hệ trẻ lúc bấy giờ: "Nếu là chim, tôi sẽ là loài bồ câu trắng... Nếu là người, tôi sẽ chết cho quê hương". Bài ca khơi dậy lý tưởng sống cao đẹp, sẵn sàng hy sinh vì đại nghĩa; Hát cho dân tôi nghe - Ca khúc chủ đề của phong trào, với nhịp điệu rộn rã, thúc giục đồng bào rũ bùn đứng lên, đập tan xiềng xích để đón ngày mai tươi sáng; Người mẹ bàn cờ - Khắc họa hình ảnh người mẹ nghèo nơi đô thành xả thân che giấu sinh viên tránh các cuộc lùng sục của cảnh sát, biểu tượng cho sự đùm bọc của nhân dân dành cho cách mạng ; Dậy mà đi - Khẩu lệnh đanh thép bằng âm nhạc, vang lên trong mọi cuộc xuống đường, đối đầu trực diện với lựu đạn cay và dùi cui của cảnh sát dã chiến.
Nhìn lại lịch sử, phong trào "Hát cho đồng bào tôi nghe" đã hoàn thành xuất sắc sứ mệnh lịch sử của mình. Tiếng hát năm ấy đã vượt qua hệ thống nhà tù khốc liệt, vượt qua rào kẽm gai của đô thành để hòa dòng cùng đoàn quân giải phóng, góp phần làm nên đại thắng mùa Xuân năm 1975, giang tay nối liền một dải non sông.
