Đoàn trường THPT Hoàng Văn Thụ - Nguyễn Văn Độ - tg: Nguyễn Hiếu Nghĩa

Nguyễn Văn Độ là một trong những đảng viên cộng sản đầu tiên của tỉnh Tây Ninh, có nhiều đóng góp quan trọng cho phong trào cách mạng địa phương trong những năm đầu đấu tranh chống thực dân Pháp. Ông hoạt động cách mạng từ rất sớm, vào thời điểm phong trào yêu nước và tư tưởng cách mạng vô sản đang từng bước lan rộng ở Nam Bộ. Trong những năm đầu thập niên 1930, khi đồng chí Võ Văn Lợi hoạt động tại vùng Giồng Nần thì Nguyễn Văn Độ cùng ông Đặng Văn Son phụ trách gây dựng phong trào tại khu vực Long Giang, Long Khánh thuộc huyện Châu Thành. Đây là giai đoạn vô cùng khó khăn, thực dân Pháp tăng cường đàn áp các tổ chức cách mạng, nhiều cơ sở Đảng bị theo dõi và truy bắt gắt gao. Sau khi đồng chí Võ Văn Lợi bị địch bắt, ông Nguyễn Văn Độ cùng ông Đặng Văn Son và một số quần chúng cảm tình với Đảng phải chuyển vào hoạt động bí mật để bảo toàn lực lượng. Tuy vậy, các ông vẫn kiên trì bám dân, từng bước mở rộng phong trào theo hình thức hợp pháp và nửa hợp pháp, tận dụng tập quán sinh hoạt của người dân địa phương để tuyên truyền tinh thần yêu nước và giác ngộ cách mạng. Miếu thờ thần ở Bàu Gõ trở thành địa điểm bí mật để gặp gỡ, liên lạc và tổ chức hoạt động. Từ nơi này, nhiều khẩu hiệu và cờ Đảng được treo trên các ngọn cây cao ở nhiều khu vực, góp phần cổ vũ tinh thần đấu tranh của quần chúng và gây hoang mang cho thực dân Pháp cùng tay sai. Mặc dù hoạt động trong điều kiện nguy hiểm, chi bộ Đảng do ông Nguyễn Văn Độ và ông Đặng Văn Son phụ trách vẫn duy trì được mối liên lạc với chi bộ Ba Ti do ông Bùi Sanh Tạo làm Bí thư. Điều này giúp phong trào cách mạng ở Châu Thành không bị gián đoạn mà ngày càng phát triển mạnh mẽ hơn. Cuối năm 1930, hưởng ứng phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh đang bùng nổ ở miền Trung, các khẩu hiệu như “Thả tù chính trị Nghệ An đỏ” đã xuất hiện tại nhiều nơi ở Long Giang, Long Thuận, Long Khánh… Những hoạt động đó thể hiện tinh thần đoàn kết và sự hưởng ứng mạnh mẽ của nhân dân Tây Ninh đối với phong trào cách mạng cả nước. Trước sự phát triển của phong trào đấu tranh, thực dân Pháp liên tục tổ chức truy quét và đàn áp. Tuy nhiên, đến năm 1931, từ cơ sở Đảng của ông Nguyễn Văn Độ và ông Đặng Văn Son đã xuất hiện thêm nhiều nhân tố mới, góp phần mở rộng tổ chức và tăng cường hoạt động cách mạng tại địa phương. Tháng 5 năm 1931, trong một chuyến công tác, ông Nguyễn Văn Độ bị địch bắt. Dù bị tra tấn dã man, ông vẫn giữ vững khí tiết của người cộng sản, không khai báo hay tiết lộ bí mật tổ chức. Cuối cùng, thực dân Pháp kết án ông 15 năm tù và đày ra Côn Đảo – nơi được xem là “địa ngục trần gian” đối với những người yêu nước lúc bấy giờ. Sau khi ông bị bắt, ông Đặng Văn Son tiếp tục ở lại gây dựng phong trào cách mạng tại Châu Thành. Đến năm 1934, phong trào được củng cố thêm nhờ sự hỗ trợ của ông Hai Giáp từ Ba Ti về hoạt động. Dù trải qua nhiều khó khăn, sự hy sinh và đàn áp khốc liệt, những hạt giống cách mạng mà ông Nguyễn Văn Độ và đồng đội gieo trồng vẫn tiếp tục phát triển, trở thành nền tảng cho phong trào cách mạng ở Tây Ninh trong các giai đoạn sau. Nguyễn Văn Độ cùng ông Đặng Văn Son đã hoạt động liên tục từ thời kỳ kháng chiến chống Pháp đến những năm kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Hai ông được xem là những đảng viên cộng sản đầu tiên của Tây Ninh, có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc xây dựng cơ sở Đảng và duy trì phong trào đấu tranh cách mạng tại địa phương. Với những cống hiến to lớn cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, năm 1983, hai ông vinh dự là những đảng viên đầu tiên của tỉnh Tây Ninh được Nhà nước tặng thưởng Huân chương Độc lập hạng Nhất.