ĐOÀN VĂN CHIA – NGƯỜI ANH HÙNG VÀ “ĐỘI QUÂN ONG VÒ VẼ” GIỮ ĐẤT CẦN THƠ

Trong lịch sử chiến tranh nhân dân ở miền Tây Nam Bộ, có những người chiến đấu không chỉ bằng vũ khí có sẵn mà còn bằng trí óc sáng tạo và khả năng tận dụng những gì gần gũi nhất trong đời sống. Anh hùng Đoàn Văn Chia là một trường hợp đặc biệt như vậy.

Từ chông, nỏ, mìn tự tạo đến bom bi thu được, thậm chí cả ong vò vẽ, ông đều tìm tòi cách sử dụng để phục vụ chiến đấu. Những sáng kiến ấy không chỉ được áp dụng trong đơn vị mà còn được phổ biến cho hàng trăm cán bộ, chiến sĩ du kích.

Từ người lính kháng chiến đến cán bộ bám trụ quê hương

Đoàn Văn Chia sinh năm 1918, dân tộc Kinh, quê tại xã Hòa Mỹ, huyện Phụng Hiệp, tỉnh Cần Thơ.

Tháng 6/1946, ông nhập ngũ, tham gia chiến đấu trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp cho đến năm 1954.

Sau năm 1954, Đoàn Văn Chia được phân công ở lại quê hương tiếp tục hoạt động.

Đó là giai đoạn rất khó khăn. Trong những năm 1955–1956, vũ khí thiếu thốn, hoạt động cách mạng gặp nhiều trở ngại. Thay vì thụ động chờ được trang bị, Đoàn Văn Chia bắt đầu tìm cách tự chế tạo phương tiện chiến đấu.

Ông nghiên cứu làm chông, nỏ, mìn, lựu đạn và súng kíp, chuẩn bị cho lực lượng tại chỗ những phương tiện có thể tự sản xuất bằng vật liệu sẵn có.

Từ đây, khả năng sáng tạo vũ khí của người chiến sĩ miền Tây ngày càng được phát huy.

33 loại hầm chông và 10 loại mìn

Từ tháng 2/1963, Đoàn Văn Chia được giao nhiệm vụ đi nhiều nơi trong tỉnh để phổ biến kinh nghiệm chế tạo vũ khí thô sơ.

Theo tư liệu, ông đã tự tạo được:

33 loại hầm chông và 10 loại mìn.

Nhiều mẫu được phổ biến và sử dụng rộng rãi trong lực lượng du kích.

Không dừng lại ở đó, Đoàn Văn Chia còn nghiên cứu làm lựu đạn từ vỏ chai. Ưu điểm của loại vũ khí này là tận dụng được vật liệu dễ tìm và sử dụng lượng thuốc nổ ít.

Ngay lần đầu được sử dụng, loại lựu đạn này đã cho thấy hiệu quả. Sau đó, cách chế tạo và sử dụng được ông phổ biến cho lực lượng du kích trong huyện.

Biến bom bi chưa nổ thành vũ khí

Một trong những khả năng đặc biệt của Đoàn Văn Chia là tận dụng vật liệu từ bom, đạn chưa nổ của đối phương.

Có lần thu được gần 40 quả bom bi chưa nổ, ông nghiên cứu cấu tạo rồi cải tiến chúng thành 4 loại mìn gài.

Theo tư liệu, những loại mìn này sau đó được sử dụng trong chiến đấu và gây tổn thất đáng kể cho đối phương.

Khi nhận thấy du kích có súng cối nhưng thiếu đạn, Đoàn Văn Chia tiếp tục tìm cách tận dụng bom bi để cải tiến thành đạn sử dụng cho súng cối, phục vụ chiến đấu tại Long Bình và Gò Quao.

Điều đáng chú ý ở ông không chỉ là tìm ra một giải pháp, mà còn liên tục đặt câu hỏi:

Thứ đang có trong tay còn có thể tận dụng vào việc gì khác?

Chính cách suy nghĩ ấy khiến những vật tưởng như bỏ đi trở thành nguồn vật liệu phục vụ lực lượng chiến đấu tại chỗ.

Đi trước gỡ bom để dân trở lại ruộng đồng

Khả năng nghiên cứu bom đạn của Đoàn Văn Chia còn gắn với nhiệm vụ bảo vệ cuộc sống của nhân dân.

Khi máy bay rải bom xuống các ấp giữa mùa cày cấy, bom chưa nổ trở thành mối nguy hiểm đối với người dân.

Đoàn Văn Chia đã trực tiếp đi trước để xử lý, sau đó phổ biến kinh nghiệm cho lực lượng du kích, góp phần giúp nhân dân ổn định sinh hoạt và tiếp tục sản xuất.

Theo tư liệu, ông đã thu gom, xử lý nhiều loại vật liệu chiến tranh, gồm 4 quả bom phá và bom napalm, 150 quả bom bi, 400 bom bươm bướm, 3 viên đạn cối 60mm và 26 hỏa tiễn, qua đó thu được gần 350kg thuốc nổ để phục vụ việc chế tạo phương tiện chiến đấu.

Quan trọng hơn, kinh nghiệm của ông không được giữ cho riêng mình.

Đoàn Văn Chia đã trực tiếp hướng dẫn khoảng 650 cán bộ, chiến sĩ du kích cách chế tạo vũ khí thô sơ.

Từ sáng kiến của một người, kinh nghiệm được nhân rộng thành kiến thức của cả lực lượng.

Câu chuyện đặc biệt về “đội quân ong vò vẽ”

Trong những sáng kiến gắn với tên tuổi Đoàn Văn Chia, đặc biệt nhất là việc nghiên cứu sử dụng ong vò vẽ.

Ông dành nhiều thời gian quan sát cách sinh hoạt và đặc tính của loài ong này, sau đó tìm cách bắt, nuôi và sử dụng các tổ ong trong những tình huống chiến đấu.

Theo tư liệu, Đoàn Văn Chia đã bắt và nuôi hơn 100 tổ ong vò vẽ.

Khi lực lượng đối phương tiến vào khu vực được bố trí, đàn ong có thể khiến đội hình rối loạn. Trong lúc tìm cách tránh đàn ong, họ có nguy cơ vướng vào những khu vực đã bố trí chông hoặc phương tiện phòng thủ khác.

Hiệu quả của cách làm này khiến kinh nghiệm được truyền sang nhiều địa phương.

Có trường hợp được ghi nhận, một tiểu đoàn đối phương phải bỏ dở cuộc càn khi gặp hệ thống phòng thủ có sử dụng ong vò vẽ.

Từ đó, “đội quân ong vò vẽ” trở thành một trong những câu chuyện đặc biệt gắn với nghệ thuật chiến tranh du kích của Đoàn Văn Chia.

Một người sáng tạo giữa chiến trường

Điều nổi bật trong cuộc đời chiến đấu của Đoàn Văn Chia không nằm ở một trận đánh duy nhất.

Đó là tinh thần tìm tòi liên tục.

Thiếu vũ khí, ông tìm cách chế tạo.

Có bom đạn chưa nổ, ông nghiên cứu tận dụng.

Du kích thiếu phương tiện, ông tìm giải pháp phù hợp với điều kiện tại chỗ.

Có kinh nghiệm mới, ông truyền lại cho đồng đội.

Chính sự kết hợp giữa dũng cảm – sáng tạo – bền bỉ – gần dân đã khiến những sáng kiến cá nhân của Đoàn Văn Chia góp phần vào phong trào chiến tranh du kích tại địa phương.

Ông đồng thời thực hiện tốt công tác dân vận, chăm lo chính sách đối với thương binh, liệt sĩ và giữ gìn đoàn kết trong đơn vị, được nhân dân và đồng đội quý mến.

Khi được tuyên dương Anh hùng, Đoàn Văn Chia là Đại đội phó bộ đội địa phương tỉnh Cần Thơ, đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam.

Ngày 17/9/1967, ông được Ủy ban Trung ương Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam tặng Huân chương Quân công Giải phóng hạng Ba và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân giải phóng.