Dốc Chuối – khoảnh khắc giữa sự sống và cái chết

Đêm 1/2/1954, trên đường kéo pháo ra khỏi trận địa, đơn vị của Tô Vĩnh Diện đi qua dốc Chuối. Đây là đoạn đường hiểm trở, dốc và hẹp; trời mưa khiến mặt đường trơn trượt, việc điều khiển khẩu pháo trở nên đặc biệt nguy hiểm.

Trong lúc kéo pháo xuống dốc, dây tời bất ngờ bị đứt. Khẩu pháo mất điểm giữ, bắt đầu lao xuống theo độ dốc. Những người lính đang ghìm dây và điều khiển pháo lập tức đối mặt với tình thế nguy cấp: nếu khẩu pháo trượt khỏi đường, nó có thể lao xuống vực, còn những người đứng gần đó cũng bị cuốn vào nguy hiểm.

Giữa tiếng hô của đồng đội và sức nặng của khẩu pháo đang mất kiểm soát, Tô Vĩnh Diện đã tìm cách cứu pháo. Theo tư liệu của Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ, anh hô lớn lời quyết tâm bảo vệ pháo rồi lao vào ghìm, chèn bánh pháo để ngăn nó tiếp tục trượt xuống vực. Khẩu pháo khựng lại, nghiêng vào sườn núi; nhưng sức nặng của hàng tấn sắt thép đã đè lên người anh. Tô Vĩnh Diện hy sinh vào khoảng 2 giờ 30 phút sáng ngày 1/2/1954.

Sự việc diễn ra trong khoảnh khắc. Nhưng đó không phải một hành động tách rời khỏi nhiệm vụ mà anh đã cùng đồng đội thực hiện suốt những ngày trước đó. Khẩu pháo là phương tiện chiến đấu quan trọng, là kết quả của biết bao công sức mở đường, kéo pháo và tổ chức trận địa. Trong tình thế nguy cấp, Tô Vĩnh Diện đã lựa chọn hành động để cứu pháo và bảo vệ nhiệm vụ chung.

Điều khiến câu chuyện ấy trở nên sâu sắc không phải chỉ vì sự hy sinh quá đỗi đau thương. Đó còn là quyết định của một người lính trong thời điểm gần như không có thời gian để cân nhắc. Trước mắt anh là khẩu pháo đang lao xuống dốc, là đồng đội đang tìm cách ghìm giữ và là nhiệm vụ phải hoàn thành. Anh hành động để ngăn hiểm họa, dù chính mình phải đối mặt với nguy cơ lớn nhất.

Trong những câu chuyện được lưu truyền về sự kiện này, lời hô của Tô Vĩnh Diện thường được ghi là “Thà hy sinh quyết bảo vệ pháo” hoặc “Quyết bảo vệ pháo”. Các nguồn có cách ghi khác nhau đôi chút; vì vậy, khi sử dụng nguyên văn trong ấn phẩm chính thức, cần dẫn đúng theo tài liệu được chọn.

Sau khi anh hy sinh, đồng đội đã tổ chức tiễn đưa anh trong rừng. Chiến dịch chưa mở màn, tuyến đường kéo pháo cần giữ bí mật, nên lễ tiễn biệt diễn ra lặng lẽ, không có tiếng súng đưa tiễn. Nỗi đau của những người lính phải được giữ kín giữa nhiệm vụ chưa hoàn thành và cuộc chiến đang đến gần.

Đêm ấy, một người lính đã nằm lại trên con đường kéo pháo. Nhưng hành động của anh giúp khẩu pháo được giữ lại, để nhiệm vụ chung tiếp tục. Dốc Chuối từ đó không chỉ là một địa danh hiểm trở, mà còn là nơi lưu dấu một quyết định đầy trách nhiệm và lòng dũng cảm.