“Dọc đường thanh xuân của bác Ba”

Có những con đường đi qua một lần rồi quên ngay. Nhưng cũng có những con đường chỉ nghe kể thôi mà lòng đã thấy lạ lùng chùng xuống — như cái ngày lớp mình về thăm bác Ba, một cựu thanh niên xung phong sống ở vùng ven thành phố. Buổi sáng hôm ấy trời nắng nhẹ, gió thổi hiền như đang mở lối cho tụi mình bước vào một cuộc trò chuyện không hẹn trước, nhưng lại đáng nhớ vô cùng.

Bác Ba năm nay ngoài bảy mươi, dáng người gọn gàng, đôi mắt ánh lên sự nhanh nhẹn hiếm thấy ở tuổi ấy. Bác hay cười, mà nụ cười lại rất trẻ, như thể trong bác vẫn còn nguyên mạch sống của tuổi đôi mươi ngày nào. Bác tiếp tụi mình bằng ấm trà nóng và câu nói mở đầu thật mộc mạc:

“Thời của bác nghèo thiệt, mà vui cũng thiệt. Đi đâu cũng gặp người cùng chí hướng, vậy là thành mạnh mẽ lúc nào không hay.”

Không hiểu sao câu nói ấy khiến tụi mình tự nhiên ngồi thẳng lưng hơn một chút.

Chiếc ba-lô đã sờn và những điều không cũ

Bác mang ra một chiếc ba-lô cũ màu đất đỏ, đường chỉ đã bạc phếch theo thời gian. Tay bác vuốt lên mặt vải như vuốt một ký ức dài.

“Má bác cho cái này lúc bác mới đăng ký đi thanh niên xung phong. Má nói: ‘Con đi thì má lo, nhưng con sống tử tế thì má yên tâm.’”

Không ai nói gì. Mỗi đứa đều cảm nhận được một thứ tình cảm rất lớn, rất thật, nằm trong câu kể của bác — sự bình yên của tình mẹ, chứ không phải sự dữ dội của chiến tranh.

Bác kể rằng những năm tháng ấy, bác nhớ nhất không phải là gian khó, mà là tình người. Những buổi tối chia nhau chiếc đèn dầu nhỏ, những sáng dậy sớm nghe tiếng bạn bè gọi nhau dậy làm nhiệm vụ, hay những lúc cùng hát vài câu cho đỡ nhớ nhà. Tụi mình ngồi nghe mà thấy như từng chi tiết trong câu chuyện của bác đang lấp lánh lên, không phải bằng ánh sáng hào hùng, mà bằng sự ấm áp rất đời thường.

Không phải anh hùng, chỉ là người trẻ của thời mình

Trong lúc trò chuyện, có bạn hỏi bác:

“Bác có khi nào thấy sợ không ạ?”

Bác cười hiền:

“Sợ chứ. Người trẻ mà. Nhưng tụi bác không muốn ai vì mình mà lo thêm. Nên nỗi sợ để trong lòng, còn bên ngoài thì cứ làm việc cho tốt.”

Cách bác nói khiến tụi mình hiểu rằng sức mạnh mà người trẻ thời ấy có được không phải là từ sự liều lĩnh, mà là từ lòng tin — tin vào nhau, tin vào những điều đúng đắn.

Lời gửi gắm của một thế hệ

Trước khi tụi mình ra về, bác Ba đứng tựa vào khung cửa, ánh nắng nghiêng qua vai bác tạo thành một đường sáng rất đẹp. Bác nói:

“Thời của bác là đi để bảo vệ. Thời của tụi con là ở lại để xây dựng. Thời nào cũng cần người trẻ cả, nhưng cách cống hiến thì khác nhau. Quan trọng là tụi con sống tử tế, sống có trách nhiệm với đất nước và với chính mình.”

Đó là câu nói theo mình về tận ký túc.

Không phải khẩu hiệu. Không phải lời răn dạy. Mà là một sự gửi gắm nhẹ nhàng của một người từng đi qua những năm tháng khó khăn nhưng vẫn giữ được trái tim sáng và bình an.

Điều còn lại sau cuộc gặp

Rời nhà bác Ba, tụi mình không mang theo chiếc ba-lô cũ kỹ kia, nhưng lại mang theo một thứ rất khó gọi tên. Có thể là sự thấu hiểu, cũng có thể là một chút tự hào, hay một chút trách nhiệm mà bác đã gieo vào lòng tụi mình.

“Thời hoa lửa” — trong mắt những người đã sống qua nó — không chỉ là khói bụi hay thử thách, mà còn là thời của tình đồng đội, của lý tưởng, của những người trẻ dám chọn con đường không dễ dàng.

Còn trong mắt tụi mình, đó là lời nhắc về việc mỗi thế hệ đều có một con đường riêng để làm điều có ích cho đất nước.

Và đôi khi, chỉ cần một cuộc gặp gỡ nhỏ với một nhân chứng lịch sử như bác Ba, thanh xuân của tụi mình bỗng có thêm một màu mới — một màu đỏ đất, trầm nhưng ấm, như chiếc ba-lô mà bác vẫn giữ đến bây giờ.