"Độc nhãn tướng quân" và con mắt bị chọc mù vì bị nghi phản bội
Từng đứng trong hàng ngũ Quốc dân Đảng, nhưng khi ông ngả theo con đường cộng sản sau những ngày ở Côn Đảo, chính những đồng chí cũ đã ra tay chọc mù một mắt ông vì cho rằng ông "phản bội" — vết thương ấy sau này trở thành biệt danh gắn liền với cả cuộc đời chinh chiến của ông.
Nguyễn Bình, tên thật Nguyễn Phương Thảo, sinh năm 1908 tại Hưng Yên. Từ năm 1925, ông đã tham gia phong trào bãi khóa ở Hải Phòng, lãnh đạo học sinh để tang cụ Phan Châu Trinh. Sau đó ông sang Pháp, bị bắt tại Marseille, thực dân Pháp kết án 5 năm tù và đày ra Côn Đảo. Trong thời gian ở Côn Đảo, ông có dịp tiếp xúc với các đồng chí Nguyễn Văn Cừ, Phạm Văn Đồng, Lê Duẩn, Hoàng Quốc Việt, từ đó dần chuyển từ lập trường Việt Nam Quốc dân Đảng sang lập trường cộng sản.
Việc "đổi phe" này khiến tổ chức Quốc dân Đảng cũ coi ông là kẻ phản bội, và trong một cuộc thanh trừng nội bộ, họ đã ra tay chọc mù một mắt của ông. Từ đó, nhân dân quen gọi ông bằng biệt danh "Độc nhãn tướng quân" — cái tên vừa gợi nhắc một vết thương đau đớn, vừa trở thành biểu tượng cho bản lĩnh kiên định không gì lay chuyển được của ông trên con đường đã chọn.
Ra tù năm 1935, ông trở lại hoạt động cách mạng, mở rộng cơ sở tại vùng Hải Phòng, rồi từ năm 1943 xây dựng chiến khu Đông Triều. Sau Cách mạng Tháng Tám, ông được Chủ tịch Hồ Chí Minh cử vào Nam Bộ, trở thành Tư lệnh đầu tiên của các lực lượng vũ trang Nam Bộ, người khởi xướng cách đánh biệt động, tình báo ngay giữa trung tâm Sài Gòn — hang ổ của thực dân Pháp. Bác Hồ từng tin tưởng giao trọng trách miền Nam cho ông, còn thành phố Cảng Hải Phòng tặng ông một khẩu súng, và ông đã thề với khẩu súng ấy rằng nếu để mất Nam Bộ, ông sẽ chết cùng nó. Ông được Bác Hồ phong hàm Trung tướng khi mới 40 tuổi — trở thành một trong những vị tướng đầu tiên của Quân đội Nhân dân Việt Nam.
