Đốc Tít|Thủ lĩnh nghĩa quân vùng Bắc Bộ chống Pháp.
Đốc Tít là tên gọi của Nguyễn Đức Hiệu (còn được ghi là Nguyễn Xuân Tiết, 1853–1916), một thủ lĩnh nghĩa quân chống thực dân Pháp ở Bắc Kỳ vào cuối thế kỷ XIX. Ông nổi tiếng với việc xây dựng căn cứ Hai Sông và là một trong những chỉ huy quan trọng của phong trào Khởi nghĩa Bãi Sậy, góp phần duy trì cuộc kháng chiến trong nhiều năm.
Sự nghiệp kháng chiến
Từ khoảng năm 1882, Đốc Tít tập hợp nghĩa quân và lập căn cứ tại vùng Hai Sông, nằm giữa sông Kinh Thầy và sông Đá Bạc. Địa hình núi đá vôi, hang động và hệ thống sông ngòi giúp nghĩa quân xây dựng kho tàng, phòng thủ và tổ chức các cuộc tập kích vào lực lượng Pháp ở khu vực Hải Dương, Hải Phòng và Quảng Yên (nay thuộc Quảng Ninh). Sau đó, ông trở thành một chỉ huy dưới quyền Nguyễn Thiện Thuật trong phong trào Bãi Sậy.
Những trận đánh và kết cục
Nghĩa quân Đốc Tít nhiều lần giao chiến với quân Pháp trong các năm 1885–1889. Sau nhiều chiến dịch bao vây quy mô lớn, căn cứ Trại Sơn bị uy hiếp nghiêm trọng. Tháng 8 năm 1889, trong tình thế lực lượng suy kiệt, ông cùng nghĩa quân ra hàng. Để ngăn khả năng ông tiếp tục lãnh đạo kháng chiến, chính quyền Pháp đày ông sang Algeria, nơi ông qua đời năm 1916.
Ý nghĩa lịch sử
Đốc Tít được xem là một trong những thủ lĩnh tiêu biểu của phong trào kháng Pháp ở đồng bằng Bắc Bộ cuối thế kỷ XIX. Dù cuộc khởi nghĩa thất bại về quân sự, hoạt động của ông đã buộc quân Pháp phải huy động lực lượng đáng kể để đối phó, phản ánh sức kháng cự bền bỉ của các phong trào yêu nước trước khi các hình thức đấu tranh mới xuất hiện vào đầu thế kỷ XX.
