Dọc tuyến lửa Trường Sơn – Dấu chân người chính trị viên không lùi bước

Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, những vị tướng từng chèo lái quân đội qua bốn cuộc chiến tranh vệ quốc nay phần lớn đã trở về với cõi vĩnh hằng. Thế hệ sĩ quan từng trực tiếp xông pha nơi chiến trường năm xưa, giờ đây đã bước sang tuổi xế chiều, nhưng những chiến công thời tuổi trẻ của họ vẫn là những dấu son không thể phai mờ trong hành trình giành độc lập, tự do cho dân tộc. Trong số đó, Thiếu tướng Hoàng Anh Tuấn là một gương mặt tiêu biểu. Sinh ngày 8-8-1944 tại vùng đất Sơn Tây giàu truyền thống, ông trưởng thành từ một người lính lái xe vận tải. Trải qua mười bốn năm lăn lộn trên tuyến lửa Trường Sơn với muôn vàn gian khổ, ông sớm trở thành sĩ quan cấp trung đoàn khi chưa tròn ba mươi tuổi. Năm 1968, với cương vị chính trị viên đại đội thuộc Tiểu đoàn 52, Binh trạm 14, ông tham gia vào một trong những đơn vị vận tải xuất sắc nhất trên tuyến Trường Sơn – nơi được mệnh danh là “Tuấn mã Trường Sơn”. Những đoàn xe của đơn vị ngày đêm vượt qua các tọa độ lửa như Pa Kha, Lùm Bùm, Cốc Mạc, Văng Mu, Thà Khống… và cả tuyến Đường 20 Quyết Thắng khốc liệt. Trong một lần vận chuyển hàng tới Km91, đội hình xe bị máy bay địch đánh phá dữ dội. Chiếc xe dẫn đầu trúng bom, người lái hy sinh tại chỗ. Không chần chừ, Hoàng Anh Tuấn lao lên, nhanh chóng khắc phục tay lái bị hỏng, đưa thi thể đồng đội sang ghế phụ rồi trực tiếp điều khiển xe dẫn đầu, đưa cả đoàn vượt qua trọng điểm an toàn. Trên đường quay ra, khi chở thương binh, đơn vị tiếp tục bị máy bay địch truy kích. Đến Cốc Mạc, trời đã gần sáng – thời điểm cực kỳ nguy hiểm. Nếu dừng lại trú ẩn, thương binh có thể không qua khỏi; nếu tiếp tục, nguy cơ bị đánh phá là rất lớn. Ông quyết định tiếp tục hành quân. Đứng ngoài cửa xe, giữa bom rơi đạn nổ, ông trực tiếp quan sát và ra tín hiệu cho toàn đội hình: dừng khi máy bay bổ nhào, tiến khi chúng rút lên. Nhờ sự chỉ huy linh hoạt ấy, đoàn xe đã về đến hậu cứ an toàn, thương binh được cứu chữa kịp thời. Nhưng hiểm nguy chưa dừng lại. Khi kiểm tra xe, phát hiện bốn quả bom bi nổ chậm nằm trên thùng hàng. Trong khi mọi người còn hoang mang, ông bình tĩnh yêu cầu đơn vị tản ra, rồi một mình thu gom từng quả, đặt vào mũ sắt và mang đi tiêu hủy. Hành động ấy là ranh giới mong manh giữa sự sống và cái chết, khiến đồng đội không khỏi xúc động. Một lần khác, trước bãi bom từ trường chưa phát nổ, ông cùng lái xe Nông Văn Thất quyết định “làm máy dò sống” để kích nổ bom, mở đường cho đoàn xe. Sau tiếng nổ dữ dội, chiếc xe khựng lại, nhưng con đường đã được thông. Cả đoàn an toàn vượt qua trọng điểm. Trong Chiến dịch Quảng Trị năm 1972, khi tuyến vận tải đường bộ bị tê liệt do bom đạn, Hoàng Anh Tuấn đã đề xuất một phương án táo bạo: sử dụng đường sông và ven biển để vận chuyển hậu cần. Đề xuất nhanh chóng được chấp thuận, dẫn đến sự ra đời của Tiểu đoàn vận tải thủy 166, do ông làm Chính trị viên. Trong điều kiện khắc nghiệt, ông cùng đơn vị nhanh chóng tổ chức lực lượng, mở tuyến vận tải mới. Chỉ trong hơn một tháng, hàng trăm chuyến ca nô đã tiếp tế cho chiến trường, đồng thời đưa hàng nghìn thương binh ra tuyến sau. Khi thiết bị phá bom từ trường bị hỏng, ông lại sáng tạo phương án dùng ca nô chạy tốc độ cao kích nổ bom, chấp nhận rủi ro lớn. Những chiến sĩ tình nguyện được tổ chức “truy điệu sống” trước khi thực hiện nhiệm vụ – và may mắn, họ đã hoàn thành mà không có tổn thất. Suốt 81 ngày đêm bảo vệ Thành cổ Quảng Trị, Tiểu đoàn 166 phải đối mặt với đủ loại hỏa lực khốc liệt. Tổn thất là không tránh khỏi. Bản thân ông nhiều lần bị thương, có lúc tưởng chừng không qua khỏi. Nhưng chỉ cần nghe tin đơn vị gặp khó khăn, ông lại kiên quyết xin trở lại trận địa, dù cơ thể còn đầy thương tích. Hình ảnh người chính trị viên với gương mặt bỏng nặng, quấn vải kín người, vẫn xuất hiện giữa đội hình đã trở thành nguồn động viên mạnh mẽ, giúp đơn vị vượt qua dao động, tiếp tục chiến đấu. Những tháng ngày ấy, nhiều cán bộ, chiến sĩ của Tiểu đoàn 166 đã nằm lại trên sông nước Quảng Trị. Nhưng họ đã hoàn thành trọn vẹn nhiệm vụ: bảo đảm hậu cần cho chiến dịch và cứu sống hàng nghìn thương binh. Với bản lĩnh, sự dũng cảm và tư duy sáng tạo trong chiến đấu, Hoàng Anh Tuấn được cấp trên tin tưởng, đồng đội kính phục. Con đường quân ngũ của ông thăng tiến nhanh chóng. Khi mới ngoài 29 tuổi, ông đã giữ cương vị Chủ nhiệm Chính trị, rồi Chính ủy Trung đoàn. Sau hòa bình, ông tiếp tục đảm nhiệm nhiều vị trí quan trọng trong ngành kỹ thuật quân đội, nghỉ hưu với quân hàm Thiếu tướng. Ở tuổi ngoài tám mươi, ông vẫn sống giản dị, gắn bó với đồng đội Trường Sơn. Cuộc đời ông là hành trình đi từ chiến trường khốc liệt đến những năm tháng bình yên, nhưng dấu ấn về một người chính trị viên gan dạ trên tuyến lửa Trường Sơn vẫn luôn còn nguyên giá trị.