ĐỘI BẮC HẢI – những người đi về phía biển xa

Khi nhắc đến lịch sử biển đảo Việt Nam, nhiều người thường biết đến đội Hoàng Sa, nhưng ít người biết rằng bên cạnh đội Hoàng Sa còn có một đội khác cũng gắn liền với những hoạt động trên biển, đó là đội Bắc Hải. Câu chuyện về đội Bắc Hải được Lê Quý Đôn ghi lại trong Phủ biên tạp lục vào năm 1776. Những dòng ghi chép ngắn ngủi ấy đã giúp hậu thế biết được rằng từ thời các chúa Nguyễn, hoạt động trên biển đã được tổ chức và duy trì trong thời gian dài. Theo Lê Quý Đôn, sau khi đặt đội Hoàng Sa, chính quyền chúa Nguyễn còn đặt đội Bắc Hải. Những người trong đội được tuyển chọn để thực hiện nhiệm vụ ở những vùng biển phía Nam. Trong ghi chép, đội Bắc Hải có liên quan đến các khu vực như Bắc Hải, Côn Lôn và các đảo ở vùng Hà Tiên. Đằng sau những dòng sử liệu ngắn ấy là hình ảnh của những người dân sống bằng nghề biển. Họ vốn là những người quen với sóng gió. Họ biết cách điều khiển những chiếc thuyền nhỏ, biết nhìn hướng gió, con nước và những dấu hiệu của thời tiết. Chính kinh nghiệm ấy khiến họ trở thành những người phù hợp để thực hiện các chuyến đi biển xa. Nhưng biết đi biển không có nghĩa là biển trở nên an toàn. Ngày ấy, những con thuyền chủ yếu làm bằng gỗ, phương tiện định hướng còn hạn chế. Một chuyến đi có thể kéo dài nhiều ngày, thậm chí nhiều tháng. Người đi phải chuẩn bị lương thực, nước uống và các vật dụng cần thiết trước khi rời đất liền. Hãy thử tưởng tượng một buổi sáng ở một làng ven biển cách đây hàng trăm năm. Một người dân nhận lệnh chuẩn bị cho chuyến đi. Anh trở về nhà thu xếp hành trang. Gia đình biết rằng anh sẽ phải xa nhà trong một thời gian dài. Người thân có thể không biết chính xác ngày anh trở về. Con thuyền rời bến. Ban đầu, người đi vẫn còn nhìn thấy đất liền. Nhưng càng đi xa, đất liền càng nhỏ dần rồi biến mất sau đường chân trời. Trước mặt chỉ còn biển. Những người trên thuyền phải dựa vào kinh nghiệm để tiếp tục hành trình. Có những ngày biển yên, con thuyền đi thuận lợi. Nhưng cũng có lúc thời tiết thay đổi đột ngột. Sóng lớn có thể khiến con thuyền chao đảo. Gió mạnh có thể làm hành trình trở nên nguy hiểm. Thế nhưng những chuyến đi vẫn tiếp tục. Đội Bắc Hải không chỉ là một nhóm người đi biển tự phát. Việc tổ chức đội và giao nhiệm vụ cho đội cho thấy hoạt động của họ nằm trong sự quản lý của chính quyền đương thời. Những người đi biển có thể thu thập sản vật, tìm hiểu vùng biển và thực hiện những nhiệm vụ được giao. Một số chuyến đi có thể đem lại những thông tin và sản vật quý giá. Nhưng cũng có những chuyến đi phải trả giá bằng sự mất mát. Đối với lịch sử, tên tuổi của nhiều người trong đội Bắc Hải đã không được lưu lại. Chúng ta không biết hết tên từng người, không biết họ có gia đình như thế nào, không biết họ đã trải qua những gì trên biển. Nhưng việc đội Bắc Hải được ghi lại trong Phủ biên tạp lục cho thấy những con người bình thường ấy đã trở thành một phần của lịch sử biển đảo Việt Nam. Điều đáng suy nghĩ là lịch sử không chỉ được tạo nên bởi những vị vua hay những vị tướng. Lịch sử còn được tạo nên bởi những người dân bình thường. Một người chèo thuyền. Một người đánh cá. Một người nhận nhiệm vụ rồi lên đường. Những con người ấy có thể không được dựng tượng, không có tên trong những trang sách lớn, nhưng họ đã góp phần tạo nên những dấu vết lịch sử về hoạt động của người Việt trên biển. Đội Bắc Hải vì thế không chỉ là một cái tên trong sách sử. Đó là câu chuyện về những người dân đã rời quê hương để đi về phía biển xa. Họ mang theo kinh nghiệm của người đi biển, mang theo nhiệm vụ được giao và mang theo cả sự can đảm của những con người dám đối mặt với đại dương. Ngày nay, khi nhìn ra biển Đông, chúng ta có thể thấy những con tàu hiện đại đang đi lại trên biển. Nhưng hàng trăm năm trước, những vùng biển ấy cũng từng có những con thuyền nhỏ của người Việt. Những chuyến đi của đội Bắc Hải đã trở thành một phần trong lịch sử ấy. Và dù tên tuổi của nhiều người đã bị thời gian che phủ, câu chuyện về họ vẫn còn được lưu lại qua những trang sách cổ. Đó chính là ý nghĩa lớn nhất của lịch sử: giúp thế hệ sau nhớ rằng trước mình đã từng có những con người bình thường làm nên những điều có ý nghĩa.