Đôi bàn tay tài hoa và trái tim ấm áp của vị tướng Quân y - Phần 1

Một chiều đông Hà Nội, trong ngôi nhà ở phố Tôn Thất Thiệp, tôi ngồi nghe những câu chuyện về Thiếu tướng quân y, Giáo sư, Tiến sĩ khoa học, Thầy thuốc nhân dân Nguyễn Huy Phan qua lời kể của người con gái thứ – bác sĩ Nguyễn Ngọc Dung, nguyên Trưởng khoa Phẫu thuật thẩm mỹ, Bệnh viện Răng-Hàm-Mặt Trung ương.

Đôi bàn tay tài hoa và trái tim ấm áp của vị tướng Quân y

27 năm đã trôi qua kể từ ngày Giáo sư Phan rời cõi tạm, nhưng hình ảnh người bác sĩ quân y tận tụy cứu chữa thương bệnh binh trong hai cuộc kháng chiến của dân tộc, nhà khoa học tiên phong về phẫu thuật tạo hình và vi phẫu, người cha yêu con hết mực vẫn mãi đọng lại trong lòng người thân, đồng nghiệp và nhiều người dân Việt Nam.

Dấu ấn của một “nhà phẫu thuật - nghệ sĩ”

Giáo sư (GS) Nguyễn Huy Phan sinh năm 1928 tại làng Dương Xá, huyện Gia Lâm, Hà Nội. Từ thời niên thiếu, Nguyễn Huy Phan đã mơ ước trở thành người thầy thuốc ngoại khoa và thi đỗ Trường Đại học Y Dược khoa năm 1945. Tháng 12/1946, kháng chiến toàn quốc bùng nổ, Nguyễn Huy Phan tham gia lực lượng Tự vệ thành, sau đó lên Chiêm Hóa (Tuyên Quang) vào học Trường Đại học Y Dược khoa kháng chiến do GS Hồ Đắc Di làm hiệu trưởng.

Thiếu tướng Quân y, Giáo sư, Tiến sĩ khoa học, Thầy thuốc nhân dân Nguyễn Huy Phan.

Trong căn lán nhỏ làm bằng tre nứa giữa núi rừng Việt Bắc, Nguyễn Huy Phan được tiếp thu những kiến thức y học đầu tiên. GS Tôn Thất Tùng là người thầy đầu tiên hướng dẫn học trò Phan cách cầm dao mổ, xâu chỉ… Ca mổ đầu tiên Nguyễn Huy Phan được mổ cùng GS Tùng chính là tại một cơ sở thực hành của Trường Đại học Y Dược khoa ở Việt Bắc. Thời kỳ đó, các sinh viên y khoa vừa học vừa làm nhiệm vụ chăm sóc thương bệnh binh. Năm 1953, Đội phó Đội điều trị I Nguyễn Huy Phan cùng đồng đội đeo balo và túi thuốc trên vai tham gia chiến dịch Điện Biên Phủ.

Tháng 10/1954, cùng đoàn quân chiến thắng trở về Hà Nội, Nguyễn Huy Phan tiếp tục học tập tại Trường Đại học Y Hà Nội. Năm 1955, sau khi bảo vệ thành công luận văn bác sĩ y khoa, ông được cử đi sang Liên Xô làm nghiên cứu sinh y học. Năm 1959, ông bảo vệ thành công luận án phó tiến sĩ và về nước, làm việc tại khoa Phẫu thuật hàm mặt, Viện Quân y 108. Trong những năm chiến tranh chống Mỹ, thương bệnh binh trên các chiến trường chuyển về đây điều trị ngày càng nhiều. Chính trong quá trình điều trị tổn thương, khuyết hổng cho cơ thể thương bệnh binh, bác sĩ Phan cùng học trò và đồng nghiệp đã triển khai thành công những kĩ thuật tạo hình kinh điển của thế giới như kĩ thuật ghép tổ chức da, xương tự thân, mô đồng loại, dị loại; kĩ thuật tạo hình bằng vạt tại chỗ, vạt từ xa,… Trong đó đặc biệt nhất là tạo hình dương vật.

Những năm chiến tranh, bom đạn trút xuống khắp các vùng đất Việt Nam khiến rất nhiều nạn nhân là nam giới bị một loại thương tích nghiêm trọng: đứt dương vật. Điều đó khiến họ phải chịu đựng đau đớn và tổn thương tâm lý nặng nề. Điều đó đã thúc đẩy GS Phan dành nhiều công sức và tâm huyết xây dựng một chuyên khoa để xử lý vấn đề này.

Giáo sư Nguyễn Huy Phan (phải) kiểm tra sự hồi phục sau phẫu thuật cho bệnh nhân những năm 1980.

Một ngày hè năm 1979, bác sĩ Nguyễn Huy Phan vừa bước chân ra khỏi phòng mổ ở Viện Quân y 108, một thanh niên khỏe mạnh, điển trai xin gặp ông. Thuở nhỏ chàng trai này bị mảnh đạn pháo tiện cụt mất “của quý”. Nỗi khổ tâm cứ đeo đẳng cậu thanh niên bao nhiêu năm trời. Sau khi thăm khám và hội chẩn, ông cùng các cộng sự tạo hình lại toàn bộ dương vật cho anh thanh niên. Hai năm sau, anh thanh niên may mắn kia lấy vợ, có con. Đó là niềm vui lớn của cả bệnh nhân và bác sĩ Phan. Thành công đó đã khởi đầu một công trình nghiên cứu độc đáo, xuất sắc về tạo hình dương vật trong cuộc đời khoa học của ông, được các chuyên gia nước ngoài đánh giá cao.

Năm 1983, bác sĩ Phan đã bảo vệ xuất sắc luận án Tiến sĩ khoa học về điều trị phẫu thuật các di chứng nặng của vết thương hỏa khí vùng mặt tại Liên Xô. Trong 40 năm liên tục gắn với phẫu thuật tạo hình, luôn tiên phong ứng dụng những kĩ thuật tiên tiến của nền ngoại khoa thế giới, GS Phan nổi tiếng là “nhà phẫu thuật - nghệ sĩ” bởi ông gắn với mổ xẻ - tạo hình mang tính nhân đạo và nghệ thuật. Bằng đôi bàn tay tài hoa, ông đã tạo nên vô vàn những diện mạo mới, cuộc sống và niềm hạnh phúc thật sự cho nhiều bệnh nhân, thương binh Việt Nam. Tháng 6/1988, Giáo sư Phan được phong quân hàm Thiếu tướng Quân đội nhân dân Việt Nam.

Giáo sư Nguyễn Huy Phan còn được biết đến là nhà hoạt động xã hội năng động và đầy tuy tín. Trên cương vị Chủ tịch Hội Hữu nghị Việt Nam – Hoa Kỳ (1994-1997), ông có những đóng góp quan trọng vào việc bình thường hóa quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ, đặc biệt trong lĩnh vực hợp tác về y học nói riêng và khoa học công nghệ nói chung...

Nguồn: Báo Công an Nhân dân