ĐÔI BÌNH CỔ VÀ BÍ MẬT VƯỢT BIỂN NĂM 1932

ĐÔI BÌNH CỔ VÀ BÍ MẬT VƯỢT BIỂN NĂM 1932

Có những kỷ vật lịch sử được nhận ra ngay từ cái nhìn đầu tiên: một lá cờ đã bạc màu, một bộ quân phục sờn vai, một khẩu súng từng tham gia chiến đấu.

Nhưng cũng có những hiện vật mang trong mình một bí mật khiến người xem bất ngờ.

Tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia hiện lưu giữ một đôi lọ lục bình bằng gốm hoa lam. Thoạt nhìn, chúng giống những món đồ cổ từng được đặt trong nhà những gia đình khá giả.

Ít ai ngờ rằng năm 1932, những chiếc bình ấy đã được sử dụng để vận chuyển tài liệu cách mạng từ nước ngoài về Việt Nam.

Đó là câu chuyện về sự mưu trí của nhà cách mạng Nguyễn Lương Bằng, người đã biến những vật dụng tưởng chừng bình thường thành phương tiện phục vụ một nhiệm vụ đầy hiểm nguy.

Những trang tài liệu không được phép lộ diện

Đầu những năm 1930, phong trào cách mạng Việt Nam phải hoạt động trong điều kiện vô cùng khó khăn.

Chính quyền thực dân Pháp tăng cường theo dõi, bắt giữ và kiểm soát các hoạt động của những tổ chức yêu nước.

Một tài liệu chính trị, một tờ báo cách mạng hay một cuốn sách tuyên truyền nếu bị phát hiện có thể trở thành bằng chứng dẫn đến việc bắt giữ nhiều người.

Trong hoàn cảnh ấy, việc chuyển tài liệu từ nước ngoài về Việt Nam không đơn thuần là công việc vận tải.

Đó là một nhiệm vụ đòi hỏi sự cẩn trọng, bí mật và khả năng ứng phó trước những cuộc kiểm tra bất ngờ.

Nguyễn Lương Bằng sinh năm 1904 tại Hải Dương, lớn lên trong một gia đình nghèo giàu truyền thống yêu nước.

Từ thời thanh niên, ông đã làm việc trên những con tàu chạy giữa Hải Phòng và các cảng biển Trung Quốc.

Chính công việc ấy tạo điều kiện để ông tiếp xúc với những người Việt Nam yêu nước đang hoạt động ở nước ngoài.

Tại Quảng Châu, ông gặp Nguyễn Ái Quốc và tham gia các hoạt động của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên.

Sau khi được rèn luyện và giao nhiệm vụ, Nguyễn Lương Bằng tích cực tham gia xây dựng đường dây liên lạc, vận động công nhân và vận chuyển tài liệu cách mạng.

Những chuyến đi trên biển từ đó không chỉ gắn với công việc mưu sinh.

Chúng còn mang theo trách nhiệm kết nối những người cùng chung lý tưởng giải phóng dân tộc.

Bí mật bên trong lớp men hoa lam

Theo hồ sơ của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, năm 1932, Nguyễn Lương Bằng cùng những người yêu nước đã sử dụng hình thức cải trang thành người buôn bán đồ cổ để đưa tài liệu cách mạng về nước.

Những chiếc bình gốm trở thành vật che giấu tài liệu.

Đó là một cách làm đầy mưu trí.

Đồ cổ có thể được mua bán, vận chuyển và trao đổi như những món hàng thông thường. Vẻ ngoài của chúng không trực tiếp gợi liên tưởng đến hoạt động chính trị.

Trong số những hiện vật tham gia đường dây vận chuyển có đôi lọ lục bình mà một người tên Quản Lan ở Hải Phòng nhờ Nguyễn Lương Bằng mua giúp.

Những chiếc bình cao 79 cm, có miệng rộng gần 30 cm, được trang trí bằng hoa văn gốm hoa lam.

Bên trong vẻ ngoài cổ kính ấy, tài liệu bí mật được đưa qua đường biển về Hải Phòng.

Điều đặc biệt là những chiếc bình không phải vũ khí, cũng không phải phương tiện kỹ thuật hiện đại.

Chúng là đồ dùng dân dụng được tận dụng một cách sáng tạo để phục vụ công việc cách mạng.

Trong hoàn cảnh thiếu thốn và bị kiểm soát nghiêm ngặt, chính sự linh hoạt ấy đã góp phần bảo vệ thông tin, hỗ trợ duy trì mạng lưới liên lạc giữa các tổ chức yêu nước.

Từ chuyến tàu bí mật đến đình làng

Sau khi hoàn thành nhiệm vụ cất giấu và vận chuyển tài liệu, đôi bình tiếp tục một hành trình khác.

Theo tư liệu bảo tàng, ông Quản Lan đã nhờ khắc lên đáy bình bốn chữ “Cao Đà Phụng Sự” để đưa hiện vật cúng tiến vào đình làng Cao Đà.

Từ một phương tiện phục vụ hoạt động cách mạng, đôi bình trở thành đồ thờ được lưu giữ tại đình làng.

Năm 1933, Nguyễn Lương Bằng bị thực dân Pháp bắt.

Trong khi người chiến sĩ cách mạng phải tiếp tục trải qua những thử thách khắc nghiệt, đôi bình vẫn được gìn giữ qua nhiều năm tháng.

Chiến tranh rồi tiếp tục diễn ra trên đất nước.

Những ngôi làng thay đổi, những thế hệ nối tiếp nhau trưởng thành.

Nhưng hiện vật đặc biệt ấy không bị thất lạc.

Ngày 23 tháng 6 năm 1980, đôi bình được bàn giao cho Bảo tàng Cách mạng Việt Nam, nay là Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, để bảo quản và nghiên cứu.

Chi tiết ấy khiến câu chuyện trở nên đáng quý hơn.

Bởi không chỉ những người trực tiếp làm cách mạng mới góp phần gìn giữ lịch sử.

Những người dân âm thầm bảo quản kỷ vật qua nhiều thập kỷ cũng đã góp sức bảo vệ ký ức chung của dân tộc.

Giá trị của những điều được gìn giữ

Ngày nay, khi nhìn vào đôi bình gốm hoa lam, người xem có thể bắt gặp những dấu vết thời gian trên bề mặt hiện vật.

Một phần miệng bình đã bị vỡ.

Nhưng giá trị lịch sử của đôi bình vẫn còn nguyên vẹn.

Nó nhắc chúng ta rằng trong cuộc đấu tranh giành độc lập, tri thức và thông tin giữ vai trò vô cùng quan trọng.

Những người chiến sĩ không chỉ cần lòng dũng cảm mà còn phải có sự hiểu biết, khả năng tổ chức và tư duy sáng tạo.

Trong thời đại hôm nay, việc tiếp cận tài liệu và trao đổi thông tin đã trở nên thuận tiện hơn rất nhiều.

Chỉ bằng một chiếc điện thoại, chúng ta có thể đọc sách, học tập và kết nối với những người ở cách xa hàng nghìn kilômét.

Nhưng gần một thế kỷ trước, có những người đã phải đánh đổi sự an toàn của mình chỉ để vận chuyển những trang tài liệu phục vụ lý tưởng độc lập dân tộc.

Đó là điều thế hệ trẻ cần trân trọng.

Đôi bình cổ năm 1932 đã hoàn thành một nhiệm vụ đặc biệt. Chúng không trực tiếp làm nên tiếng súng chiến thắng, nhưng đã góp phần bảo vệ những trang tài liệu và sự kết nối của phong trào cách mạng.

Có những hành trình lịch sử không bắt đầu từ tiếng trống trận mà từ một chuyến tàu lặng lẽ. Và có những kỷ vật không cần lên tiếng, bởi chính bí mật được gìn giữ bên trong đã đủ kể về lòng dũng cảm và trí tuệ của con người Việt Nam.