“Đồi C1 – Trận bẫy lửa Sa Thầy 1966”

Thượng tuần tháng 10 năm 1966 trung đoàn 88 ráo riết chuẩn bị tham gia chiến dịch Sa Thầy, một vùng rừng núi thuộc tỉnh Gia Lai gần biên giới Việt Nam - Campuchia.
Một chiến dịch lớn, huy động các trung đoàn 320, 66, 88, một số tiểu đoàn bộ binh độc lập, tiểu đoàn cối nặng 120 ly... Hỗ trợ có các trung đoàn 101B, 95B (trước đây trong biên chế sư đoàn 10 được tách ra làm nhiệm vụ khác). Chiến dịch do Bộ Tư lệnh B3 chỉ đạo, Bộ Tư lệnh sư đoàn 1 do đồng chí Nguyễn Hữu An phó Tư lệnh B3 kiêm sư đoàn trưởng chỉ huy.
Phương án chiến dịch là ta bày thế trận sẵn, dụ đưa Mỹ vào tròng theo kế “điệu hổ ly sơn” rất sáng tạo tài tình.
Trung đoàn 320 và 66 nhử địch từ các căn cứ lớn ở Đắc Tô, Tân Cảnh bung ra truy lùng theo chiến lược “tìm diệt” chúng đang thực hiện trên khắp các chiến trường miền Nam. Lực lượng của 2 trung đoàn trên cùng các tiểu đoàn độc lập bằng các hình thức chiến thuật tiêu hao, tiêu diệt từng bộ phận địch vừa dẫn dụ chúng đến nơi ta đã bày sẵn thế trận.
Tại đây, trung đoàn 88 chúng tôi đảm nhiệm khâu kết thúc tiêu diệt khi Mỹ nhảy vào cái bẫy rập đã giương sẵn tại đồi C1, nơi huyết chiến điểm sẽ diễn ra trận đánh then chốt quyết định cuối cùng.
Đêm 24 rạng 25 tháng 10 năm 1966, B52 nhiều lần rải thảm san bằng hàng ky lô mét vuông rừng phía tây đồi C1, điều bất ngờ này ngoài dự kiến làm cản trở rất lớn cho cánh quân hướng chủ yếu sau này của trung đoàn.
10 giờ ngày 25 tháng 10 năm 1966, một đơn vị Mỹ dùng trực thăng đổ chụp lên đồi C1. Chiếm C1 với ý định xây dựng thành căn cứ dã chiến tạo bàn đạp đứng chân, tăng cường quân số và binh khí kỹ thuật từ đó nong ra đánh tỏa truy tìm quân ta ra hướng biên giới. Nhưng chúng không ngờ đã rơi vào bẫy.
18 giờ cùng ngày ta phát lệnh tấn công.
Mở đầu bằng hỏa lực tập trung của tiểu đoàn cối nặng 120 ly. C1 quả đồi trọc không lớn không cao, trống trải. Diện tích mặt đồi bằng nửa sân bóng đá. Quân Mỹ hơn 400 tên vừa lính vừa quan như bầy cừu nhốt vào cái rọ chật hẹp không vật che đỡ, công sự cá nhân lam nham sơ sài. Chúng đưa lưng hứng hàng trăm quả đạn pháo hạng nặng của ta như cơn bão thép dội xuống đầu không lối thoát.
Tuy thế hỏa lực pháo binh chi viện của Mỹ từ các căn cứ lớn cấp tập liên hồi tạo bức tường lửa che chắn bao bọc chung quanh đồi. Trên trời máy bay C130 không ngừng vãi những cơn mưa đạn, đêm tối trông như những dòng suối lửa đỏ rực trên cao chụp xuống. Bằng mọi giá chúng ngăn chặn bộ binh ta tiếp cận xung phong. Núi rừng chao đảo rung chuyển tung tóe mịt mờ khói bụi. Đêm ấy không trăng. Trời tối càng tối bưng kín mắt. Nằm ép bên nhau không nhìn rõ mặt người. Tai lùng bùng điếc đặc vì tiếng nổ bom đạn.
Trận chiến kéo dài đến sáng. Phần lớn quân Mỹ bị tiêu diệt chủ yếu do hỏa lực pháo binh ta. Bộ binh chúng tôi không làm chủ được chiến trường. Sai lầm nhiều chuyện, nhưng sau trận đánh không được nghiêm túc kiểm điểm rút kinh nghiệm. Trung đoàn có thời gian chuẩn bị khá dài (ít có điều kiện thuận lợi như vậy) nhưng xây dựng phương án tác chiến giản đơn, bỏ qua rất nhiều khâu trong công tác tổ chức. Thiếu dự kiến các tình huống và cách xử lý. Có tình huống ngoài dự kiến xảy ra xử trí lúng túng đưa đến vi phạm nguyên tắc cơ bản về chiến thuật. Tiểu đoàn 8 hướng tấn công chủ yếu không thực hiện được nhiệm vụ vì bị sa lầy ở bãi B52. Tình huống này có hai cách xử trí. Một: tung tiểu đoàn 9 thê đội dự bị vào thay tiểu đoàn 8. Hai: hướng tấn công này đã bị địch phát hiện (có thể tên chỉ huy Mỹ ở phía sau đã phán đoán đúng là ta sẽ chọn phía Tây làm hướng đột phá chính muốn đánh vào C1 lúc chúng vừa đổ quân) nên đã dùng B52 đánh phủ trước hướng này. Khi vừa lâm trận chúng đã tập trung hỏa lực phi pháo tối đa để ngăn chặn ta cũng ở hướng này, trong khi hướng thứ yếu do tiểu đoàn tôi đột phá mật độ phi pháo rời rạc. Tình huống này người chỉ huy phải linh hoạt chuyển ngay hướng thứ yếu thành chủ yếu. Nếu quyết tâm và xử trí như thế tiểu đoàn tôi có cơ hội tốt và thuận lợi đánh chiếm toàn bộ C1 và kiểm soát chiến trường. Nhưng người chỉ huy và tham mưu trận đánh không làm thế. Ông lại làm cái điều tối kỵ trong “binh pháp” ít ra trong trường hợp này là điều toàn bộ tiểu đoàn tôi ở hướng thứ yếu (đã được chuẩn bị rất kỹ) cơ động sang hướng chủ yếu của tiểu đoàn 8. Đường cơ động phải chui lòn qua bãi B52 hàng nghìn mét, cây gãy đá nghiêng dưới cơn mưa đạn trái phá chứa chất phốt pho. Đêm tối bịt bùng. Liên lạc dẫn đường mất phương hướng. Địch trên đồi C1 không bắn một loạt đạn nào. Máy bay trên không không thả một quả pháo sáng. Có thể phần lớn quân Mỹ trên đồi bị đạn pháo ta sát thương nặng. Số còn lại hỗn loạn tinh thần moi lỗ rúc đầu giấu mình. Chúng không thả pháo sáng cũng để tránh bộc lộ mục tiêu. Vì vậy chúng tôi không xác định được hướng. Chúng tôi như bị vây trong cái lưới khổng lồ càng vùng vẫy càng bị siết chặt trong trận đồ ma quái không lối ra. Đến 4 giờ sáng tôi mới dẫn một đại đội thoát được tiếp cận ém bên sườn dốc phía Tây đồi. Mỗi lần xông lên đều bị bức tường lửa của pháo binh địch hất bật xuống.
Kết cuộc cả hai hướng chủ yếu thứ yêu đều “xôi hỏng bỏng không”, không nơi nào đột phá đánh chiếm đồi C1.