Đội Cấn
Đội Cấn – Lãnh tụ cuộc binh biến Thái Nguyên chấn động Đông Dương Đội Cấn (1881–1918), quê Vĩnh Phúc, là người chỉ huy cuộc Khởi nghĩa Thái Nguyên (1917). Ông cùng nghĩa quân đã chiếm tỉnh lỵ, tuyên bố độc lập dưới quốc hiệu "Đại Hùng". Hy sinh anh dũng vào năm 1918, Đội Cấn trở thành biểu tượng rực rỡ của tinh thần "Nam binh phục quốc" và ý chí quật cường chống thực dân.
Đội Cấn (1881–1918), tên thật là Trịnh Văn Cấn (còn gọi là Trịnh Văn Đạt), sinh ra tại làng Yên Nhiên, phủ Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Yên (nay thuộc xã Vũ Di, huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc). Xuất thân trong một gia đình nghèo nhưng giàu lòng yêu nước, ông sớm chịu ảnh hưởng từ cha – một người từng tham gia phong trào Cần Vương.
Năm 1910, ông đăng lính khố xanh (Garde Indigène) cho Pháp, đóng quân tại Thái Nguyên. Nhờ sự thông minh, can đảm, ông được thăng chức Đội (tương đương Hạ sĩ quan), nên thường gọi là Đội Cấn. Dù mang danh lính cho Pháp, nhưng tâm ông luôn hướng về dân tộc. Tại trại lính, ông đã bí mật kết giao với Lương Ngọc Quyến – một chí sĩ yêu nước của Việt Nam Quang Phục Hội đang bị giam cầm tại đây. Chính Lương Ngọc Quyến là người đã thổi bùng ngọn lửa cách mạng và cùng ông vạch kế hoạch khởi nghĩa.
Đêm 30 rạng sáng 31/8/1917, Đội Cấn phát lệnh khởi nghĩa. Hàng trăm binh lính khố xanh cùng tù nhân chính trị đã đồng loạt nổi dậy, giết chết Giám binh Noël (viên chỉ huy Pháp), chiếm trại lính, phá nhà tù, và làm chủ tỉnh lỵ Thái Nguyên. Nghĩa quân long trọng làm lễ tuyên bố độc lập, đặt quốc hiệu là "Đại Hùng", treo lá cờ vàng năm ngôi sao đỏ với dòng chữ "Nam binh phục quốc".
Đây là sự kiện chấn động Đông Dương thời bấy giờ, bởi lần đầu tiên một cuộc khởi nghĩa đã chiếm và làm chủ được một tỉnh lỵ trong suốt 7 ngày, giáng một đòn mạnh vào uy thế của thực dân Pháp.
Chùm ảnh tư liệu
Ảnh tư liệu của bài viết.
Lo sợ trước sức mạnh của nghĩa quân, Pháp huy động hơn 2.000 quân với vũ khí hạng nặng lên đàn áp. Do chênh lệch lực lượng, Đội Cấn buộc phải rút quân về phía Tam Đảo để bảo toàn lực lượng. Trong quá trình rút lui, Lương Ngọc Quyến đã anh dũng hy sinh.
Đội Cấn tiếp tục lãnh đạo nghĩa quân chiến đấu cầm cự trong rừng núi. Tuy nhiên, vòng vây của địch ngày càng khép chặt. Ngày 11/1/1918, trong trận chiến quyết liệt tại khu vực núi Pháo (Đại Từ, Thái Nguyên), bị thương nặng và hết đạn, Đội Cấn đã tự sát để bảo toàn khí tiết, không để rơi vào tay giặc.
Cuộc đời Đội Cấn và cuộc Khởi nghĩa Thái Nguyên là minh chứng hùng hồn cho tinh thần yêu nước bất diệt. Từ một người đi lính cho Tây, ông đã trở thành một vị anh hùng dân tộc, một tấm gương sáng về lòng dũng cảm và khát vọng độc lập tự do.
