Đội Cấn

Đầu thế kỷ XX, khi thực dân Pháp đã thiết lập bộ máy cai trị trên phần lớn lãnh thổ Việt Nam, nhiều phong trào yêu nước vẫn tiếp tục diễn ra. Trong số đó có cuộc khởi nghĩa Thái Nguyên năm 1917, một cuộc nổi dậy đặc biệt vì lực lượng tham gia chủ yếu là binh lính người Việt trong quân đội thuộc địa.

Người chỉ huy nổi bật của cuộc khởi nghĩa là Đội Cấn, tên thật là Trịnh Văn Cấn.

Đội Cấn sinh khoảng năm 1881. Ông từng là một đội trưởng trong lực lượng lính khố xanh của chính quyền thuộc địa Pháp tại Thái Nguyên. Công việc này khiến ông trực tiếp chứng kiến những bất công mà người Việt phải chịu dưới chế độ thuộc địa.

Trong quân đội, những người lính Việt Nam dù phải phục vụ cho chính quyền Pháp vẫn thường chịu sự phân biệt và đối xử không công bằng. Những điều đó dần tạo nên sự bất mãn trong một bộ phận binh lính.

Đội Cấn bắt đầu liên hệ với những người có tư tưởng chống Pháp và cùng họ chuẩn bị một cuộc nổi dậy.

Đêm ngày 30 tháng 8 năm 1917, cuộc khởi nghĩa Thái Nguyên bắt đầu.

Đội Cấn cùng các đồng đội bất ngờ chiếm giữ một số vị trí quan trọng trong tỉnh lỵ Thái Nguyên. Nghĩa quân giải phóng nhiều tù nhân và thu giữ vũ khí.

Đặc biệt, lực lượng nổi dậy còn tuyên bố thành lập một chính quyền cách mạng tại Thái Nguyên.

Trong những ngày đầu, nghĩa quân kiểm soát được phần lớn tỉnh lỵ. Đây là một sự kiện gây chấn động đối với chính quyền thực dân Pháp.

Tuy nhiên, lực lượng của Đội Cấn không đủ mạnh để đối đầu lâu dài với quân Pháp.

Thực dân Pháp nhanh chóng đưa quân từ nhiều nơi về Thái Nguyên. Họ sử dụng lực lượng đông hơn và trang bị tốt hơn để bao vây nghĩa quân.

Cuộc chiến diễn ra trong nhiều ngày.

Đội Cấn và các nghĩa quân cố gắng chống trả nhưng cuối cùng phải rút khỏi tỉnh lỵ. Sau đó, họ tiếp tục chiến đấu ở vùng núi và nông thôn xung quanh.

Quân Pháp tổ chức truy quét rất gắt gao.

Cuộc khởi nghĩa kéo dài đến cuối năm 1917. Lực lượng nghĩa quân dần bị tiêu hao và tan rã.

Đội Cấn bị thương nặng trong một trận chiến. Nhận thấy tình thế không thể tiếp tục, ông đã tự sát vào tháng 1 năm 1918 để tránh rơi vào tay quân Pháp.

Ông khi ấy khoảng 36 tuổi.

Cuộc khởi nghĩa Thái Nguyên thất bại, nhưng đã trở thành một dấu mốc đáng chú ý trong phong trào chống Pháp đầu thế kỷ XX.

Điều đặc biệt của cuộc khởi nghĩa là những người tham gia không chỉ là các sĩ phu hay trí thức yêu nước. Trong đó có rất nhiều binh lính người Việt đang phục vụ trong quân đội thuộc địa.

Họ vốn được đào tạo để phục vụ bộ máy quân sự của Pháp, nhưng cuối cùng lại quay súng chống lại chính quyền mà họ đang phục vụ.

Đội Cấn vì thế trở thành một nhân vật khá đặc biệt trong lịch sử. Ông từng là một người lính trong quân đội thuộc địa nhưng đã lựa chọn con đường nổi dậy chống lại chế độ ấy.

Cuộc khởi nghĩa Thái Nguyên cũng cho thấy phong trào yêu nước Việt Nam trước năm 1945 rất đa dạng. Không chỉ có những cuộc vận động của sĩ phu hay các tổ chức chính trị, mà còn có những cuộc nổi dậy xuất phát từ chính những người đang ở bên trong bộ máy thuộc địa.

Ngày nay, Đội Cấn được nhắc đến như một trong những nhân vật tiêu biểu của cuộc khởi nghĩa Thái Nguyên năm 1917. Tên ông được đặt cho một số đường phố và địa danh, đặc biệt tại Thái Nguyên.