Đôi chân trần trên cánh đồng Đồng Tháp

Cha của Trọng từng có thời gian đi qua miền Tây Nam Bộ trước khi gia đình phải sống lưu vong. Mỗi khi nhớ quê, ông thường kể về Đồng Tháp với giọng đầy thương mến: những cánh đồng mênh mông, mùa nước nổi trắng trời, tiếng chim bay rợp chiều và mùi bùn non sau cơn mưa.

Nguyễn Văn Trọng chưa từng thấy Đồng Tháp, nhưng cậu nghe đến thuộc lòng.

Một buổi tối, cha cậu lấy que vẽ xuống nền đất hình những thửa ruộng nối tiếp nhau rồi nói:

“Ở Đồng Tháp, đi mãi vẫn thấy đồng. Trẻ con chạy chân trần trên bờ ruộng, chẳng cần dép cũng thấy vui.”

Cậu bé cúi nhìn những nét vẽ nguệch ngoạc rồi hỏi:

“Chân không có đau không cha?”

Người cha cười:

“Đau chứ. Có lúc đạp phải gốc rạ, có lúc lún bùn đến đầu gối. Nhưng đó là đất của mình, nên người ta thương hơn là sợ.”

Câu nói ấy làm Trọng suy nghĩ rất lâu.

Từ hôm đó, mỗi khi trời mưa xong, cậu thường bỏ dép chạy trên nền đất ướt trước nhà. Mẹ cậu gọi với theo:

“Mang dép vào kẻo đau chân!”

Cậu quay lại cười:

“Con tập đi như trẻ con Đồng Tháp.”

Người mẹ nghe mà vừa buồn vừa thương. Bà hiểu con trai mình đang cố chạm vào quê hương bằng trí tưởng tượng.

Trong những đêm mất điện, cả xóm Việt kiều ngồi ngoài sân hóng mát. Người lớn kể chuyện mùa lúa, chuyện bắt cá linh, chuyện chèo xuồng giữa đồng nước. Trọng ngồi nghe say mê nhất. Có lần cậu hỏi một bác lớn tuổi:

“Đồng Tháp có rộng hơn sông Mê Kông không?”

Mọi người bật cười. Bác xoa đầu cậu:

“Không rộng hơn, nhưng là đất Việt Nam, nên trong lòng người xa xứ nó rộng lắm.”

Tôi đã gặp một cụ ông gần chín mươi tuổi, cụ kể rằng Trọng rất thích nghe chuyện người nông dân miền Tây. Cậu hỏi vì sao họ nghèo mà vẫn giúp nhau, vì sao mất mùa vẫn chia gạo cho hàng xóm. Khi nghe kể về những người dân che giấu nghĩa sĩ chống Pháp giữa vùng đồng nước, mắt cậu sáng lên:

“Vậy người dân cũng đánh giặc được hả bác?”

“Được chứ. Nhiều khi sức mạnh lớn nhất là lòng dân.”

Có lẽ những câu chuyện ấy đã gieo vào lòng cậu bé một nhận thức rất sớm: đất nước không chỉ là núi sông, mà còn là những con người bình thường biết thương nhau và bảo vệ nhau.

Một chiều, Trọng ra bờ sông nhìn đám trẻ Thái Lan chơi đùa rồi quay về hỏi cha:

“Trẻ con Đồng Tháp bây giờ có được chạy chân trần ngoài đồng không?”

Người cha im lặng khá lâu mới đáp:

“Có đứa được, có đứa không. Nước mình còn khổ lắm.”

Cậu bé cúi đầu, lấy ngón chân vạch những đường nhỏ trên đất. Hình ảnh ấy, theo lời mẹ cậu kể lại, khiến bà nhớ mãi.

Nhiều năm sau, khi Nguyễn Văn Trọng trở thành người thanh niên cách mạng, những người thân thường nói rằng tình yêu nước của cậu không bắt đầu từ những khẩu hiệu lớn lao. Nó bắt đầu từ những điều rất gần gũi: một tấm bản đồ cũ, một câu hát ví dặm, một dòng Tiền Giang trong trí tưởng tượng và cả những đôi chân trần trên cánh đồng Đồng Tháp mà cậu chưa từng được đặt chân tới.

Mỗi lần ghi lại câu chuyện này, tôi luôn thấy hiện lên một hình ảnh thật đẹp: cậu bé Nguyễn Văn Trọng đứng giữa sân đất sau cơn mưa, chân lấm bùn, mắt nhìn về phương Nam xa thẳm. Có thể cậu chưa biết con đường đời mình sẽ đi đến đâu, nhưng trong trái tim non trẻ ấy, quê hương Việt Nam đã hiện lên rất rõ – rộng như cánh đồng Đồng Tháp và gần gũi như đất mềm dưới đôi chân trần của một đứa trẻ.