Đội Cung (Lê Văn Cung) - TIẾNG SÚNG BINH BIẾN ĐÔ LƯƠNG
Vào những năm đầu của thập niên 1940, khi Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ ác liệt, ách thống trị tàn bạo của thực dân Pháp và phát xít Nhật đã đẩy nhân dân ta vào cảnh lầm than. Trong bối cảnh ấy, người con yêu nước của đất Hà Tĩnh – Trần Văn Cung, do hoàn cảnh phải mang thân phận người lính khố xanh phục vụ cho quân đội thực dân Pháp và giữ chức Đội (nên thường gọi là Đội Cung) – vẫn luôn âm thầm nuôi chí lớn giành lại độc lập cho Tổ quốc. Sống cương trực, chân thành và hay bênh vực đồng đội, ông đã khéo léo tập hợp được lòng tin của đông đảo binh lính người Việt có chung lòng căm thù giặc.
Ký ức hoa lửa lẫy lừng và oanh liệt nhất của Đội Cung gắn liền với đêm ngày 13 tháng 1 năm 1941. Nhận thấy thời cơ chín muồi khi giặc Pháp có ý định điều động cơ binh người Việt sang chiến đấu tại biên giới Lào, Đội Cung đã quyết định phát động cuộc binh biến Đô Lương. Đúng 20 giờ 30 phút, sau khi tập hợp hơn 50 binh sĩ tại sân chùa thuộc đồn Chợ Rạng, ông rút tờ giấy ghi lời tuyên bố khởi nghĩa ra đọc lớn. Nghĩa quân nhanh chóng nổi dậy nổ súng hạ sát đồn trưởng Pháp, cắt toàn bộ đường dây bưu điện, làm chủ đồn Đô Lương rồi ngay lập tức lên ô tô hành quân cấp tốc về thành Vinh nhằm phối hợp với lực lượng bên trong đánh chiếm trại Giám binh.
Tuy nhiên, do kế hoạch bị rò rỉ và mất yếu tố bất ngờ, quân Pháp đã kịp thời phòng thủ, dồn lực lượng đàn áp khốc liệt khiến cuộc binh biến nhanh chóng thất bại. Sau một thời gian ngắn ẩn nấp và tìm cách bắt liên lạc với lực lượng cách mạng nhưng không thành, Đội Cung bị giặc bắt giữ. Tòa án quân sự của thực dân Pháp tại Hà Nội đã tuyên án tử hình ông cùng 10 người đồng chí kiên trung khác. Sáng ngày 25 tháng 4 năm 1941, Đội Cung hiên ngang bước ra pháp trường tại Chợ Rạng, giữ trọn khí tiết của một người con dũng cảm quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh. Tiếng súng binh biến Đô Lương do ông lãnh đạo tuy bị dập tắt nhưng đã trở thành tiếng súng báo hiệu đầy hào hùng cho cuộc đấu tranh vũ trang của toàn dân tộc.
