ĐÔI DÉP CAO SU
ĐÔI DÉP CAO SU
Mùa hè năm 1971.
Ở một làng nhỏ ven sông, có một người mẹ tên bà Lành.
Bà có một người con trai duy nhất tên Tùng.
Tùng hai mươi tuổi.
Ngày nhập ngũ, anh chẳng mang theo nhiều thứ.
Một bộ quần áo.
Một chiếc khăn.
Một quyển sổ nhỏ.
Và đôi dép cao su đen.
Đôi dép ấy do chính mẹ anh mua.
Ngày Tùng chuẩn bị đi, bà Lành ngồi trước hiên nhà vá lại quai dép.
Tùng đứng bên cạnh.
“Mẹ.”
“Ừ?”
“Dép cũ rồi.”
“Cũ thì mẹ vá.”
“Con đi bộ nhiều lắm.”
“Thì càng phải vá chắc.”
Tùng cười.
“Sau này con về mẹ mua đôi mới nhé.”
Bà Lành không nhìn con.
“Về rồi tính.”
Tùng đi.
Bà Lành đứng trước cổng nhìn theo.
Đôi dép cao su đen bước trên con đường đất.
Một bước.
Hai bước.
Rồi nhỏ dần.
Bà vẫn đứng đó.
Cho đến khi không còn nhìn thấy nữa.
Những tháng đầu tiên, Tùng gửi thư đều.
“Con khỏe.”
“Đơn vị tốt.”
“Mẹ đừng lo.”
Trong thư, anh thường nhắc:
“Đôi dép vẫn tốt.”
Bà Lành đọc câu ấy lần nào cũng cười.
Bà chẳng hiểu vì sao con trai cứ nhắc đôi dép.
Nhưng bà vẫn giữ tất cả những lá thư.
Một năm sau.
Thư thưa dần.
Rồi không còn.
Bà Lành vẫn chờ.
Mỗi lần nghe tiếng xe đạp của người đưa thư ngoài ngõ, bà lại chạy ra.
“Có thư nhà tôi không?”
Người đưa thư lắc đầu.
“Chưa có bác ạ.”
Bà gật đầu.
“Ừ.”
Rồi quay vào.
Một ngày mưa.
Có một người lính đến làng.
Anh hỏi đường đến nhà bà Lành.
Người làng chỉ.
Người lính bước vào sân.
“Bác là mẹ anh Tùng?”
Bà gật đầu.
Anh lấy từ trong túi ra một đôi dép cao su.
Đã cũ.
Bùn đất bám ở đế.
Một quai dép được buộc lại bằng dây vải.
Bà Lành nhìn.
Không cần hỏi.
Bà biết.
Người lính nói rất khẽ:
“Anh Tùng nhờ cháu gửi lại.”
Bà cầm đôi dép.
“Con tôi đâu?”
Người lính cúi đầu.
Bà ngồi xuống.
Hai bàn tay ôm lấy đôi dép.
“Cháu kể bác nghe được không?”
“Được ạ.”
“Những ngày cuối…”
Người lính im lặng một lúc.
“Anh ấy vẫn nhắc đến mẹ.”
Bà Lành hỏi:
“Có đau không?”
Người lính không trả lời ngay.
“Bác…”
“Không sao.”
Bà nhìn anh.
“Bác chỉ muốn biết.”
Người lính cúi đầu.
“Anh ấy rất bình tĩnh.”
Bà gật đầu.
“Thế là được.”
Tối hôm ấy.
Bà Lành đem đôi dép ra giếng.
Bà rửa từng chút bùn.
Dùng bàn chải cũ chà sạch đế.
Rồi phơi dưới nắng hôm sau.
Bà không mang.
Cũng không cất.
Bà đặt đôi dép ngay trước cửa.
Như thể con trai vẫn sẽ về.
Hàng xóm hỏi:
“Bác để làm gì vậy?”
Bà đáp:
“Để nó về còn có dép.”
Người hàng xóm im lặng.
Không ai nói rằng Tùng sẽ không về nữa.
Mỗi sáng, bà vẫn quét sân.
Rồi nhìn đôi dép.
Có những hôm bà còn đặt chúng ngay ngắn.
Mũi dép hướng ra ngoài.
Như người chuẩn bị đi.
Nhiều năm trôi qua.
Bà Lành già đi.
Mái tóc bạc.
Lưng còng.
Nhưng đôi dép vẫn còn.
Một ngày, một cậu bé trong làng chạy vào.
“Bà ơi, cho cháu mượn đôi dép này được không?”
Bà nhìn cậu.
“Để làm gì?”
“Cháu đi đá bóng.”
Bà bật cười.
“Dép này rộng.”
“Cháu mang vừa.”
Bà nhìn đôi dép.
Rồi nhìn cậu bé.
“Được.”
Cậu bé xỏ chân.
Chạy ra sân.
Tiếng dép cao su đập xuống nền đất.
Bẹp.
Bẹp.
Bẹp.
Bà Lành đứng trước cửa.
Lần đầu tiên sau rất nhiều năm, bà không thấy buồn khi nhìn đôi dép.
Bà thấy vui.
Từ hôm ấy, đôi dép trở thành đôi dép của cả làng.
Đứa trẻ này mang.
Đứa trẻ khác mang.
Khi rách thì người lớn sửa.
Khi đứt quai thì thay.
Không ai biết đôi dép từng thuộc về một người lính.
Chỉ biết nó rất bền.
Một ngày nọ, cậu bé năm xưa đã lớn.
Cậu trở thành bác sĩ.
Trước khi rời làng đi học xa, cậu đến chào bà Lành.
Bà đã rất già.
Cậu nói:
“Bà còn nhớ cháu không?”
“Nhớ.”
“Cháu là thằng ngày trước mượn dép.”
Bà cười.
“Ừ.”
Cậu hỏi:
“Đôi dép đâu rồi bà?”
Bà chỉ vào góc nhà.
Đôi dép vẫn ở đó.
Đã được sửa rất nhiều lần.
Cậu cúi xuống.
“Bà cho cháu nhé?”
“Lấy làm gì?”
“Cháu mang theo.”
Bà nhìn cậu.
“Được.”
Nhiều năm sau.
Cậu bé ấy trở thành bác sĩ ở một bệnh viện vùng cao.
Một hôm, anh cứu được một đứa trẻ trong một ca cấp cứu khó.
Khi bước ra ngoài, anh nhìn xuống chân.
Anh đang đi đôi dép cao su cũ.
Không phải đôi dép ngày xưa.
Nhưng anh vẫn nhớ.
Anh gọi điện về làng.
“Bà ơi.”
Đầu dây bên kia rất lâu mới có tiếng trả lời.
“Ừ?”
“Cháu làm bác sĩ rồi.”
Bà cười.
“Thế tốt.”
“Cháu nhớ đôi dép.”
“Bà cũng nhớ.”
“Bà còn giữ không?”
“Còn.”
Anh im lặng.
“Bà.”
“Ừ?”
“Ngày trước bà bảo cháu mượn.”
“Ừ.”
“Giờ cháu muốn mua cho bà một đôi mới.”
Bà bật cười.
“Bà già rồi, đi đôi nào cũng được.”
“Nhưng cháu muốn.”
“Thế mua đi.”
Mấy ngày sau, một đôi dép mới được gửi về.
Bà Lành mở hộp.
Nhìn rất lâu.
Rồi bà đặt nó cạnh đôi dép cũ.
Hai đôi nằm cạnh nhau.
Một đôi đã bạc màu.
Một đôi còn mới.
Bà cười.
“Con thấy chưa?”
“Ngày trước mẹ bảo con về rồi mua đôi mới.”
Bà chạm vào đôi dép cũ.
“Cuối cùng…”
“…vẫn có người mua.”
Bà Lành mất vào một mùa thu.
Sau khi bà mất, người cháu mang đôi dép cũ đặt vào chiếc tủ nhỏ trong nhà.
Bên cạnh là một bức ảnh của Tùng.
Một chàng trai trẻ.
Mỉm cười.
Trên chân anh là đôi dép cao su.
Nhiều năm sau nữa, ngôi nhà được sửa thành một phòng đọc nhỏ cho trẻ em trong làng.
Chiếc tủ vẫn còn.
Bên trong có đôi dép.
Một cô bé hỏi:
“Đôi dép này của ai vậy?”
Người lớn kể cho em nghe.
Cô bé nghe xong, nhìn đôi dép rất lâu.
“Ngày xưa người ta đi dép này ra chiến trường à?”
“Ừ.”
“Có đau chân không?”
“Chắc là có.”
Cô bé suy nghĩ.
“Thế sao vẫn đi?”
Người lớn mỉm cười.
“Vì có những con đường dù chân đau vẫn phải bước.”
Cô bé không nói nữa.
Em nhìn đôi dép.
Một vật rất bình thường.
Hai quai cao su.
Một đế dép đã mòn.
Nhưng trong đó chứa cả một câu chuyện.
Thời gian trôi qua.
Đôi dép không còn vừa với bất kỳ ai.
Nó nằm yên trong tủ kính.
Nhưng mỗi khi trẻ con trong làng đi qua, chúng lại dừng lại nhìn.
Có đứa hỏi.
Có đứa tò mò.
Có đứa chẳng hiểu tại sao một đôi dép cũ lại được giữ gìn như vậy.
Nhưng rồi chúng lớn lên.
Và một ngày nào đó, chúng sẽ hiểu.
Rằng chiến tranh không chỉ được nhớ bằng những trận đánh lớn.
Nó còn nằm trong những vật nhỏ bé.
Một chiếc khăn.
Một lá thư.
Một chiếc áo.
Một đôi dép.
Những thứ từng thuộc về một người bình thường.
Một người con.
Một người anh.
Một người lính.
Một chàng trai hai mươi tuổi từng hứa:
“Sau này con về, mẹ mua đôi mới nhé.”
Anh không thể trở về.
Nhưng lời hứa ấy vẫn tìm được một cách để hoàn thành.
Không phải bởi chính anh.
Mà bởi những người còn sống.
Ngoài sân, lũ trẻ đang chơi.
Tiếng cười vang lên.
Một cậu bé chạy qua cửa.
Chân đi đôi dép mới.
Bỗng nhiên dây dép tuột.
Cậu cúi xuống sửa.
Rồi lại chạy.
Bà Lành nếu còn sống chắc sẽ cười.
Bởi có lẽ đó là điều bà mong muốn nhất.
Không phải giữ mãi đôi dép cũ.
Mà là một ngày nào đó, những đứa trẻ sẽ có những đôi dép mới để chạy trên những con đường không còn tiếng bom.
Và có lẽ,
đó chính là cách đẹp nhất để nhớ về những người đã đi qua thời hoa lửa:
Không phải bằng cách giữ họ mãi trong nỗi buồn,
mà bằng cách bước tiếp trên con đường họ đã không thể đi hết.
Đôi dép cũ nằm lại.
Nhưng con đường thì vẫn tiếp tục.
