Đôi dép cao su của Anh hùng Hồ Soi

Bộ đội ta vẫn truyền kể nhau nghe xuất xứ của đôi dép cao su trong kháng chiến: Đôi dép ra đời từ "ý tưởng" của Tư lệnh Mặt trận Bình - Trị - Thiên Hà Văn Lâu năm 1947. Chuyện rằng, khi ở Mặt trận Huế, ông Nguyễn Văn Sáu (tức Sáu Đen) ở xưởng sửa chữa ô tô khi chuyển máy móc đến chiến khu Hòa Mỹ (xã Phong Mỹ, huyện Phong Điền, Thừa Thiên Huế) đã chuyển luôn một số xăm lốp ô tô cũ. Đồng chí Hà Văn Lâu thấy vậy bèn khuyên đồng chí Sáu Đen cắt lốp xe thành đế dép, có đục thủng những lỗ dẹp, rồi cắt ruột xe, săm xe thành từng sợi xâu bắt chéo qua tám cái lỗ theo kiểu xăng-đan, có quai trước, quai sau ôm chặt vào bàn chân, cổ chân, đi rất nhẹ và êm, lội nước và bùn rất thuận tiện, giẫm lên cả mảnh chai, thép gai cũng không việc gì. Dần dần, việc làm dép phát triển thành phong trào. Các đơn vị hành quân hễ gặp chỗ nào có săm lốp là mang về làm dép. Chẳng bao lâu tất cả cán bộ, chiến sĩ đều có thể tự trang bị được loại dép này và mỗi chiến sĩ đều mang theo bên mình vài sợi cao su và một cái nẹp bằng vỏ tre mỏng, cứng (mọi người vẫn gọi là chiếc kẹp rút dép) để trên đường đi, nếu quai bị tuột thì có thể sửa lại ngay. Đôi dép cao su của Anh hùng Hồ Soi sử dụng phục vụ kháng chiến, chiến đấu và chiến thắng kẻ thù trong suốt hàng chục năm trời cũng được ra đời từ đó. Đồng chí Hồ Soi sinh năm 1941, người dân tộc Pa Kô, quê ở xã A Vao, huyện Hướng Hóa (nay là huyện Đa Krông), tỉnh Quảng Trị. Từ nhỏ, anh đã làm liên lạc cho đội du kích xã chiến đấu bảo vệ bản làng. Năm 1962, anh cùng một số thanh niên trong bản được chọn vào đội gùi thồ vận chuyển hàng hóa trên tuyến đường Trường Sơn. Với đôi dép cao su này, suốt 3 năm làm nhiệm vụ gùi thồ hàng, Hồ Soi đã vượt qua mọi khó khăn gian khổ, dẫn đầu năng suất gùi hàng của đơn vị, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao. Trung bình mỗi chuyến anh gùi trên 80 kg hàng. Từ năm 1966, anh chuyển sang nhiệm vụ vận chuyển hàng bằng xe đạp cho mặt trận Trị - Thiên. Đường xấu, dốc cao, có nhiều khe suối, Hồ Soi vẫn luôn bảo đảm thồ đạt 150kg/chuyến, dẫn đầu đơn vị xe đạp thồ, cổ vũ đồng đội thi đua tăng năng suất thồ hàng.
Đôi dép cao su của Anh hùng Lực lượng vũ trang Giải phóng Hồ Soi được trưng bày tại Bảo tàng Quân khu 4. Ảnh BTQK4. Đôi dép cao su không chỉ cùng Hồ Soi lập nhiều thành tích trong nhiệm vụ gùi thồ hàng, đó còn là vật chứng cùng anh phấn đấu, trưởng thành, vừa hành quân gùi thồ hàng vừa phát hiện, chiến đấu, bảo vệ an toàn nhiều kho hàng của ta khi bị địch tấn công. Tiêu biểu như tháng 7/1968, trên đường thồ hàng, anh phát hiện một toán biệt kích gần 10 tên đang lục soát, thăm dò gần 1 kho đạn của ta. Ngay lập tức, Hồ Soi mưu trí phân công đồng đội một mặt nghi binh nổ súng thu hút địch về phía mình để đảm bảo bí mật kho hàng, mặt khác cử người đi gọi chi viện. Kết quả toán biệt kích bị diệt gọn. Từ năm 1962 – 1970, Anh hùng Hồ Soi đã góp phần vào thành tích chung của đơn vị khi diệt được 122 tên biệt kích, thám báo, bắn cháy 15 máy bay, trong đó riêng anh diệt 25 tên. Năm 1971, Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam phối hợp với lực lượng cách mạng Lào mở chiến dịch phản công đánh bại cuộc hành quân Lam Sơn 719 (30/01 - 23/3/1971) của Mỹ - ngụy ở khu vực Đường 9 - Nam Lào (trên địa bàn tỉnh Quảng Trị của Việt Nam và tỉnh Xa-van-na-khẹt của Lào), nhằm tiêu diệt một lực lượng lớn quân địch, bảo vệ vững chắc tuyến vận chuyển chiến lược của ta, tạo điều kiện cho các chiến trường khác đẩy mạnh tiến công địch. Lúc bấy giờ, trên cương vị là Đại đội trưởng Đại đội 4 gùi thồ, Cục Hậu cần Quân khu Trị - Thiên, đôi dép cao su cùng Anh hùng Hồ Soi hành quân chỉ huy đơn vị vận chuyển hàng hóa, vũ khí cho cách mạng Lào. Với quyết tâm hoàn thành tốt nhiệm vụ quốc tế cao cả, Hồ Soi vừa chỉ huy đơn vị vừa xung phong mang vác vượt qua các cung đường nguy hiểm trong thời gian ngắn nhất, không để hàng chậm trễ trong công tác chi viện cho cách mạng bạn. Chiến dịch Đường 9 - Nam Lào giành thắng lợi có ý nghĩa chiến lược, tác động mạnh đến cục diện chiến trường, giáng đòn nặng vào chiến lược Việt Nam hoá chiến tranh của Mỹ. Trong chiến thắng đó không thể không nhắc đến chiến công thầm lặng của những bước chân vượt bao núi đồi hiểm trở vận chuyển đảm bảo lương thực, đạn dược của các chiến sĩ Đại đội 4 gùi thồ, trong đó có Đại đội trưởng mưu trí, dũng cảm Hồ Soi. Ghi nhận những thành tích đó, ngày 19/5/1972, Hồ Soi vinh dự được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang Giải phóng và Huân chương Chiến công giải phóng hạng Nhất.
Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam sử dụng đôi dép cao su. Ảnh sưu tầm. Sau khi đất nước thống nhất, Anh hùng Hồ Soi đi học văn hóa và công tác tại Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Bình Trị Thiên. Năm 1977, đôi dép cao su lại cùng anh hành quân tham gia cùng đoàn Anh hùng giải phóng ra miền Bắc. Trong bộ quân phục và cũng với đôi dép cao su giản dị, Hồ Soi gặp và nên duyên với nữ Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Lê Thị Mịch, lúc này là Phó Bí thư tỉnh đoàn Thanh Hóa. Năm 1987, đồng chí Hồ Soi nghỉ hưu với cương vị Trưởng ban Dân quân Bộ chỉ huy quân sự tỉnh Bình Trị Thiên. Đôi dép cao su đơn sơ của Anh hùng Hồ Soi là một trong những hình ảnh đẹp ghi dấu một thời kháng chiến anh hùng của dân tộc ta, gắn liền với hình ảnh những bước chân trên dải Trường Sơn của Bộ đội Cụ Hồ, của Quân đội nhân dân Việt Nam./.Hữu Hoàng – Bảo tàng Quân khu 4