ĐÔI DÉP CAO SU – DẤU CHÂN MỘT ĐỜI VÌ NƯỚC, VÌ DÂN

ĐÔI DÉP CAO SU – DẤU CHÂN MỘT ĐỜI VÌ NƯỚC, VÌ DÂN

Có những hiện vật lịch sử rất nhỏ bé nhưng lại khiến người ta lặng đi thật lâu khi đứng trước chúng. Không phải vì chúng được làm bằng vật liệu quý giá, cũng không phải vì chúng mang dáng vẻ đặc biệt, mà bởi phía sau một vật bình thường là cả một câu chuyện lớn của dân tộc. Đôi dép cao su của Bác Hồ là một hiện vật như thế. Mộc mạc, giản dị, đã đi qua năm tháng, đôi dép ấy không chỉ gợi nhớ về một phong cách sống thanh bạch mà còn khiến người ta nghĩ đến những bước chân đã đi qua một chặng đường đặc biệt của lịch sử Việt Nam.

Đôi dép được làm từ lốp ô tô quân sự của Pháp bị quân ta thu được sau Chiến dịch Biên giới năm 1950. Từ thứ vật liệu tưởng như chỉ còn giá trị bỏ đi, những người thợ đã làm nên một đôi dép để Bác sử dụng. Quai dép bằng cao su, đế dép đơn sơ, không có gì sang trọng. Nhưng chính sự bình thường ấy lại khiến nó trở nên gần gũi. Trong những năm tháng đất nước còn chiến tranh, khi cuộc sống của cán bộ, chiến sĩ và nhân dân còn thiếu thốn đủ bề, Bác vẫn sử dụng những vật dụng giản dị như thế. Đôi dép không phải là một biểu tượng được tạo ra để kể về sự giản dị; nó trở thành biểu tượng bởi đó thực sự là cách Bác đã sống.

Nhưng nếu chỉ kể câu chuyện về một đôi dép, có lẽ vẫn chưa đủ. Điều đáng nhớ hơn là những đôi dép ấy đã theo Bác đi qua những đâu, và đôi chân của Người đã đặt lên những con đường nào.

Đó là đôi chân từng bước lên con tàu rời Tổ quốc năm 1911, khi người thanh niên Nguyễn Tất Thành bắt đầu cuộc hành trình tìm con đường giải phóng dân tộc. Ba mươi năm sau, đôi chân ấy trở về đất mẹ. Ngày 28 tháng 1 năm 1941, Bác đặt bước chân trở lại Việt Nam sau hành trình dài tìm đường cứu nước. Từ Cao Bằng, những bước chân tiếp tục đi giữa núi rừng Pác Bó, trên những con đường nhỏ của chiến khu, đến với cán bộ, chiến sĩ và đồng bào. Từ những con đường ấy, một cuộc cách mạng lớn dần hình thành, để rồi mùa thu năm 1945, cả dân tộc bước vào một kỷ nguyên mới.

Sau ngày độc lập, những bước chân ấy không dừng lại ở những nơi trang trọng của một vị Chủ tịch nước. Bác đi đến nhà máy, nông trường, đơn vị bộ đội, trường học, làng quê; gặp gỡ công nhân, nông dân, chiến sĩ, thiếu nhi và những người dân bình thường. Ở đâu có đồng bào, ở đó Bác muốn đến gần. Những chuyến đi ấy khiến hình ảnh vị lãnh tụ của một quốc gia không trở nên xa cách, mà trái lại, ngày càng gần gũi với cuộc sống của nhân dân.

Có những con đường Bác đi qua là những con đường đất, đường rừng; có những nơi điều kiện sinh hoạt vô cùng thiếu thốn. Nhưng điều đáng nói không nằm ở việc đôi dép cao su đã cũ hay mới, mà ở cách một người đứng ở vị trí cao nhất của Nhà nước vẫn giữ cho mình một lối sống giản dị, không để những tiện nghi hay danh vị tạo nên khoảng cách với nhân dân.

Bởi sự giản dị của Bác không phải là một câu chuyện về một đôi dép.

Đó là một quan niệm sống.

Bác từng nói: “Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư.” Những điều ấy không chỉ xuất hiện trong lời nói hay những bài viết về đạo đức cách mạng, mà còn được thể hiện qua chính cuộc sống hằng ngày của Người. Một ngôi nhà đơn sơ, những bộ quần áo giản dị, những vật dụng quen thuộc và đôi dép cao su đã trở thành những hình ảnh cụ thể để các thế hệ sau có thể hình dung về phong cách sống của Bác.

Nhưng có lẽ, điều khiến đôi dép ấy trở nên đặc biệt nhất vẫn là những dấu chân.

Dấu chân của một người đã dành tuổi trẻ để đi tìm đường cứu nước. Dấu chân của người trở về giữa mùa xuân năm 1941, bắt đầu trực tiếp lãnh đạo cách mạng trong nước. Dấu chân đi giữa núi rừng Việt Bắc trong những năm kháng chiến, đi đến những vùng quê, những công trường, nhà máy, trường học và đơn vị quân đội. Dấu chân ấy không đi tìm cho mình một cuộc sống đủ đầy. Nó đi về phía những nơi đất nước cần, về phía đồng bào cần, về phía những nhiệm vụ mà lịch sử đặt lên vai.

Đôi dép rồi sẽ mòn. Quai dép có thể phải thay, đế dép có thể hao đi theo những bước đường. Nhưng những dấu chân mà nó từng theo cùng thì không thể đo đếm bằng độ dài của một con đường. Đó là dấu chân của một cuộc đời gắn với vận mệnh dân tộc.

Ngày nay, khi đứng trước đôi dép cao su được lưu giữ như một kỷ vật, người ta có thể nhìn thấy một vật dụng rất đỗi bình thường. Nhưng nếu nhìn lâu hơn một chút, phía sau đôi dép ấy là cả một hành trình: từ Bến Nhà Rồng đến những miền đất xa xôi, từ hành trình ba mươi năm tìm đường cứu nước đến những năm tháng trực tiếp lãnh đạo cách mạng, từ những con đường rừng Việt Bắc đến những miền quê của đất nước.

Có lẽ vì vậy, điều đáng nhớ nhất về đôi dép không phải là nó đã cũ đến đâu, mà là nó đã cùng Bác đi qua những năm tháng nào.

Một đôi dép rất nhỏ, nhưng đã đi cùng một cuộc đời rất lớn.

Và những dấu chân ấy, dù đã dừng lại từ lâu, vẫn còn hiện diện trong ký ức của dân tộc. Bởi lịch sử không chỉ được viết bằng những chiến thắng vang dội hay những quyết định lớn lao. Lịch sử đôi khi được lưu lại từ những điều rất giản dị: một đôi dép cao su, một con đường đất, một bước chân lặng lẽ và một con người đã dành trọn cuộc đời mình để đi về phía nhân dân, về phía Tổ quốc.

Để hôm nay, khi nhìn vào đôi dép đã nhuốm màu thời gian, thế hệ trẻ không chỉ nhớ đến sự giản dị của Bác, mà còn nhớ đến một điều lớn hơn: một đời người có thể trở nên vĩ đại không phải bởi những gì mình sở hữu, mà bởi những con đường mình đã chọn để bước đi.