Đời đời nhớ ơn Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Liệt sỹ Nguyễn Văn Mãi người con của quê hương Long Biên

I. SƠ YẾU LÝ LỊCH

          - Họ và tên: Nguyễn Văn Mãi (Lập).

          - Bí danh: Nguyễn Cường Lập

          - Năm sinh: 1933.

          - Quê quán: Thôn Nha, xã Long Biên, huyện Gia Lâm, tỉnh Hà Nội (nay là phường Long Biên, quận Long Biên, Thành phố Hà Nội).

          - Thành phần xuất thân: Bần cố nông.

          - Quá trinh công tác:

+ Năm 1947 vào Đội Du kích làm liên lạc cho Ban Liên Việt huyện Gia Lâm;

+ Tháng 01 năm 1952 làm Tiểu đội trưởng du kích, kiêm Phó Bí thư Đoàn thanh niên cứu quốc xã Long Biên (Nay là phường Long Biên);

+ Hy sinh ngày 15 tháng 04 năm 1954.

          - Cấp bậc, chức vụ đề nghị truy tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND: Tiểu đội trưởng du kích xã Long Biên (nay là phường Long Biên).

            II. THÀNH TÍCH ĐẠT ĐƯỢC

     1. Tóm tắt tiểu sử đồng chí Nguyễn Văn Mãi.

     Liệt sỹ Nguyễn Văn Mãi (Lập), xuất thân từ một gia đình bần cố nông, không có ruộng đất. Bố, mẹ chết sớm từ khi đồng chí mới có 10 tuổi, em gái 7 tuổi. Do vậy, đồng chí đã phải đi làm mướn nuôi sống cho qua ngày. Năm 1946,  anh, em theo họ hàng đi tản cư. Năm 1947 đồng chí gửi em cho người họ gần để xin đi làm liên lạc cho Ban Liên Việt huyện Gia Lâm. Đến đầu năm 1950 vì sức khỏe yếu nên đồng chí được Ban Liên Việt huyện Gia Lâm cho về địa phương thôn Nha, xã Long Biên (Nay là Tổ 20, phường Long Biên) hoạt động lúc đó đã thuộc vùng tề.

Đồng chí Nguyễn Văn Mãi được Ban Chỉ huy xã đội tuyên truyền cho thành lập Tổ du kích thiếu niên. Tổ du kích thiếu niên có 05 người do ông Nguyễn Văn Mãi làm tổ trưởng, có nhiệm vụ gác ở các ngõ, làng khi nào có cuộc họp, giải truyền đơn ở đường năm, đê sông Hồng, bốt Tư Đình, phía đất chợ Nha, chợ Tư Đình. Đến tháng 01 năm 1952, cả Tổ du kích thiếu niên chính thức được vào du kích xã Long Biên. Du kích Nguyễn Văn Mãi làm tiểu đội trưởng du kích, kiêm Phó bí thư Đoàn thanh niên cứu quốc xã Long Biên.

2. Thành tích đặc biệt xuất sắc làm căn cứ để đề nghị Nhà nước xét, phong danh hiệu anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân.

a. Đưa cán bộ thoát vòng vây của địch

Tháng 10 năm 1951, du kích Nguyễn Văn Mãi được giao nhiệm vụ đón Đồng chí Nguyễn Văn Sáng - cán bộ Liên Việt huyện Gia Lâm về công tác tại thôn Dõi (Thạch Cầu bây giờ) về làng Nha. Khi du kích Nguyễn Văn Mãi đón ở gốc gạo bãi Nha thì nghe tiếng súng bắn, nhìn ra thấy bọn lính bốt Tư Đình đang đuổi theo Đồng chí Nguyễn Văn Sáng, cách khoảng 100m. Khi đồng chí Nguyễn Văn Sáng chạy đến gốc cây gạo, với sự mưu trí, du kích Nguyễn Văn Mãi nói “Anh chạy thẳng vào làng Hạ Trại (nay là thôn Thống Nhất) để tôi nghi binh chạy về đê”. Đồng chí Sáng chạy về làng Hạ Trại, còn du kích Nguyễn Văn Mãi chạy thẳng vào đê. Chúng đuổi theo du kích Mãi, vừa bắn vừa hô “đứng lại... đứng lại...”. Du kích Nguyễn Văn Mãi vượt đê thoát kịp vào làng, bọn địch mất dấu. Cả 2 ông đều thoát chết. Thành tích cứu thoát cán bộ Nguyễn Văn Sáng khỏi vòng xây của địch thể hiện sự mưu trí, dũng cảm của du kích Nguyễn Văn Mãi, góp phần tích cực trong việc bảo vệ, nuôi dưỡng bộ đội, cán bộ tỉnh huyện về xây dựng lại cơ sở bị Thực dân Pháp phá vỡ

b. Trực tiếp tham gia kích mìn đánh đoàn tàu xe lửa quân sự 16 toa của địch từ Hải Phòng về Hà Nội trên Đường 5, lập thành tích đặc biệt xuất sắc, làm đổ 01 đầu máy và 05 toa, tiêu diệt hơn 100 lính Âu - Phi

Năm 1953, cuộc đấu tranh của cán bộ và nhân dân Long Biên chuyển từhình thức đấu tranh kinh tế, chính trị sang đấu tranh vũ trang bằng việc đánh phá đoàn xe lửa quân sự của địch trên đường 5.

Vào đầu năm 1953, để phối hợp với các chiến trường, chủ trương của Huyện đội 81 (Gia Lâm) là đánh vào phương tiện vận chuyển của giặc Pháp. Ban Chỉ huy Xã đội phân công du kích Nguyễn Văn Mãi phối hợp với Đồng chí Nguyễn Văn Tính tiểu đội trưởng, bộ đội huyện Gia Lâm nghiên cứu theo dõi các chuyến tàu chạy từ Hải Phòng lên Hà Nội, chở những hàng gì trên tàu... để có phương án tấn công, tiêu diệt phương tiện vận tải của địch

Qua theo dõi nhiều ngày, ông biết khoảng 16h00 hàng ngày thường có chuyến tàu quân sự chở vũ khí, binh lính Pháp và dầu lửa từ Hải Phòng về Hà Nội. Việc quyết định đánh chuyến tàu quân sự của Pháp rất khó khăn, vì địa hình từ đường sắt về đến làng Nha là cả một cánh đồng bằng phẳng, rộng mênh mông, khó có nơi ẩn nấp. Nếu đặt mìn tự động thì guồng máy đi kiểm tra đường sắt chạm vào mìn sẽ nổ, kế hoạch đánh phá sẽ bị lộ, không thành công. Vì vậy, Ban chỉ huy quyết định đánh bằng phương pháp kích mìn bằng cách đào hố ngụy trang người để có thể kích nổ trực tiếp và quyết định lấy ngày sinh nhật của Bác Hồ (19/05/1953) làm ngày thực hiện nhiệm vụ đánh phá chuyến tàu quân sự của Pháp từ Hải Phòng lên Hà Nội, lập thành tích dâng lên Bác kính yêu.

Chiều ngày 19 tháng 05 năm 1953, sau một thời gian bí mật đào hầm ẩn nấp gần đường ray, gần đến giờ tàu chạy đến, du kích Nguyễn Văn Mãi trực tiếp tiến hành cài mìn vào đường ray, nối dây kích nổ và kéo đến hầm đã chuẩn bị sẵn. Như thường lệ, khoảng 16h00 chiều, chuyến tàu chạy từ Hải Phòng lên Hà Nội đến gần đầu làng Sài Đồng, đi vào đoạn đường ray đã cài sẵn mìn. Đúng lúc đó, du kích Nguyễn Văn Mãi kích nổ. Vụ nổ lớn khiến 01 đầu máy và 05 toa tàu bị lật, hư hỏng nặng, cùng hơn 100 lính Âu - Phi bị thiệt mạng.

Thắng lợi đó là một đòn giáng mạnh vào quân Pháp, là nguồn cổ vũ động viên khích lệ lực lượng vũ trang huyện Gia Lâm đúc rút kinh nghiệm trong chiến đấu, tiếp tục lập công trong thời gian tới. Sau trận đánh này, du kích Nguyễn Văn Mãi được Chính Phủ tặng thưởng “Huân chương chiến sỹ hạng hai” do đích thân Đại tướng Võ Nguyên Giáp ký. Đây không chỉ là niệm vinh dự, tự hào của du kích Mãi mà còn là niềm tự hào của lực lượng du kích xã Long Biên. Chiến công của đồng chí đã được ghi trong Lịch sử cách mạng của Đảng bộ và nhân dân  phường Long Biên (1930-2010).

c. Trực tiếp tham gia tập kích sân bay Gia Lâm, tiêu diệt 16 tên địch, phá hủy 18 máy bay, 01 xưởng sửa chữa máy bay, đốt cháy 01 kho xăng.

Đầu năm 1954, để phối hợp với chiến dịch Điện Biên Phủ, chủ trương của trên phải đánh sân bay Gia Lâm, căn cứ hậu cần bằng đường không lớn nhất của Thực dân Pháp ở miền Bắc Đông Dương, để chúng không có phương tiện tiếp tế bằng máy bay cho cứ điểm Điện Biên Phủ.

Tháng 01 năm 1954, đồng chí Đặng Văn Nguyên là bộ đội đặc nhiệm ở Trung ương về liên hệ với Đảng, Chính quyền và Xã đội về việc trinh sát máy bay ở xã Phi Trường, huyện Gia Lâm. Ban chỉ huy xã đội giao cho du kích Nguyễn Văn Mãi, hàng ngày cử 01 - 02 du kích đưa đồng chí Đặng Văn Nguyên vào sân bay làm phu cắt cỏ ven đường băng.

Sau khoảng gần 2 tháng trời cơm nắm, bị quản vào làm phu cắt cỏ ven liền sân băng, các đồng chí đã nắm được tình hình các loại máy bay lên xuống, máy bay đỗ, có bao nhiêu hàng rào dây thép gai, địa điểm lính gác, sau đó báo cáo lên trên để Ban chỉ huy họp quyết định phương án tiến hành trận đánh.

21 giờ ngày 04/03/1954, cuộc tập kích sân bay được tiến hành. Trận đánh do đồng chí Vũ Sự chỉ huy, 17 bộ đội đặc nhiệm của Thủ Đô và 03 du kích Long Biên là du kích Lưu Bình Tấn (xã đội trưởng), Nguyễn Văn Mãi (tổ trưởng), Lưu Quang Cảnh (du kích) tham gia tổng số là 20 người. Lực lượng chia làm 4 bộ phận: Bộ phận tấn công, bộ phận kiềm chế quân giặc hai bên cửa mở, bộ phận chặn quân tiếp viện, bộ phận tải thương và chống khủng bố đánh phá phương tiện làm cầu quân sự của địch. Các bộ phận vượt qua hồ Lâm Du dài gần 1 km, tập kích sân bay. Bị đánh bất ngờ, 16 tên địch bị tiêu diệt, 18 máy bay bị phá huỷ, 01 xưởng sửa chữa máy bay, 01 kho xăng bị bốc cháy và một số phương tiện chiến tranh của địch. Cùng với trận đánh căn cứ không quân Đồ Sơn (đêm ngày 31/01/1954), sân bay Cát bi (07/3/1954), trận đánh sân bay Gia Lâm đã góp phần quan trọng trong việc ngăn chặn tiếp tế của địch cho Điện Biên Phủ, là nguồn cổ vũ, động viên cho quân và dân ta quyết tâm giành thắng lợi, tiêu diệt xào huyệt của địch tại cứ điểm Điện Biên Phủ (7/5/1954). Sau trận đánh, du kích Nguyễn Văn Mãi (tức Lập) lại vinh dự được Chính Phủ tặng thưởng “Huân chương chiến sĩ” hạng ba do Đại tướng Võ Nguyên Giáp ký.

d. Đã trực tiếp đưa hàng binh về khu du kích và hy sinh anh dũng trong trận chiến đấu sinh tử với địch vào ngày 15 tháng 04 năm 1954.

Ngày 13/04/1954, một sĩ quan người Pháp ra hàng, Xã đội trưởng phân công du kích Nguyễn Văn Mãi và một du kích nữa đưa hàng binh về khu du kích thôn Hòa Bình thuộc huyện Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên. Thường khi đi công tác là đi một đêm một ngày, sau đó trở về. Lần này vì lý do công phải báo cáo về hàng binh, do đó du kích Nguyễn Văn Mãi đến ngày 15 tháng 04 năm 1954 mới trở về.

Khi còn nhìn thấy rõ mặt, người dân đã phát hiện có lính phục ở mô đất có nhiều bụi chuối dân trồng. Khoảng 19 giờ 30 phút thấy tiếng súng nổ liên hồi và tiếng súng tiểu liên bắn loạn xạ. Trong thực hiện nhiệm vụ, du kích Nguyễn Văn Mãi được trang bị khẩu súng xítten bị lỗi lò so do huyện đội Gia Lâm cấp. Bắn được 3 viên thì súng bị tắc du kích Nguyễn Văn Mãi quỳ xuống chữa súng thì bị thương vào cánh tay. Bọn giặc hô và quyết tâm bắt sống đồng chí. Khi chúng xông vào bắt thì du kích Mãi ném lựu đạn. Chúng điên lên dùng súng đánh vào đầu và bắn cả một băng tiểu liên vào ngực du kích Nguyễn Văn Mãi, sau 1 tiếng nổ của lựu đạn rồi lại thấy nghe tiếng bọn lính nói nó chết rồi.

Xác của du kích Nguyễn Văn Mãi nằm trên bờ hồ cách làng Nha khoảng 50m và cách nhà ông khoảng 100m. Chúng cho lính canh xác của du kích Nguyễn Văn Mãi cho đến sáng, chúng báo cho bốt nhà Vôi do quan hai Mác Xen chỉ huy cho ô tô về và gọi lý trưởng làng Nha ra nhận mặt xem có phải người làng Nha không. Lý trưởng không nhận, chúng cho khiêng xác du kích Mãi đi về sân bay trước sự chứng kiến của những người chúng gọi ra mang xác lên ô tô. Sau trận chiến đấu với địch, bọn lính phục bắn chết du kích Nguyễn Văn Mãi nói “Mẹ thằng này nhỏ con mà gan nó to, nó bắn và ném lựu đạn làm bọn tao chết 04 người”.

 Du kích Nguyễn Văn Mãi hy sinh khi vừa tròn 20 tuổi trên chính mảnh đất quê hương mình. Đồng đội và nhân dân thôn Nha ai cũng cảm phục và tự hào về một con người kiên cường, dũng cảm trọn đời hy sinh cho Đảng cho cách mạng.

Với những thành tích đặc biệt xuất sắc của đồng chí, nhân dân và lực lượng vũ trang xã Long Biên (nay là phường Long Biên, quân Long Biên, thành phố Hà Nội) trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, ngày 16 tháng 12 năm 2014, nhân dân và lực lượng vũ trang phường Long Biên đã vinh dự được Chủ tịch nước ký quyết định phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp. Ghi nhận sự hy sinh của đồng chí, ngày 05 tháng 5 năm 1958, Thủ tướng chính phủ đã trao tặng bằng “Tổ Quốc ghi công” đối với liệt sỹ Nguyễn Văn Mãi - Tiểu đội trưởng du kích, đã hy sinh cho Tổ Quốc trong khi chiến đấu tại Bắc Ninh. Tấm gương hy sinh anh dũng, vì dân, vì nước của đồng chí luôn luôn được các thế hệ cán bộ, nhân dân làng Nha học tập và noi theo.

III. KẾT QUẢ KHEN THƯỞNG

1. Tổng kết cuộc kháng chiến chống Pháp, Liệt sỹ Nguyễn Văn Mãi được truy tặng “Huân chương chiến sỹ hạng hai” do Đại tướng Võ Nguyên Giáp ký (Quyết định số 22/UB ngày 26/09/1954).

2. “Huân chương chiến sĩ hạng ba” do Đại tướng Võ Nguyên Giáp ký (Quyết định số 194-NĐB-UB ngày 20/10/1954).

3. Bằng “Tổ quốc ghi công” do Thủ tướng Phạm Văn Đồng ký (Bằng số 774 ngày 05 tháng 05 năm 1958)

4. “Huy chương kháng chiến chống Pháp hạng nhất” do Thủ tướng Phạm Văn Đồng ký (Quyết định số 87/CP  ngày 07 tháng 05 năm 1971).

5. Danh hiệu “Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân” thời kỳ chống Pháp(Quyết định số 626/QĐ - CTN  ngày 26 tháng 04 năm 2018).