Đội du kích Ba Tơ trong chuẩn bị Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945 ở Quảng Ngãi

Ngày 9-3-1945, Nhật đảo chính Pháp độc chiếm Đông Dương. Nắm bắt thời cơ, Tỉnh ủy lâm thời Quảng Ngãi quyết định phát động quần chúng nổi dậy giành chính quyền và thành lập Đội du kích Ba Tơ làm nòng cốt. Ngày 12-3-1945⁽³⁾, Đội du kích Ba Tơ được thành lập, gồm 28 cán bộ, chiến sĩ, biên chế thành 3 tiểu đội. Đây là đội vũ trang tập trung đầu tiên của Đảng ở tỉnh Quảng Ngãi và Nam Trung Bộ.Dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của Tỉnh ủy lâm thời, Khởi nghĩa Ba Tơ nhanh chóng giành thắng lợi, ngày 12-3, chính quyền cách mạng được thành lập. Sau thắng lợi của Khởi nghĩa Ba Tơ, căn cứ vào tình hình và tương quan so sánh lực lượng giữa ta và địch, để bảo toàn lực lượng, củng cố và phát triển lực lượng vũ trang, chuẩn bị cho Tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong toàn tỉnh, chiều 14-3-1945, Đội du kích Ba Tơ cơ động lực lượng lên phía Bắc tới vùng núi Cao Muôn (xã Ba Chùa, huyện Ba Tơ, tỉnh Quảng Ngãi).Đội du kích Ba Tơ. Ảnh tư liệu Ngày 19-3-1945, Đội đóng quân ở Nước Sung để hoạt động. Tại đây, Đội vừa tập trung giáo dục chính trị, huấn luyện quân sự… vừa chú trọng công tác vận động nhân dân, xây dựng cơ sở cách mạng. Với ý thức kỷ luật cao, tích cực tuyên truyền, vận động, giúp đỡ đồng bào… Đội được đồng bào tin yêu, giúp đỡ, một lòng đi theo cách mạng, “nhân dân và du kích thương yêu, đùm bọc nhau, đoàn kết đánh Nhật, chống Tây cứu nước”⁽⁴⁾, “thề sống chết có nhau cùng đánh Nhật, đuổi Tây”⁽⁵⁾. Nhiều thanh niên người dân tộc tình nguyện xin tham gia Đội du kích, góp phần phát triển lực lượng và nâng cao sức mạnh chiến đấu cho Đội. Mối quan hệ đoàn kết gắn bó giữa Đội du kích với nhân dân được xây dựng, củng cố ngày càng bền chặt. Cơ sở cách mạng được gây dựng và phát triển mạnh mẽ.Sau hai tháng vừa huấn luyện, vừa chiến đấu và tuyên truyền, vận động nhân dân, xây dựng cơ sở cách mạng, Đội du kích Ba Tơ đã có những tiến bộ vượt bậc cả về số lượng và chất lượng, căn cứ địa được củng cố và mở rộng. Từ 28 cán bộ, chiến sĩ phát triển thành hai đại đội (Đại đội Phan Đình Phùng và Đại đội Hoàng Hoa Thám)⁽⁶⁾, kỷ luật được tăng cường, nội bộ ngày càng đoàn kết⁽⁷⁾, trình độ kỹ chiến thuật được nâng cao lên một bước mới, từ “kiến thức quân sự hầu như chưa có”⁽⁸⁾, nay “mọi người biết động tác cơ bản về súng, hiểu được tính năng của vũ khí, hiểu động tác cá nhân, tổ ba người chiến đấu trong tiểu đội”⁽⁹⁾, “không ngừng tiến bộ cả về chính trị và quân sự. Toàn Đội đã trưởng thành vững chắc. Từng thành viên trong Đội đều vững vàng, đủ sức làm nòng cốt trong việc xây dựng những đơn vị vũ trang mới hoặc làm cán bộ vận động quần chúng xây dựng cơ sở”⁽¹⁰⁾. Cơ sở cách mạng được xây dựng, củng cố, phát triển mạnh mẽ, “chỉ trong một thời gian ngắn, tổ chức Việt Minh và các hội cứu quốc đã được xây dựng ở hầu khắp sáu huyện đồng bằng”⁽¹¹⁾, đồng bào tin tưởng một lòng đi theo cách mạng, “tuyệt đối trung thành với cách mạng”⁽¹²⁾, ủng hộ, giúp đỡ cách mạng, cùng Đội du kích đánh địch “bảo vệ chiến khu”⁽¹³⁾, “khắp rừng núi Ba Tơ đâu đâu cũng hừng hực khí thế đánh Nhật, đuổi Tây”⁽¹⁴⁾.Để đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ cách mạng, tháng 5-1945, Đội cơ động về Trung Châu hoạt động. Nhờ bám sát cơ sở, sâu sát với quần chúng cùng những hoạt động tích cực của Đội du kích, các đoàn thể cứu quốc phát triển nhanh chóng, các tầng lớp nhân dân tin tưởng, ủng hộ, đi theo cách mạng, mối quan hệ đoàn kết, gắn bó quân - dân được củng cố bền chặt. Đồng thời, Đội tích cực huấn luyện các tiểu đội du kích và tự vệ ở các làng, “nhân dân, nhất là các tầng lớp thanh niên đều hăng hái tham gia tập luyện quân sự, thiết tha xin gia nhập Đội du kích”⁽¹⁵⁾, lực lượng vũ trang phát triển nhanh chóng, “ý thức vũ trang được ăn sâu và lan rộng trong quần chúng”⁽¹⁶⁾.Các chiến sĩ du kích Ba Tơ họp nghe quyết định thành lập đại đội tháng 5-1945. Ảnh tư liệu