ĐỘI HÌNH CHỮ Z TRÊN ĐƯỜNG VÀO NOKVIA

Giữa chiến trường Campuchia những năm 1980, có những con đường mà để đi qua an toàn, người lính phải dựa vào sự cảnh giác và bảo vệ của đồng đội. Đó không chỉ là những tuyến đường hành quân thông thường, mà còn là nơi quân địch thường xuyên phục kích, chặn đánh, khiến việc di chuyển trở thành một nhiệm vụ đầy hiểm nguy. Trong ký ức của chú Nguyễn Văn Tùng, sinh năm 1964, con đường vào khu vực Nokvia, thuộc địa bàn huyện Warin, là một nơi như thế.

Năm 1986, chú Tùng sang Campuchia thực hiện nghĩa vụ quốc tế trong lực lượng Mặt trận 479. Sau thời gian học tiếng Khơ-me tại Xiêm Riệp, chú được giao nhiệm vụ chuyên gia, phiên dịch. Theo lời rủ của người anh em kết nghĩa tên Tèo, chú tự nguyện xin về huyện Warin, nơi Tiểu đoàn 55 đang hoạt động.

Warin lúc bấy giờ được những người lính xem là một địa bàn đặc biệt nguy hiểm. Quân Pôn Pốt và các lực lượng đối địch thường xuyên tổ chức phục kích, tập kích bất ngờ. Đường vào huyện có nhiều đoạn khó kiểm soát, khiến việc đưa người và lực lượng qua lại gặp không ít khó khăn.

Đặc biệt, khu vực Nokvia được chú Tùng nhắc đến với tên gọi đầy ám ảnh: “cửa tử” của Tiểu đoàn 55.

Theo lời kể của chú, tại Nokvia, quân địch đã tận dụng địa hình để xây dựng những vị trí phòng thủ. Có nơi chúng đào những ao đất vuông vức, diện tích rất lớn, xung quanh là các hố bom và những khu vực có thể lợi dụng làm nơi ẩn nấp. Địa hình phức tạp khiến việc quan sát và phát hiện đối phương trở nên khó khăn.

Trong điều kiện ấy, nếu bộ đội di chuyển trên đường mà không có lực lượng bảo vệ, nguy cơ bị địch đánh bất ngờ là rất lớn.

Để giữ an toàn cho những đơn vị đi qua, các chiến sĩ phải tổ chức chốt giữ đường theo một cách bố trí mà chú Tùng gọi là đội hình chữ Z.

Đây là một trong những hình ảnh mà chú nhớ rõ khi kể lại những ngày hoạt động tại Warin.

Theo mô tả của chú, các chiến sĩ không tập trung thành một hàng dài hay ngồi dồn vào cùng một vị trí. Thay vào đó, lực lượng được chia thành những nhóm nhỏ, mỗi nhóm khoảng hai đến ba người, bố trí so le ở hai bên đường.

Một nhóm ngồi bên này đường, cách khoảng ba mươi đến bốn mươi mét lại có một nhóm khác ở phía đối diện. Các vị trí nối tiếp nhau, tạo thành thế bố trí zích zắc mà những người lính gọi là hình chữ Z.

Nhìn vào cách bố trí ấy, có thể thấy những chốt nhỏ giữ vai trò quan trọng trong việc bảo vệ tuyến đường. Mỗi nhóm vừa làm nhiệm vụ quan sát khu vực mình phụ trách, vừa tạo sự liên kết với những vị trí lân cận, góp phần hạn chế nguy cơ quân địch bất ngờ tiếp cận lực lượng hành quân.

Những người lính làm nhiệm vụ chốt giữ phải luôn duy trì cảnh giác. Bởi ở chiến trường Warin, sự yên tĩnh không đồng nghĩa với an toàn. Quân địch có thể ẩn nấp ở những vị trí khó phát hiện, chờ thời cơ tiến công hoặc tổ chức những trận đánh mà chú Tùng gọi là đánh “chụp mũ”.

Chính vì vậy, sự hiện diện của các chốt bảo vệ trở thành điều kiện quan trọng để những đơn vị phía sau có thể tiếp tục di chuyển.

Theo hồi ức của chú Tùng, nếu không có lực lượng chốt giữ như thế, người đi vào vùng Nokvia có thể bị phục kích và chịu tổn thất rất nặng nề. Cách chú kể về con đường ấy cho thấy mức độ nguy hiểm mà bộ đội phải đối diện, ngay cả khi chưa bước vào một trận đánh trực tiếp.

Điều đáng chú ý là những chiến sĩ làm nhiệm vụ giữ đường không phải lúc nào cũng được nhắc đến trong câu chuyện về các trận đánh. Công việc của họ có thể chỉ là ngồi tại một vị trí, quan sát và bảo vệ một đoạn đường trong thời gian đơn vị khác đi qua.

Nhưng ở nơi mà quân địch thường xuyên phục kích, mỗi vị trí chốt đều có ý nghĩa đối với sự an toàn của đồng đội.

Một đoàn quân có thể vượt qua khu vực nguy hiểm không chỉ nhờ những người trực tiếp hành quân, mà còn nhờ những chiến sĩ đã bố trí bảo vệ trên tuyến đường ấy. Công việc tưởng như lặng lẽ nhưng lại gắn liền với sự sống còn của nhiều người.

Đối với chú Tùng, một người lính từng làm nhiệm vụ phiên dịch, những điều chứng kiến tại Warin đã giúp chú hiểu rõ hơn sự phức tạp của chiến trường. Trong suốt khoảng thời gian làm chuyên gia, chú chưa trực tiếp tham gia những trận đánh bộ binh, nhưng cuộc sống giữa vùng đất đầy hiểm nguy đã để lại nhiều ký ức sâu sắc.

Chú còn nhớ hành trình vào Warin phải mất đến ba ngày vì tình hình phục kích liên tục. Và trong những ký ức về con đường ấy, hình ảnh các chiến sĩ chốt giữ theo đội hình chữ Z trở thành một chi tiết đặc biệt.

Không phải những đội hình lớn hay những trận đánh có tiếng súng vang trời, mà chính những nhóm chiến sĩ nhỏ, ngồi cách nhau vài chục mét dọc tuyến đường nguy hiểm, đã để lại trong chú ấn tượng về cách bộ đội bảo vệ nhau giữa chiến trường.

Nhiều năm đã trôi qua, nhưng khi nhắc lại Nokvia, chú Nguyễn Văn Tùng vẫn nhớ cách bố trí từng nhóm chốt, khoảng cách giữa các vị trí và những hiểm nguy mà người lính có thể gặp phải nếu con đường không được bảo vệ.

Đội hình chữ Z trong hồi ức của chú không chỉ là một cách bố trí lực lượng trên chiến trường. Đó còn là hình ảnh của những người lính âm thầm giữ đường, luôn cảnh giác trước hiểm nguy để đồng đội có thể tiếp tục hành quân, đến được nơi nhận nhiệm vụ.

Giữa vùng đất từng được gọi là “cửa tử”, những chốt nhỏ ấy đã góp phần giữ cho con đường vào Nokvia không bị cắt đứt bởi các cuộc phục kích của quân địch.