ĐÔI MẮT CÒN LẠI GIỮA VÒNG CUNG LỬA ĐẠN
Chiến tranh có những người lính mang theo khẩu súng trên vai.
Có những người mang theo chiếc máy vô tuyến để giữ liên lạc giữa những trận đánh.
Và cũng có những người bước vào chiến trường với một túi thuốc nhỏ, một đôi tay cứu thương cùng lời thề âm thầm rằng, khi còn có thể, sẽ không để đồng đội bị bỏ lại giữa làn đạn.
Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Giàu, còn được biết đến với tên gọi Tư Trung, là một người lính như thế.
Ông sinh ra trong một gia đình có truyền thống cách mạng. Bà nội và mẹ đều được phong tặng danh hiệu Mẹ Việt Nam Anh hùng, còn cha là liệt sĩ. Chính hoàn cảnh gia đình ấy đã sớm đưa người thanh niên Nguyễn Văn Giàu đến với cách mạng. Năm 1960, ông tham gia hoạt động cách mạng; năm 1963 vào lực lượng địa phương quân huyện Châu Thành; đến năm 1964, ông trở thành chiến sĩ của Tiểu đoàn Tây Đô.
Tiểu đoàn Tây Đô được thành lập trong những năm tháng cuộc kháng chiến chống Mỹ ở Nam Bộ bước vào giai đoạn vô cùng ác liệt.
Đối với chiến trường Cần Thơ, cái tên Tây Đô gắn liền với những trận đánh khốc liệt trên vùng đất Lộ Vòng Cung.
Đó là nơi những con đường nhỏ, những bờ mương, cánh đồng và những khu vườn tưởng như bình dị của miền Tây trở thành chiến trường.
Trong đội hình ấy, Nguyễn Văn Giàu đảm nhiệm công việc của một người quân y.
Năm 1968, ông là y tá, Trung đội phó Trung đội Quân y của Tiểu đoàn Tây Đô.
Người lính quân y không đứng ở phía sau chiến trường.
Ở Lộ Vòng Cung, họ thường phải đi ngay phía trước hoặc bám sát đội hình chiến đấu để có thể sơ cứu thương binh trong thời gian ngắn nhất.
Nhiệm vụ ấy đặc biệt nguy hiểm.
Thương binh có thể nằm ngay giữa vùng pháo kích.
Một điểm cứu thương có thể bị phát hiện bất cứ lúc nào.
Một người quân y cúi xuống cứu một đồng đội cũng đồng nghĩa với việc bản thân họ phải đối diện với cùng một làn đạn đang trút xuống.
Nhưng những người lính quân y vẫn phải đi.
Bởi phía sau mỗi thương binh là một gia đình.
Là cha mẹ.
Là vợ con.
Là những người đang chờ đợi.
Và phía trước người quân y là một người đồng đội đang cần được cứu sống.
ĐÊM MÙNG MỘT TẾT
Tết Mậu Thân năm 1968 đi vào lịch sử như một bước ngoặt lớn của cuộc kháng chiến chống Mỹ.
Trong những ngày đầu năm mới, chiến trường Cần Thơ rung chuyển bởi những trận đánh dữ dội.
Đêm 30 Tết, đơn vị của Nguyễn Văn Giàu hành quân từ khu vực Ba Láng, Rạch Sung về Cái Sơn - Hàng Bàng.
Sáng mùng Một Tết, lực lượng vẫn đóng quân tại khu vực này.
Đến chiều, đơn vị hành quân ra cầu Rạch Ngỗng.
Khi màn đêm buông xuống, Tiểu đoàn Tây Đô nhận lệnh tiến công vào thành phố. Đội hình di chuyển qua những tuyến đường trong nội ô Cần Thơ, hướng về các mục tiêu đã được xác định.
Đó không phải là một cuộc hành quân bình thường.
Ánh sáng từ đường phố có thể trở thành dấu hiệu để đối phương phát hiện đội hình.
Trong quá trình di chuyển, một bóng đèn đường đã khiến lực lượng bị lộ.
Để tạo điều kiện cho đơn vị tiếp tục tiến lên, một chiến sĩ đã bắn vỡ bóng đèn.
Nhưng tình hình đã trở nên quá nguy hiểm.
Đụng độ xảy ra ở khu vực Đại học.
Thương binh bắt đầu xuất hiện.
Trong những căn nhà dân, những điểm tạm thời được tận dụng làm nơi sơ cứu.
Người quân y không còn thời gian để nghĩ đến sự an toàn của bản thân.
Chỉ có một việc cần làm:
cứu người.
Khoảng 10 giờ sáng mùng Hai Tết, khi đang vừa dìu thương binh vừa tiến hành chữa trị trên đường Tạ Thu Thâu, Nguyễn Văn Giàu trúng pháo.
Vết thương rất nặng.
Mảnh đạn làm tổn thương vùng ngực, chân và khớp gối.
Màng nhĩ bị thủng.
Một bên mắt bị hỏng.
Người quân y từng cúi xuống băng bó cho những người khác giờ đây trở thành thương binh cần được cứu chữa.
Ông được đưa về Rạch Ngỗng, nơi đóng quân của Tiểu đoàn Tây Đô, rồi chuyển về Đội Phẫu của Tiểu đoàn 307 trong khu vực Lộ Vòng Cung.
Ba ngày sau, ông tiếp tục được đưa về Cà Mau điều trị.
Với nhiều người, những vết thương ấy có thể đã là dấu chấm hết cho cuộc chiến.
Nhưng với Nguyễn Văn Giàu, đó chỉ là một quãng dừng.
TRỞ LẠI VÒNG CUNG
Tháng 4 năm 1968, sau khi điều trị, Nguyễn Văn Giàu trở lại Tiểu đoàn Tây Đô.
Vết thương vẫn còn đau.
Một bên mắt đã không còn nguyên vẹn.
Chân vẫn khó khăn mỗi khi di chuyển.
Nhưng chiến trường vẫn cần quân y.
Đồng đội vẫn cần người cứu chữa.
Và ông lại trở về.
Không phải trở về với một cơ thể lành lặn như trước.
Mà trở về với những vết thương chưa hoàn toàn nguôi.
Sau đó, ông tiếp tục tham gia các trận đánh trong đợt Tổng tiến công lần thứ hai, trong đó có các trận Bà Vèn - Ông Cửu, Ngõ Cụt, Cả Nai và nhiều trận đánh khác.
Trên chiến trường Lộ Vòng Cung, công việc của quân y tuyến đầu đặc biệt gian khổ.
Những tổ quân y thường chỉ có vài người.
Họ phải di chuyển qua những khu vực gần các đồn địch.
Có những đoạn đường từ Vòng Cung đến Cầu Nhiếm, Ba Se chỉ cách vị trí địch không xa.
Để đưa thương binh ra khỏi trận địa, những người quân y phải cúi thấp người, bám địa hình và tranh thủ từng khoảng thời gian pháo địch ngừng bắn.
Thuốc men khi ấy vô cùng thiếu thốn.
Những phương tiện y tế hiện đại gần như không có.
Việc sơ cứu chủ yếu dựa vào những loại thuốc thiết yếu, kháng sinh và nước truyền.
Trong điều kiện ấy, sự sống của thương binh nhiều khi phụ thuộc vào vài phút đầu tiên.
Có những người được cứu sống nhờ đôi tay của quân y.
Cũng có những người đã ra đi ngay trên đường chuyển thương.
Những người làm quân y phải chứng kiến tất cả.
Họ phải giữ bình tĩnh khi trước mặt là máu và thương tích.
Phải tiếp tục làm việc khi tiếng bom đạn vẫn còn ở rất gần.
Và phải đứng dậy sau mỗi lần mất đi một người đồng đội.
Bởi nếu dừng lại, sẽ có những người khác không được cứu.
TRẬN ÔNG CỬU
Ngày 10 tháng 6 năm 1968, chiến trường Ông Cửu, khi ấy thuộc khu vực Thường Thạnh, huyện Châu Thành B, diễn ra một trận đánh lớn giữa Tiểu đoàn Tây Đô, lực lượng vũ trang địa phương và quân đội đối phương.
Đối phương có ưu thế về quân số và hỏa lực, sử dụng pháo binh, xe M113 cùng máy bay yểm trợ.
Trận đánh diễn ra quyết liệt.
Từng công sự, từng bờ mương trở thành nơi giành giật giữa hai bên.
Tiểu đoàn Tây Đô cùng lực lượng địa phương đã chiến đấu kiên cường, gây tổn thất lớn cho đối phương và buộc lực lượng này phải rút lui vào khoảng chiều cùng ngày.
Giữa trận địa ấy, người quân y Nguyễn Văn Giàu tiếp tục làm công việc của mình.
Một bên mắt đã hỏng.
Chân còn đau.
Nhưng những vết thương không thể khiến ông rời khỏi đồng đội.
Trong chiến tranh, đôi khi lòng dũng cảm không nằm ở việc tiến lên phía trước.
Nó nằm ở việc quay trở lại nơi nguy hiểm sau khi chính mình vừa bước ra từ đó.
Nguyễn Văn Giàu đã quay trở lại.
Và tiếp tục cứu thương.
Tiếp tục chiến đấu.
Tiếp tục cùng đồng đội đi qua những ngày khốc liệt nhất của Lộ Vòng Cung.
MỘT NGƯỜI QUÂN Y TRONG HÀNG TRĂM TRẬN ĐÁNH
Sau những năm tháng chiến đấu ở chiến trường Cần Thơ, Nguyễn Văn Giàu tiếp tục học tập và đảm nhiệm nhiều vị trí trong ngành quân y.
Năm 1970, ông đi học y sĩ.
Sau đó, ông phụ trách Trạm xá tỉnh.
Trong những năm 1972-1973, ông phụ trách Quân y Châu Thành.
Sau ngày đất nước thống nhất, ông tiếp tục phục vụ quân đội và từng tham gia làm nghĩa vụ quốc tế tại Campuchia với cương vị Chính trị viên Đại đội Quân y tiền phương tỉnh Hậu Giang.
Đến năm 1984, ông nghỉ hưu.
Những năm tháng sau chiến tranh không thể xóa đi những gì đã xảy ra.
Những vết thương trên cơ thể vẫn còn đó.
Một con mắt đã mất.
Những cơn đau ở chân vẫn là dấu tích của những ngày chiến đấu.
Nhưng điều còn lại lớn hơn những vết thương ấy chính là ký ức về những đồng đội từng sát cánh trong Tiểu đoàn Tây Đô.
Năm 1978, Nguyễn Văn Giàu được Chủ tịch nước Tôn Đức Thắng tuyên dương danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Danh hiệu ấy là sự ghi nhận dành cho một người lính đã dành tuổi trẻ cho chiến trường.
Nhưng câu chuyện về ông không chỉ là câu chuyện của một người được phong tặng danh hiệu Anh hùng.
Đó còn là câu chuyện về hàng trăm người quân y từng âm thầm bước vào nơi nguy hiểm nhất để đưa đồng đội trở về.
Những người không nhất thiết phải tiêu diệt nhiều đối phương.
Không nhất thiết phải đứng trên tuyến đầu với khẩu súng.
Nhưng mỗi lần cứu được một người lính, họ lại giữ lại một phần sức mạnh cho cả đơn vị.
ĐÔI MẮT VÀ KÝ ỨC
Chiến tranh đã lấy đi của Nguyễn Văn Giàu một bên mắt.
Nhưng chiến tranh không thể lấy đi ký ức.
Ký ức về những cánh đồng Lộ Vòng Cung.
Ký ức về những căn nhà từng trở thành nơi cứu thương.
Ký ức về những người lính nằm xuống.
Ký ức về những đồng đội từng cùng nhau chia sẻ từng viên thuốc, từng ngụm nước và từng khoảng đất trú pháo.
Báo Cần Thơ từng ghi lại hình ảnh người Anh hùng Nguyễn Văn Giàu nhiều năm sau chiến tranh vẫn nhắc về Tiểu đoàn Tây Đô và những trận đánh năm 1968 với niềm tự hào sâu sắc.
Có lẽ bởi với những người từng đi qua chiến tranh, ký ức không bao giờ đơn giản là chuyện của quá khứ.
Đó là một phần đời.
Một phần tuổi trẻ.
Một phần máu thịt.
Và cũng là lời nhắc nhở đối với những thế hệ sinh ra sau chiến tranh.
Ngày nay, Lộ Vòng Cung không còn là chiến trường như năm xưa.
Những con đường đã thay đổi.
Những vùng đất từng chìm trong bom đạn đã trở lại với cuộc sống bình thường.
Trên những cánh đồng ấy, mùa màng tiếp tục sinh sôi.
Trên những con đường ấy, xe cộ đi lại mỗi ngày.
Trẻ em đến trường.
Những mái nhà mới mọc lên.
Sự bình yên ấy tưởng như rất đỗi bình thường.
Nhưng phía sau nó là những con người đã từng nằm xuống.
Là những người lính đã mang thương tích suốt đời.
Là những người quân y đã cúi xuống giữa làn đạn để giữ lại sự sống cho đồng đội.
Và Nguyễn Văn Giàu là một trong những con người như thế.
Một người lính Tây Đô.
Một người quân y.
Một Anh hùng.
Một nhân chứng của chiến trường Lộ Vòng Cung.
Câu chuyện về ông không cần được kể bằng những điều quá lớn lao.
Chỉ cần hình dung một người lính đã bị thương rất nặng, mất một bên mắt, chân còn đau nhức, nhưng chỉ ít lâu sau vẫn trở lại đơn vị để tiếp tục cứu thương và chiến đấu.
Chừng đó đã đủ để hiểu thế nào là lòng can đảm.
Bởi có những người bước vào chiến tranh với tuổi thanh xuân.
Và khi bước ra, họ mang theo cả một đời ký ức.
Nguyễn Văn Giàu đã để lại một câu chuyện như thế.
Một câu chuyện về đôi mắt đã mất nhưng ký ức còn nguyên.
Một câu chuyện về người quân y không đứng ngoài cuộc chiến.
Một câu chuyện về Tiểu đoàn Tây Đô và những năm tháng máu lửa trên quê hương Cần Thơ.
Và hơn hết, đó là câu chuyện nhắc những người trẻ hôm nay rằng:
Hòa bình không tự nhiên mà có.
Bình yên của những con đường hôm nay từng được đánh đổi bằng tuổi trẻ, máu và cả những phần cơ thể của một thế hệ.
Trong đó có một người lính quân y đã mất đi một bên mắt giữa mùa Xuân Mậu Thân, nhưng vẫn trở lại Vòng Cung để tiếp tục cứu đồng đội.
Người lính ấy là Nguyễn Văn Giàu.
Và câu chuyện của ông vẫn còn nằm lại giữa miền đất Tây Đô như một ngọn lửa không tắt.
