“Đôi mắt thép” trên đảo Cồn Cỏ – người chiến sĩ bám trụ giữa mưa bom, bão đạn
Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, đảo Cồn Cỏ là một vị trí tiền tiêu đặc biệt quan trọng ở phía Đông Quảng Trị. Từ hòn đảo nhỏ này, lực lượng ta có thể quan sát, phát hiện hoạt động của máy bay và tàu chiến đối phương, đồng thời phối hợp với các trận địa pháo bảo vệ đảo và vùng biển phía Bắc. Chính vì vậy, Cồn Cỏ trở thành một trong những mục tiêu bị không quân và hải quân Mỹ đánh phá rất ác liệt. Trong những năm tháng ấy, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Thái Văn A đã trở thành một biểu tượng tiêu biểu của tinh thần bám trụ, bình tĩnh và dũng cảm trên đảo tiền tiêu.
Từ người lính trẻ đến chiến sĩ quan trắc trên Cồn Cỏ
Thái Văn A sinh năm 1942, quê ở xã Trung Hóa, huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình. Năm 1962, ông nhập ngũ. Một năm sau, ông được điều ra đảo Cồn Cỏ làm nhiệm vụ chiến sĩ quan trắc. Tại đây, ông được giao vị trí quan sát trên đỉnh 63,4m, điểm cao nhất của đảo.
Công việc của người chiến sĩ quan trắc tưởng như chỉ là quan sát, nhưng thực tế đòi hỏi độ chính xác và bản lĩnh rất cao. Từ chòi quan sát, Thái Văn A phải dùng mắt thường và ống nhòm để phát hiện máy bay, tàu chiến từ xa, xác định hướng di chuyển rồi nhanh chóng thông báo cho các trận địa pháo. Mỗi thông tin chính xác giúp đồng đội có thêm thời gian chuẩn bị, lựa chọn mục tiêu và tổ chức đánh trả.
Có thể nói, trong điều kiện chiến tranh khi các phương tiện trinh sát điện tử còn rất hạn chế, đôi mắt và sự tỉnh táo của người quan trắc chính là một bộ phận quan trọng của hệ thống phòng thủ trên đảo.
Trận chiến ngày 11-3-1965 – “đôi mắt” không rời vị trí
Một trong những trận đánh tiêu biểu gắn với tên tuổi Thái Văn A diễn ra ngày 11-3-1965. Theo tư liệu của Báo Quân đội nhân dân, hôm đó một tàu khu trục của đối phương hoạt động ngoài khơi Cồn Cỏ, đồng thời nhiều máy bay Mỹ liên tục vòng lượn nhằm đánh lạc hướng quan sát của ta. Bất ngờ, bốn máy bay phản lực từ hướng Đông lao vào đảo. Các trận địa của ta đồng loạt nổ súng và chiếc máy bay đi đầu bị trúng đạn.
Sau đó, đối phương huy động tới 32 máy bay AD6 từ nhiều hướng tiến công đảo. Chòi quan sát của Thái Văn A trở thành một trong những mục tiêu bị tập trung đánh phá. Trước tình thế nguy hiểm, ông được lệnh xuống đài để tránh bom đạn. Nhưng Thái Văn A xin được ở lại vị trí chiến đấu.
Bom đạn liên tục dội xuống. Chòi quan sát bị bom đánh xô nghiêng, bản thân ông bị thương. Thế nhưng người chiến sĩ quan trắc vẫn tiếp tục quan sát, xác định mục tiêu và báo về cho các trận địa. Kết thúc trận đánh, lực lượng trên đảo đã bắn rơi hai máy bay Mỹ, bắn bị thương một số chiếc khác.
Đây chính là một trong những hình ảnh tiêu biểu nhất về Thái Văn A: khi trận địa bị uy hiếp, ông không tìm cách rời khỏi nơi nguy hiểm mà ngược lại, quyết tâm giữ vững vị trí để bảo đảm thông tin cho đồng đội.
Ba năm giữa biển trời Cồn Cỏ
Không chỉ có một trận đánh, sự nghiệp chiến đấu của Thái Văn A gắn với ba năm làm nhiệm vụ trên đảo. Trong khoảng thời gian ấy, ông đã phục vụ chiến đấu qua hàng trăm trận, góp phần cùng đơn vị bắn rơi 20 máy bay Mỹ; tổ trinh sát của ông trực tiếp tham gia bắn rơi một máy bay. Ông còn xác định vị trí những quả bom chưa nổ để lực lượng công binh xử lý, góp phần bảo đảm an toàn cho bộ đội và phục vụ chiến đấu.
Đáng chú ý, từ năm 1962 đến 1965, Mỹ tăng cường sử dụng không quân và hải quân bao vây, đánh phá Cồn Cỏ; có những ngày hòn đảo phải hứng chịu tới 12 đợt tập kích bằng đường không. Trong hoàn cảnh ấy, việc một người lính có thể liên tục bám trụ trên chòi quan sát trong thời gian dài là một thử thách đặc biệt về thể chất, tinh thần và ý chí.
Thái Văn A đã biến vị trí quan sát trên điểm cao 63,4m thành một “mắt thần” của đảo. Bom đạn có thể phá hỏng chòi, nhưng không thể buộc người chiến sĩ từ bỏ nhiệm vụ.
Một chiến công thầm lặng nhưng có ý nghĩa lớn
Nếu người lính bộ binh thường được nhắc đến qua hình ảnh xung phong tiến công, người pháo binh được ghi nhớ qua những loạt đạn, thì chiến công của Thái Văn A lại nằm ở khả năng phát hiện và cung cấp thông tin chính xác trong thời gian ngắn nhất.
Về phương diện quân sự, điều đó cho thấy chiến đấu không chỉ phụ thuộc vào sức mạnh hỏa lực. Một hệ thống phòng thủ muốn hoạt động hiệu quả phải có khả năng phát hiện mục tiêu – truyền đạt thông tin – xác định phương án – tổ chức hỏa lực. Thái Văn A đảm nhiệm mắt xích đầu tiên trong chuỗi đó và thực hiện nó dưới điều kiện đặc biệt nguy hiểm.
Chính vì vậy, câu chuyện về ông không đơn thuần là câu chuyện về lòng dũng cảm cá nhân. Đó còn là minh chứng cho vai trò của công tác trinh sát, quan sát và thông tin trong chiến tranh hiện đại, đồng thời phản ánh khả năng thích ứng của bộ đội Việt Nam trước ưu thế về phương tiện chiến tranh của đối phương.
Danh hiệu Anh hùng và dấu ấn trên đảo
Với những thành tích đặc biệt xuất sắc, ngày 1-1-1967, Thái Văn A được Nhà nước tuyên dương danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Ông được tặng Huân chương Chiến công hạng Nhì. Sau khi rời Cồn Cỏ, ông tiếp tục phục vụ trong quân đội, sau này nghỉ hưu với quân hàm Đại tá. Ông qua đời năm 2001.
Tên tuổi Thái Văn A đã gắn liền với Cồn Cỏ đến mức chòi quan sát trên điểm cao 63,4m được các thế hệ bộ đội gọi là “chòi Thái Văn A”. Năm 2023, đài quan sát tại đây được phục dựng, trở thành một địa điểm góp phần giáo dục truyền thống và tưởng nhớ người anh hùng cùng đồng đội.
Bài học từ một “đôi mắt thép”
Câu chuyện thời hoa lửa của Anh hùng Thái Văn A có một nét rất riêng. Ông không phải là người tạo nên một chiến công trong một khoảnh khắc duy nhất, mà là người kiên trì thực hiện một nhiệm vụ tưởng như thầm lặng trong suốt nhiều năm giữa một trong những địa bàn bị đánh phá ác liệt nhất.
Từ chòi quan sát trên đỉnh Cồn Cỏ, ông đã nhìn thấy những chiếc máy bay và tàu chiến từ xa, báo động cho đồng đội và góp phần bảo vệ hòn đảo. Khi chòi bị bom đánh nghiêng, ông vẫn ở lại. Khi bị thương, ông vẫn tiếp tục làm nhiệm vụ. Sự lựa chọn ấy thể hiện một phẩm chất nổi bật của người lính: đặt nhiệm vụ và đồng đội lên trên sự an toàn của bản thân.
Ngày nay, trên Cồn Cỏ đã có những phương tiện quan sát, radar hiện đại thay thế những chiếc ống nhòm và chòi canh năm xưa. Nhưng tinh thần của người chiến sĩ Thái Văn A vẫn còn nguyên giá trị. Báo Quân đội nhân dân từng gọi ông là “Mắt thần” giữa biển, đồng thời nhấn mạnh rằng tinh thần của người quan trắc năm xưa vẫn được tiếp nối bởi những người lính đang làm nhiệm vụ quan sát, canh giữ biển trời Tổ quốc hôm nay.
Thái Văn A – người chiến sĩ đứng trên đỉnh cao Cồn Cỏ – đã biến một vị trí quan sát nhỏ bé thành biểu tượng của lòng dũng cảm và trách nhiệm. Câu chuyện của ông nhắc nhở các thế hệ hôm nay rằng trong mọi nhiệm vụ, dù ở tuyến đầu hay phía sau, sự tận tụy, chính xác, bình tĩnh và ý chí không khuất phục đều có thể tạo nên những đóng góp lớn lao cho Tổ quốc.
