ĐỐI MẶT VỚI CIA - HỒI KÝ CỦA NGƯỜI ANH HÙNG NGUYỄN TÀI (TƯ TRỌNG)
Nguyễn Tài (1926 – 2016), tên khai sinh là Nguyễn Tài Đông, quê ở làng Xuân Cầu, xã Nghĩa Trụ, huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên. Ông sinh ngày 11 tháng 12 năm 1926, trong một gia đình có nhiều người tham gia cách mạng sớm và bị tù đày bởi chế độ thực dân. Cha ông là Nguyễn Công Hoan, một nhà văn có đóng góp đáng kể đối với nền văn học Việt Nam.
Nguyễn Tài không theo nghiệp văn giống cha mình. Ông tham gia cách mạng khá sớm. Từ tuổi thanh niên, Nguyễn Tài bắt đầu hoạt động trong Đoàn Thanh niên cứu quốc thành Hoàng Diệu (mật danh của Hà nội); vào Đảng Cộng sản Đông Dương đầu năm 1945; sau đó lên chiến khu Tân Trào học Trường Quân Chính kháng Nhật khóa I, tham gia Giải phóng Quân cho đến sau Cách mạng tháng 8 năm 1945 thành công, thì được phân công về Công an Bắc Bộ.
Suốt cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược, ông tham gia Thành ủy Hà nội, làm Công an, có mấy năm trực tiếp ở Nội thành. Sau tháng 7 năm 1954, ông tham gia công tác ở Uỷ ban Liên hiệp đình chiến trung ương về chuyển giao hành chính và tiếp quản Thủ đô Hà nội 10/10/1954; và khu 300 ngày, trong đó có thành phố cảng Hải phòng, tháng 5/1955. Sau đó ông về công tác tại Bộ Công an, tham gia Đảng đoàn Bộ, 7 năm trực tiếp làm Cục trưởng Cục Bảo vệ chính trị cho đến năm 1964, đã làm chuyển biến tốt công tác tình báo phản gián. Ông được lãnh đạo Bộ Công an giao nhiệm vụ trực tiếp chỉ huy toàn diện cuộc chiến đấu chống gián điệp - biệt kích, góp phần làm thất bại âm mưu phá hoại miền Bắc của đối phương (cuốn sách trắng của Lầu năm góc Mỹ đã thừa nhận bị thất bại hoàn toàn).
Ngày 21/3/1964, Nguyễn Tài tình nguyện vào Nam trực tiếp tham gia chống Mỹ; tham gia Ban An ninh Trung ương cục miền Nam; sau đó tham gia cấp ủy Đảng khu Sài Gòn-Gia định (T4) và trực tiếp làm Trưởng ban An ninh khu này. Ở miền Nam, ông hoạt động với các bí danh: Tư Trọng, Ba Sáng, Tư Duy, … Trong các cương vị đó, ông đã có công rất lớn trong việc xây dựng và phát triển Ban An ninh khu Sài Gòn - Gia Định thành một lực lượng vững mạnh; chỉ đạo tiến hành nhiều trận đánh gây tiếng vang lớn cũng như phát hiện nhiều vụ nội gián, đảm bảo an toàn cho lực lượng cách mạng.
Ngày 23/12/1970, Nguyễn Tài bị địch bắt trên đường đi công tác. Trong thời gian bị Mỹ ngụy giam giữ, ông đã trải qua nhiều nhà tù khác nhau; mà lâu nhất là ở số 3 Bạch Đằng. Lúc đầu còn giấu được tung tích; nhưng 6 tháng sau, do sự sơ hở từ bên ngoài, rồi do bọn phản bội khai báo nhận diện, ông bị lộ tung tích. Một cuộc đấu tranh trực diện gay go, quyết liệt và gian khổ đã diễn ra với ông trong hoàn cảnh bị biệt giam từ đầu đến cuối; khi thì với bọn ngụy, khi thì với bọn Mỹ. Những trận tra tấn với nhiều phương pháp tinh vi có, dã man có đã được cơ quan Tình báo ngụy áp dụng; nhưng chúng cũng không khuất phục được ông. Tháng 11 năm 1971, Bí thư Thành ủy Sài Gòn - Gia Định Trần Bạch Đằng viết thư nhân danh Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam gửi Mỹ, đặt vấn đề trao đổi Nguyễn Tài với một tù binh Mỹ là Douglas Ramsey. Phía Mỹ từ chối vì cho rằng “Nguyễn Tài quá quan trọng để đánh đổi lấy Ramsey”. Sau này, Bộ trưởng Bộ Công an Trần Quốc Hoàn nói rằng đó là một hình thức ngăn cản Mỹ và Việt Nam Cộng hòa thủ tiêu Nguyễn Tài.
Frank Snepp, nhân viên CIA đã từng trực tiếp thẩm vấn ông đã kết luận: cho đến 30-4-1975, “Tài đã trải qua hơn bốn năm bị biệt giam trong xà-lim nhưng ông chưa từng khai nhận một cách đầy đủ ông là ai”.
Cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt, người từng có thời gian hoạt động chung với ông trên chiến trường miền Nam, nhận định: "Quá trình hoạt động cũng như quá trình đấu tranh kiên trung, mưu trí khi bị địch bắt trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ của đồng chí Nguyễn Tài cho thấy đồng chí thực sự xứng đáng là một anh hùng".
