"Đời người chỉ làm có một việc. Hỏng việc ấy thì s.ống làm gì nữa."

"Đời người chỉ làm có một việc. Hỏng việc ấy thì s.ống làm gì nữa."

​Đó là câu nói bất hủ của Anh hùng Phó Đức Chính – người thanh niên chỉ mới 23 tuổi khi đứng trước án t.ử của thực dân Pháp, nhưng khí phách thì khiến cả kẻ thù cũng phải cúi đầu kính cẩn. Câu nói ấy không chỉ là lời đáp bình thản trước tòa án thực dân, mà còn là tuyên ngôn sống đầy khí phách của một người anh hùng cách mạng.

Đối với ông, "một việc" lớn nhất của đời mình là đấu tranh giành lại độc lập, tự do cho dân tộc; ông sẵn sàng gác lại tương lai kỹ sư rộng mở để dốc toàn bộ tâm trí, tuổi trẻ cho sự nghiệp lớn lao này. Khi cuộc Khởi nghĩa Yên Bái thất bại, ông thẳng thắn nhận trách nhiệm và từ chối xin ân xá, bởi với ông, giá trị đời người không đo bằng độ dài năm tháng mà đo bằng lý tưởng phụng sự – thà c.h.ế.t vinh chứ nhất quyết không chấp nhận sống n.hục dưới gông cồng nô lệ khi chí lớn chưa thành.

​Trong lịch sử đấu tranh giành độc lập của dân tộc Việt Nam đầu thế kỷ XX, có những con người chỉ sống hơn hai mươi năm nhưng đã để lại dấu ấn không thể phai mờ. Phó Đức Chính là một trong những người như vậy. Ông sinh năm 1907 tại làng Đa Ngưu, huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên. Ngay từ khi còn trẻ, ông đã nổi tiếng thông minh, học thức và giàu lòng yêu nước.

Khi đang theo học Trường Cao đẳng Công chính ở Hà Nội – ngôi trường đào tạo kỹ thuật hàng đầu Đông Dương thời bấy giờ, ông hoàn toàn có thể chọn cho mình con đường kỹ sư với tương lai rộng mở. Thế nhưng, trước cảnh đất nước bị đô hộ, ông đã dấn thân vào con đường đấu tranh giải phóng dân tộc.

​Những năm 1920, khi phong trào yêu nước phát triển mạnh mẽ, ông tham gia Nam Đồng Thư Xã và nhanh chóng trở thành cán bộ nòng cốt lúc Việt Nam Quốc dân đảng được thành lập năm 1927 dưới sự lãnh đạo của Nguyễn Thái Học. Là người có trình độ kỹ thuật, ông được giao phụ trách nghiên cứu, chế tạo vũ khí và tham gia xây dựng cơ sở cách mạng ở nhiều địa phương. Đến năm 1928, dù bị điều sang làm Tham tá Công chính tại Lào, ông vẫn bí mật gây dựng phong trào và vận động những người yêu nước trước khi bị chính quyền thực dân theo dõi, điều động trở lại Việt Nam.

​Cuối năm 1929, phong trào cách mạng bị đ.à.n á.p d.ã m.a.n. Dù bị truy n.ã g.ắt ga o và từng bị mật thám phục kích b.ắ.n b.ị t.h.ư.ơ.n.g, Phó Đức Chính vẫn mưu trí thoát khỏi vòng vây để tiếp tục hoạt động. Đầu năm 1930, trước nguy cơ tổ chức bị xóa sổ, ông được giao chỉ huy lực lượng tấn công đồn binh Sơn Tây trong cuộc Khởi nghĩa Yên Bái. Tuy nhiên, kế hoạch bị bại lộ, cuộc khởi nghĩa thất bại trước sức mạnh quân sự vượt trội của địch. Sau nhiều ngày lẩn trốn, ngày 15/2/1930, ông bị b.ắ.t và đưa về Hà Nội g.i.a.m g.i.ữ.

​Tại phiên tòa xét xử các lãnh tụ Việt Nam Quốc dân đảng ở Yên Bái, ông đã thể hiện khí phách khiến cả bạn bè lẫn đối phương phải kính phục khi thản nhiên buông lời từ chối xin giảm án. Ngày 17/6/1930, ông cùng Nguyễn Thái Học và 11 đồng chí bị đưa ra pháp trường Yên Bái.

Tương truyền trước giờ h.à.n.h q.u.y.ế.t, thay vì quỳ hoặc nằm úp như thông lệ, ông đã đưa ra một yêu cầu đặc biệt: xin được nằm ngửa để nhìn thẳng l.ư.ỡ.i đ.a.o c.h.é.m xuống. Đó không phải là sự thách thức, mà là khí phách của một người thanh niên dũng cảm chấp nhận c.á.i c.h.ế.t vì lý tưởng đã chọn. Khoảnh khắc cuối cùng của cuộc đời ở tuổi 23, ông cùng các đồng chí vẫn hiên ngang hô vang "Việt Nam vạn tuế!".

​Hơn chín thập kỷ đã trôi qua, nhưng ngọn lửa khí phách ấy vẫn soi sáng và trở thành bài học vô giá cho thế hệ trẻ hôm nay. Nhìn lại sự hy sinh oanh liệt của Phó Đức Chính, chúng ta càng thêm trân trọng giá trị của hòa bình, tự do – những thành quả được đánh đổi bằng x.ư.ơ.n.g m.á.u và tuổi thanh xuân của bao lớp người đi trước.

Bài học về sự kiên định lý tưởng, tinh thần trách nhiệm và lòng dũng cảm sống có mục đích của ông nhắc nhở tuổi trẻ ngày nay phải luôn sống có hoài bão, không ngại gian khó, sẵn sàng cống hiến tri thức và sức trẻ để dựng xây đất nước. Thành kính tri ân anh hùng Phó Đức Chính cùng các nghĩa sĩ Yên Bái, những con người đã dâng trọn tuổi xuân cho độc lập của Tổ quốc.