Đội nữ lái xe Trường Sơn
Đội nữ lái xe Trường Sơn là một đơn vị vận tải đặc biệt thuộc lực lượng Bộ đội Trường Sơn (Đoàn 559) trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ. Đây được ghi nhận là đơn vị nữ lái xe quân sự duy nhất hoạt động trên tuyến đường Trường Sơn, trở thành biểu tượng về lòng dũng cảm, ý chí và sự đóng góp của phụ nữ Việt Nam trong công tác bảo đảm hậu cần chiến trường.
Quá trình hình thành
Ngày 18/12/1968, đơn vị được thành lập tại Hương Khê (Hà Tĩnh), ban đầu mang tên Trung đội nữ lái xe Nguyễn Thị Hạnh, gồm 45 nữ chiến sĩ phần lớn mới từ 17–23 tuổi. Họ được tuyển chọn từ lực lượng thanh niên xung phong và quân đội để đáp ứng nhu cầu vận tải ngày càng lớn trên tuyến Trường Sơn khi số lượng lái xe nam không còn đủ cho chiến trường.
Nhiệm vụ và hoạt động
Các nữ lái xe điều khiển những xe tải như GAZ-51, GAZ-69 và các phương tiện vận tải quân sự khác, thực hiện nhiều nhiệm vụ:
Vận chuyển lương thực, vũ khí, thuốc men và hàng quân sự vào chiến trường.
Đưa thương binh, bệnh binh và cán bộ từ chiến trường ra hậu phương.
Hoạt động chủ yếu vào ban đêm trên những cung đường thường xuyên bị ném bom như Ngã ba Đồng Lộc, Khe Ve, Long Đại và Cổng Trời.
Điều kiện làm nhiệm vụ vô cùng khắc nghiệt: lái xe không bật đèn pha để tránh bị phát hiện, phải dựa vào ánh sáng rất nhỏ dưới gầm xe, đồng thời tự sửa chữa xe giữa rừng núi khi gặp hỏng hóc hoặc sau các trận bom.
Thành tích và ý nghĩa
Sau nhiều năm chiến đấu, đơn vị đã hoàn thành hàng nghìn chuyến vận tải, góp phần duy trì "mạch máu giao thông" của tuyến đường Trường Sơn. Điều đặc biệt là toàn bộ 45 nữ lái xe đều trở về sau giai đoạn trực tiếp làm nhiệm vụ, dù trước nhiều chuyến đi họ từng được tổ chức "lễ truy điệu sống" vì mức độ nguy hiểm rất cao.
Năm 1970, đơn vị được tặng Huân chương Chiến công hạng Ba, nhiều cá nhân nhận Huân chương Kháng chiến và danh hiệu Chiến sĩ thi đua. Đến năm 2014, Đại đội nữ lái xe Trường Sơn (C13) được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, đồng thời Đại đội trưởng Phùng Thị Viên được truy tặng cùng danh hiệu.
Di sản
Hình ảnh những nữ chiến sĩ tuổi mười tám, đôi mươi cầm vô lăng giữa bom đạn đã trở thành một biểu tượng của tinh thần "xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước". Câu chuyện của họ xuất hiện trong nhiều sách, phim tài liệu và hoạt động giáo dục truyền thống, đồng thời Ban liên lạc của các cựu nữ lái xe vẫn duy trì các hoạt động gặp mặt, tri ân và kể lại ký ức chiến tranh cho các thế hệ sau.
