ĐỘI QUÂN NHIỀU "KHÔNG"

Ngày 1-2-1947, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng - Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã viết thư gửi các chiến sĩ Tây Tiến.

Bức thư có đoạn: "Hôm nay, các đồng chí lên đường lãnh nhiệm vụ tiến về hướng Tây… Tôi viết thư này cho tất cả các đồng chí, người hiện đã ở tiền tuyến miền Tây cũng như người vừa nhận được lệnh lên đường... Trên con đường về miền Tây, các đồng chí sẽ phải lặn lội nơi rừng xanh suối bạc, ở những địa phương hàng nửa ngày đường không thấy một người… Chỉ một việc cất chân lên đường tiến về hướng Tây là đủ tỏ cái chí hy sinh, cái lòng kiên nghị của các đồng chí. Các đồng chí biết rằng trên mặt trận này phải đương đầu với nhiều hiểm nghèo, khổ sở. Nhưng sự hiểm nghèo, khổ sở có bao giờ chinh phục được lòng anh dũng của những thanh niên hăng hái, có bao giờ chinh phục được chí hướng của một dân tộc...".

Là một trong 160 thành viên đầu tiên của Đội Võ trang trinh sát miền Tây, tiền thân của Trung đoàn 52 Tây Tiến sau này, ông Nguyễn Xuân Sâm kể rằng đồng đội của ông là những chàng trai Hà Nội trẻ trung, phơi phới yêu đời.

Ngày lên đường, đội quân thiếu thốn trăm bề: Không thuốc men, không lương thực, không tiền bạc, không biết tiếng dân tộc. Y tá đi theo đoàn không có cả kim tiêm. "Thời đó có gì đâu. Cứ tay không mà lên đường. Bản thân tôi chỉ một chiếc áo sơ mi và 2 quần soóc" - ông Sâm kể.

Còn chàng thiếu niên ở ngõ Thổ Quan, phố Khâm Thiên Giang Hồng Phúc khi ấy mới 14 tuổi, cũng hăng hái tham gia cách mạng. Toàn quốc kháng chiến bùng nổ đêm 19-12-1946, ông tham gia đại đội tự vệ phố Khâm Thiên đánh giặc với vai trò liên lạc. Đầu tháng 5-1947, sau khi có lệnh yêu cầu rút khỏi thủ đô, đơn vị của ông sáp nhập vào Tiểu đoàn 164, Trung đoàn 52 Tây Tiến, rồi hành quân lên Hòa Bình.

Đó là một chiều đầu tháng 5-1947. Hành trang lên Tây Bắc của những người lính Tây Tiến có đủ các loại súng Tây, súng ta, súng Tàu, súng Nhật. Người mặc quần tây, quần ta, quần dài, quần soóc…; chân thì anh đi giày, anh đi dép, thậm chí là chân đất. Cả đoàn quân lặng lẽ lên đường. Mặt ai cũng sạm đi vì khói súng trong các trận chiến trước đó ít hôm.

Sau 4 ngày hành quân, đơn vị đến huyện Lạc Sơn. Nghỉ được 3-4 ngày, Pháp bắt đầu tấn công Hòa Bình, đơn vị của ông được lệnh lên khu vực dốc Cun chặn đánh địch, không cho chúng tấn công vào Cao Phong. Các chàng trai Hà Nội lần đầu tiên lên rừng, đêm nằm phục kích bị muỗi, vắt đốt phải cắn răng chịu đựng, chẳng dám kêu. Trận đánh đó, bên cạnh tiêu hao sinh lực địch thì đại đội trưởng của ông Phúc đã anh dũng hy sinh và được đồng đội chôn ngay tại trận địa.

Những ngày đầu chiến đấu trên đất Hòa Bình, những chàng trai trước đó chưa từng biết đến gian khổ, đang sống ở thủ đô có điện đèn, nước máy, nay phải sống ở thâm sơn cùng cốc với bao bỡ ngỡ. "Uống thì làm gì có nước đun sôi, toàn nước suối. Sau khoảng 2-3 tháng thì bị ngã nước và sốt rét. Trên đất Châu Trang, Lạc Sơn, hơn 200 chiến sĩ Tây Tiến đã hy sinh" - ông Phúc bùi ngùi.

Sau Tây Tiến, ông Phúc tiếp tục tham gia kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ và công tác ở Bộ Chỉ huy Quân sự Hà Sơn Bình cho đến năm 1984 nghỉ hưu với chức vụ trưởng ban tác huấn, quân hàm thiếu tá. Hiện ông Phúc đã 86 tuổi và cư ngụ ở phường Phương Lâm, TP Hòa Bình, tỉnh Hòa Bình.