Đội quân phó cối

Đọc những trang hồi ký về việc chuẩn bị lương thực cho chiến trường Điện Biên, một chi tiết khiến các thế hệ sau bất ngờ là lực lượng hậu cần đã thành lập ‘đội quân phó cối’ làm nhiệm vụ đóng các cối để xay thóc thành gạo cung cấp cho bộ đội.

Chuyện này được Đại tá Trần Thịnh Tần, nguyên Cục trưởng Cục Chính trị Tổng cục Hậu cần (trong chiến dịch Điện Biên Phủ là Trung đội trưởng thuộc Tổng cục Cung cấp tiền phương) ghi lại trong cuốn Chiến sĩ Điện Biên kể chuyện (NXB Quân đội nhân dân 2009):

“Để cung cấp kịp thời lương thực cho mặt trận Điện Biên Phủ giai đoạn đầu, Tiền phương Tổng cục Cung cấp chủ trương khai thác triệt để nguồn hậu cần tại chỗ của Tây Bắc gồm Sơn La, Lai Châu, Yên Bái. Nhưng cũng có không ít băn khoăn, trăn trở của lãnh đạo vì một lẽ: Tây Bắc là một vùng núi non hiểm trở, đất rộng người thưa kinh tế nông nghiệp lạc hậu, tự cung tự cấp - mang tiếng có bốn vựa lúa lớn Thanh, Lộ, Than, Huy nhưng đồng bào vẫn đói nghèo. Một vùng đất vừa được giải phóng trong chiến dịch Tây Bắc cuối năm 1952, chưa ổn định về nhiều mặt, bọn phỉ còn gây rối, liệu có đáp ứng được nguồn lương thực tại chỗ không?

Tuy vậy, Hội đồng cung cấp Sơn La, Lai Châu, Yên Bái vẫn mạnh dạn vận động đồng bào các dân tộc ủng hộ đóng góp công sức cùng bộ đội đánh Tây giải phóng Điện Biên Phủ, giải phóng hoàn toàn Tây Bắc. Theo con số thống kê được, đồng bào Tây Bắc đã đóng góp trên 10.000 tấn thóc nếp (tương đương trên 7.000 tấn gạo) và hàng trăm tấn thực phẩm, một con số đầy ý nghĩa ngoài dự liệu, đáng quý hơn nữa là số lương thực này được huy động tại chỗ, giảm đáng kể công vận chuyển từ xa tới. Một khó khăn khác là: có lúa rồi làm sao có gạo bảo đảm cho bộ đội sử dụng. Tập quán của đồng bào giã gạo tay ngày nào ăn ngày đó, năng suất lại rất thấp, mỗi lần giã chỉ một đến hai ký thóc, quả là nan giải. Vì vậy, Tiền phương Tổng cục Cung cấp quyết định thành lập ‘đội quân phó cối’ ngay tại chiến trường Điện Biên, giải quyết hàng nghìn tấn thóc nếp, thóc hương thành gạo.

‘Đội quân phó cối’ được nhanh chóng tuyển mộ trong đơn vị bộ đội, dân công, thậm chí điều từ hậu phương. Họ vào rừng chặt tre bện dây làm áo cối, chẻ nan đóng nêm, làm cần, tất cả nguyên liệu đóng cối xay toàn bằng tre. Chẳng bao lâu, mấy trăm chiếc cối xay lúa đã được cung cấp cho các kho, công trường xay giã, lúc đầu tỷ lệ gạo còn thấp nhưng rút kinh nghiệm dần dần năng suất đã cao hơn…”.

Trong cuốn Điện Biên Phủ do NXB Quân đội nhân dân ấn hành năm 1969, Đại tướng Võ Nguyên Giáp viết: “Nhân dân ta lập được một kỳ công hoàn toàn ngoài sự ước lượng của địch; chúng ta đã bảo đảm việc cung cấp tiếp tế cho số lượng bộ đội lớn chiến đấu trên mặt trận rất xa hậu phương suốt thời gian dài, một việc mà quân địch cho là chúng ta không thể nào làm được trong chiến dịch Điện Biên Phủ”.